Dokonaj periodyzacji HSM

W Europie brakowało surowców i rynków zbytu dla rosnącej produkcji. Poszukiwano ich szczególnie w Azji.

Państwa posiadające kolonie zyskiwały na inwestycjach tam, gdzie siła robocza była tania a baza surowcowa - obfita.

Kolonie dawały możliwość kariery wielu przedsiębiorczym ludziom, którzy osiedlali się w nich i zatrudniali w administracji, organizowali gospodarstwa rolne, handel lub przedsiębiorstwa.

Dawne posiadłości wymagały zabezpieczenia poprzez kolonizację innych terenów w obronie przed rywalizacją pozostałych mocarstw.

W okresie wzmożonej, nowoczesnej kolonizacji prestiż państwa i jego pozycja na arenie międzynarodowej zależały od podporządkowanego terytorium.

W wyniku ekspansji rozwijała się także ewangelizacja i pasje poznawcze Europejczyków, przekonanych, że ich powołaniem jest cywilizowanie innych ludów

3. Imperia kolonialne w historii:

Hiszpania, Portugalia (XV- XVI w.)

Anglia, Francja, Holandia, Belgia, Rosja (XVI- XIXw.)

Włochy, Stany Zjednoczone, Japonia, Niemcy (XIX- XXw.)

Kolonizacja Afryki:

W ostatniej dekadzie XIX stulecia największe terytoria na kontynencie afrykańskim należały do Wielkiej Brytanii. Wytyczyła ona dwa kierunki ekspansji: oś Kapsztad-Kair oraz terytoria nad Zatoką Gwinejską. Brytyjczycy posuwali się na północ od Kraju Przylądkowego (który posiadali już od początku XIX wieku), opanowując: Beczuanię, Rodezję, Ugandę, Brytyjską Afrykę Wschodnią i Zanzibar. Między Rodezją a Brytyjską Afryką Wschodnią znajdowała się Tanganika - Niemiecka Afryka Wschodnia (opanowana przez Niemców w latach 1885-1891). Kiedy w roku 1869 za pieniądze francuskie i egipskie wybudowano Kanał Sueski, wzrosło zainteresowanie Anglików Egiptem. W 1875 roku wykupili od ówczesnego chedywa (chedyw - pan, książę, władca) Isma'ila Paszy akcje Kanału. Gdy w 1882 roku wybuchły w Egipcie zamieszki przeciw władzy nowego chedywa - Taufika Paszy, nastąpiła tam brytyjska interwencja zbrojna. Francja wycofała się z gry. Brytyjczycy zaś wprowadzili okupację Egiptu, gdzie formalnie rządził chedyw, faktycznie zaś brytyjski konsul generalny i jego doradcy. W Sudanie, który należał do Egiptu, wybuchło powstanie Mahdimiego (Muhamada Ahmada Ibn Abd Allaha). Anglikom udało się zdobyć Sudan dopiero pod koniec lat 90. XIX wieku.

Francja dążyła do zajęcia pasa posiadłości od Oceanu Atlantyckiego po Morze Czerwone. Za czasów monarchii lipcowej (1830-1848) nastąpiła kolonizacja Algierii, która (mimo oporu ludności arabskiej) uznana została za terytorium zamorskie Francji i stała się terenem osadnictwa francuskiego. W kolejnych latach Francja podporządkowała sobie Tunis, dalej: Mauretanię, Senegal, Gwineę, Dahomej, Wybrzeże Kości Słoniowej i terytorium obecnego Mali i Nigru - posiadłości te nazwano Francuską Afryką Zachodnią oraz Francuską Afrykę Równikową, czyli Kongo Francuskie, dzisiejsze Republikę Środkowoafrykańską i Czad, zaś w 1895 - Madagaskar. W 1898 roku jedna z francuskich ekspedycji wkroczyła na teren Sudanu. W Faszodzie doszło do spotkania stron francuskiej i brytyjskiej pod dowództwem zwycięzcy mahdystów. W końcu Francja ustąpiła, zaś konflikt faszodański stał się podstawą późniejszego sojuszu Francji i Wielkiej Brytanii.

W latach trzydziestych XIX stulecia powstały na północ od Kraju Przylądkowego dwie niepodległe republiki Burów (chłopów holenderskich), którzy nie chcieli żyć pod rządami brytyjskimi - Transwal i Orania. Odkryto tam złoto, co tym bardziej wzbudziło zainteresowanie Anglii. Natomiast w 1884 roku powstała w ich sąsiedztwie Niemiecka Afryka Południowo-Wschodnia. Wykorzystując konflikt między Burami a osadnikami niemieckimi, Brytyjczycy wypowiedzieli chłopom holenderskim wojnę. Trwała ona w latach 1899-1902 i przyniosła zwycięstwo Anglikom. Właśnie podczas tej wojny powstały pierwsze obozy koncentracyjne, zakładane przez Brytyjczyków. Były to także początki ruchu skautowego, założonego przez Roberta Baden-Powella. W 1910 roku połączono Kraj Przylądkowy, Transwal i Oranię tworząc Związek Południowej Afryki - dominium brytyjskie, gdzie rządy powierzono Burom.

W kolonizacji Afryki wzięły udział jeszcze 4 kraje: Belgia, Włochy, Portugalia i Hiszpania. Ta ostatnia panowała jednak tylko w Rio de Oro i na Wyspach Kanaryjskich. Wielki sukces odniosła natomiast Belgia, obejmując w posiadanie Kongo (1908), które już od 1885 roku pozostawało pod zwierzchnictwem króla belgijskiego Leopolda II. Włochy zagarnęły Erytreę, większą część Somalii oraz Trypolitanię i Cyrenajkę. Portugalczycy zwiększyli stan swojego posiadania z XVI wieku zajmując Angolę i Mozambik. Niemców zastał wiek XX w posiadaniu Kamerunu, Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej, Tanganiki i Togo. Jedynymi wolnymi terytoriami na terenie Afryki na początku XX wieku były Liberia, Etiopia i Maroko, do zajęcia którego dążyła Francja.

Bliski Wschód i Azja:

Bliski Wschód zajmowało wciąż słabnące Imperium Osmańskie. O wpływy rywalizowały tam Niemcy i Wielka Brytania, popierająca separatyzmy arabskie. Do wzmocnienia Turcji dążył proniemiecki ruch młodoturecki, skupiający głównie młodszych oficerów i inteligencję turecką. Niemcy prowadzili na Bliskim Wschodzie budowę kolei B-B (Berlin-Bagdad), przysyłały do Turcji ekspertów wojskowych i dostarczały broń. W roku 1908 młodoturcy dokonali przewrotu, wygrali wybory do parlamentu i objęli władzę. Nowy sułtan pozostawał w pełni pod wpływem ministrów młodotureckich i kadry dowódczej armii. Rozwijał się panturkizm, czyli tendencja do zjednoczenia wszystkich ludów tureckich. O wpływy w Cesarstwie Persji rywalizowały Wielka Brytania, Rosja i Niemcy. W roku 1907 Brytyjczycy i Rosjanie dokonali tam podziału stref wpływów między siebie.

Kolonializm rosyjski posiadał inny charakter niż dążenia pozostałych mocarstw. Rosja nie zdobywała posiadłości zamorskich, lecz stopniowo rozszerzała swój zasięg na południe i wschód. W latach 70. i 80. wieku XIX zajęła ogromną część Turkiestanu oraz Kraj Nadamurski na Dalekim Wschodzie. Sięgając granic Afganistanu, weszła w sferę bezpośrednich wpływów brytyjskich. Posuwając się głębiej na Dalekim Wschodzie, rozpoczęła okupację Mandżurii (1900-1905) i zbliżyła się do granic Korei. Stało się to przyczyną konfliktu z Japonią.

Od roku 1876 cesarzową Indii była królowa brytyjska Wiktoria. Indie stanowiły perłę korony brytyjskiej, były jej największą i najcenniejszą kolonią. Wiązały się z tym troska o drogę do Indii i zapewnianie im bezpieczeństwa. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych Brytania dołączyła do swojego stanu posiadania w Azji (większości Półwyspu Malajskiego z Singapurem) Beludżystan chroniący Indie od zachodu i Birmę - od wschodu. Azja Południowo-Wschodnia została podzielona między Holandię i Francję.

XIX wiek to czas powolnego upadku Chin, które nie sprostały wyzwaniu ekspansji państw Europy i Stanów Zjednoczonych. Stopniowo Chiny otwierały swoje porty Europejczykom, powstawały w chińskich miastach osady cudzoziemskie, władze zrezygnowały z narzucania jakichkolwiek ograniczeń handlu zagranicznego. Uważano, że przybysze z Europy (których liczba wciąż rosła) pomagają w utrzymaniu władzy cesarskiej dynastii mandżurskiej, która w XIX stuleciu znacznie osłabła. W procesie penetracji Chin, w pierwszej połowie XIX w., wielką rolę odgrywał handel opium, w którym dominującą pozycję odgrywała kompania angielska. Proceder ten chciał zatrzymać lokalny komisarz w Kantonie, co doprowadziło do I wojny opiumowej między Chinami i Anglią w latach 1839-1842. Zawarto traktat w Nankinie, który miał charakter modelowy i rozpoczął proces ograniczenia suwerenności i penetracji ekonomicznej Chin. Z przywilejów jakie zdobyła Anglia skorzystały zaraz Stany Zjednoczone i Francja, zawierając podobne traktaty.

Francja dołączyła się do Wlk. Brytanii i oba państwa wzięły udział w II wojnie opiumowej. Traktat podpisany w 1858 przez Anglię, Francję i Stany Zjednoczone zmusiły Chiny do dalszych ustępstw w tym m.in. do zalegalizowania handlu opium.

Kiedy w roku 1895 Chiny straciły w wojnie z Japonią (1894-1895) Tajwan i zrzekły się pretensji do Korei, imperia europejskie rozpoczęły ekspansję terytorialną na terenie cesarstwa. Wielka Brytania, Francja, Niemcy i Rosja objęły w dzierżawę część terytoriów chińskich, zaś Stany Zjednoczone domagały się udziału w handlu z Chinami (otwartych drzwi). Poczynania przybyszy i nieudolne rządy cesarzowej wdowy Longyu wywołały powstanie ludowe 1899-1902, zwane powstaniem bokserów. Państwa europejskie wysłały do Chin ekspedycje wojskowe. Po długich i krwawych walkach ruch stłumiono. Jednakże autorytet dynastii cesarskiej został podważony. W roku 1911 Chiny przekształciły się w republikę, ale pogrążały się coraz bardziej w wojnie domowej. Zamiast odrodzenia potęgi Chin, do którego dążył ruch zapoczątkowany przez Sun Yat-sena, założyciela Partii Narodowej (Kuomintagu), nastąpiły długie walki. Zakończyły się one dopiero w 1949 roku.

Kolonializm amerykański

Zupełnie odmienny od kolonializmów europejskich był imperializm amerykański. W pierwszej połowie XIX wieku dążenie Stanów Zjednoczonych do hegemonii na swoim kontynencie było formą obrony przed ewentualną interwencją europejską. Wraz z dynamicznym rozwojem gospodarki wzrosły jednak potrzeby terytorialne USA. W 1821 prezydent USA, James Monroe, doprowadził do uzyskania hiszpańskiej Florydy,. W 1823 prezydent Monroe ogłosił opracowaną przez ówczesnego sekretarza stanu, Johna Quincy'ego Adamsa, tzw. Doktrynę Monroe'a zakładającą dążenie do powstrzymania europejskiej ekspansji na całym kontynencie amerykańskim w zamian za brak ingerencji USA w sprawy Europy. Oznaczało to początek długiej epoki w dziejach amerykańskiej polityki zagranicznej – okresu izolacjonizmu, czyli nie mieszania się w sprawy europejskie.

W tym czasie koloniści osiedlali się także na terenach niepodległego od 1821 Meksyku, szczególnie na terenie Teksasu. Władze tego kraju odmawiały jednak przyznania praw politycznych mieszkańcom tej prowincji, co doprowadziło do formowania się ruchu oporu. Mieszkańcy wykorzystując anarchię i wojny domowe nękające Meksyk proklamowali w 1836 Republikę Teksasu, a w 1845 ogłosili przyłączenie do USA jako 28. stan. Spowodowało to wybuch wojny amerykańsko-meksykańskiej, trwającej w latach 1846-1848. W jej wyniku Meksyk utracił także tereny dzisiejszych Nowego Meksyku i Kalifornii, które łącznie z Teksasem stanowiły przed wojną połowę jego obszaru. Tymczasem w 1846 USA uzyskały brytyjski Oregon, a w 1867 dokonały ostatniego nabytku na kontynencie kupując od Cara rosyjską Alaskę za niską sumę 7 mln dolarów. W XIX w. USA zaczęły interesować się sąsiednim kontynentem, na którym swoje kolonie posiadały państwa europejskie. Władze USA wspierały wszelkie ruchy niepodległościowe, jakie rodziły się na terenie Ameryki Południowej i sprzeciwiały się zbrojnej interwencji państw Świętego Przymierza głosząc hasło: „Ameryka tylko dla Amerykanów”.

Stany Zjednoczone wykorzystały powstania antyhiszpańskie na Kubie i Filipinach i w 1898 roku pokonały Hiszpanię, otrzymując za symboliczną kwotę Filipiny. Hiszpania zrzekła się praw do Kuby, która zyskała niepodległość. Jednakże Stany zarezerwowały sobie prawo interwencji w razie konieczności utrzymania sprawnego rządu i ochrony niepodległości Kuby. Kolonializm Stanów polegał na zdobywaniu coraz większych wpływów w formalnie niepodległych krajach Ameryki Środkowej i części Ameryki Południowej.

Polityka kolonialna mocarstw europejskich, Japonii oraz Stanów Zjednoczonych przemieniła świat, który wiek XX rozpoczynał pośród mniej lub bardziej jawnych konfliktów. Otwierała się droga do nowych wojen i nowych sojuszy. Droga do I wojny światowej.

Narastanie sprzeczności między mocarstwami:

Japonia stała się szybko silnym i dobrze rozwiniętym ekonomicznie państwem i zaczęła szukać dla siebie kolonii na kontynencie azjatyckim, gdzie popadła w konflikt z Rosją. Rosja budowała wówczas kolej transsyberyjską, a wielu jej bogatych obywateli zainwestowało swoje kapitały na terenie Mandżurii i Korei, które stały się obiektem zainteresowania Japonii. Doszło więc do konfliktu zbrojnego, w którym Rosja utraciła Port Artur, część Sachalinu, połowę Mandżurii i wpływy w Korei. Wojna ta obaliła mit o potędze Rosji.

Sprzeczność interesów pojawiła się również na Bałkanach. W latach 70. Bośnia, Hercegowina, Serbia i Bułgaria wystąpiły przeciwko Turcji, by wyzwolić się spod jej panowania. Państwa te uzyskały poparcie Rosji, która miała nadzieję zdobyć cieśniny czarnomorskie oraz rozszerzyć swoje wpływy na Bałkany. Ten sam cel miały Austro-Węgry, które pragnęły podporządkować sobie narody wyzwalające się spod panowania tureckiego. Pokój w San Stefano umacniał pozycję Rosji, ale Austro-Węgry, również Francja I Anglia nie były przychylne temu pokojowi. Przeprowadzono więc jego rewizję i sporządzono tzw. traktat berliński, który zmuszał Rosję do wycofania swoich wojsk z Bułgarii. Macedonia wróciła pod panowanie Turcji, a Bośnia i Hercegowina znalazły się pod panowaniem Austrii.

Francja nie była zadowolona, że rosną wpływy brytyjskie w Egipcie i w 1898 między obu państwami wybuchł konflikt o Faszodę nad Górnym Nilem.

Między Anglią a Rosją istniał spór o Persję i Afganistan. W 1879 Austro-Węgry, Niemcy i Włochy zawarły porozumienie zwane Trójprzymierze, skierowane przeciwko Rosji. Poczuły się tym zagrożone również Francja i Anglia. Dlatego też Rosja i Francja w 1892 zawarły sojusz obronny, do którego w 1904 dołączyła Anglia pomimo zatargu z obu państwami. W ten sposób powstało Trójporozumienie zwane Ententą.

Bałkany także były zarzewiem sporu. W 1911 korzystając z osłabienia Turcji, która toczyła wojnę z Włochami o Trypolis, Grecja, Serbia, Bułgaria i Czarnogóra zawiązały koalicję i wystąpiły przeciwko Turcji, by wyzwolić spod jej panowania resztę kontynentu europejskiego. Zwycięskie państwa wkrótce jednak popadły w konflikt między sobą, ponieważ nie były w stanie podzielić się zdobytymi terenami. W 1913 wybuchła więc II wojna bałkańska, w której przeciwko Bułgarii wystąpiły jej wcześniejsi sojusznicy oraz Rumunia i Turcja. Ponadto Serbowie zaczęli głosić ideę zjednoczenia wszystkich Słowian zamieszkujących Bałkany, co było sprzeczne z interesem Austro-Węgier pod panowaniem których żyło wówczas ok. 7 mln. Serbów, Słoweńców i Chorwatów. Serbię popierała Rosja, natomiast Niemcy naciskały na rząd w Wiedniu, by zajął zdecydowaną postawę wobec Serbii.

Do terenów konfliktowych należało również Maroko, gdzie Francuzi chcieli wprowadzić swoje wojska, na co jednak nie godzili się Niemcy, ponieważ w Maroku znajdowało się wiele niemieckich banków i zakładów przemysłowych. Konflikt udało się zażegnać, ale kilka lat później, kiedy w Maroku wybuchło powstanie, Francja prowadziła tam swoje wojska, na co Niemcy zareagowały wysłaniem swojego okrętu wojennego. Po stronie Francji opowiedziała się Anglia i udało się przekonać Niemców do rezygnacji z Maroka, które stało się protektoratem francuskim. Niemcy w ramach rekompensaty mogli rozszerzyć swoje kolonie w Kamerunie.

Podsumowanie:

Przełom XIX i XX w. był okresem narastającej rywalizacji o źródła surowców i rynku zbytu między starymi potęgami ekonomicznymi, które już wcześniej zdołały ugruntować swoją pozycję, a nowymi, dynamicznie rozwijającymi się państwami, dla których zabrakło już ziemi do kolonizowania i musiały ją zdobywać poprzez walkę zbrojną. Dlatego też w różnych miejscach wciąż dochodziło do konfliktów interesów i lokalnych działań wojennych. Z podziału kolonii najbardziej niezadowolone były Niemcy, gdyż one rozpoczęły proces kolonizacji najpóźniej i odniosły w związku z tym stosunkowo najmniejsze korzyści. Dążenia do powiększenia terytoriów kolonialnych przez Niemcy stały się więc jednym z głównych powodów wybuchu I Wojny Światowej.

9.OMÓW POWSTANIE TRÓJPRZYMIERZA I TRÓJPOROZUMIENIA

TRÓJPRZYMIERZE

Geneza:

1879 – Dwu przymierze – sojusz Niemiec i Austro-Węgier(Austria była osłabiona, potrzebowała silnego sojusznika)Sojusz ten miał chronić oba państwa przed napaścią ze strony Rosji. Jednak skierowanie go przeciw Rosji

1882 – dołączają Włochy, które miały zatargi z Francją w północnej Afryce (Tunezja). Włochy zastrzegły jednak, że sojusz ich nie obowiązuje w przypadku wojny z Wielką Brytanią.

Jednak Włochy i Francja wkrótce podzieliły się wpływami w Afryce i dla tego kraju sojusz z Austro-Węgrami zaczął być kłopotliwy. Austro-Węgry również podejrzliwie patrzyły na zachodniego sojusznika. Mimo to, po 30 latach (w 1912 r.) traktat został odnowiony. Do traktatu przystąpiła później również Rumunia.

Gdy wybuchła I wojna światowa, Niemcy i Austro-Węgry stanęły po jednej stronie. Włochy uznały, że ponieważ w wojnie przeciw Niemcom udział wzięła Wielka Brytania oraz, że to Niemcy wypowiedziały wojnę Francji, to Włochy nie obowiązuje casus foederis.

Wkrótce (w 1915 r.) państwa ententy przekupiły ten kraj obiecując terytoria Austro-Węgier i Włochy wypowiedziały wojnę niedawnym sojusznikom.

TRÓJPOROZUMIENIE:

Geneza:

-Francja była izolowana i potrzebowała sojusznika

-Niemcy chciały sobie podporządkować Rosję

Trójporozumienie (ententa) – sojusz pomiędzy Wielką Brytanią, Francją i Rosją. Do jego powstania dochodziło stopniowo. Najpierw doszło do zawarcia układu

-francusko-rosyjskiego (17 sierpnia 1892)- Francja udzieliła Rosji kredytów,

-angielsko-francuskiego (tzw. entente cordiale, 1904) po pokojowym rozwiązaniu konfliktu o Fa szody – Strefy wpływów: zachód dla Francji, Wschód dla Anglii

- angielsko-rosyjskiego (1907). Trójporozumienie zaczęło funkcjonować w 1907. - rozgraniczono strefy wpływów w Azji

Już po wybuchu I wojny światowej do Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji, które stanowiły trzon ententy, dołączyła szeroka koalicja 25 państw, z których nie wszystkie wzięły czynny udział w wojnie przeciwko państwom centralnym.

10.GENEZA I PRZEBIEG 1 WOJNY ŚWIATOWEJ

PRZYCZYNY:

Kongres wiedeński, który ukształtował ład terytorialny Europy, całkowicie pomijał dążenia narodów do samostanowienia, zajmując się tylko kwestią zabezpieczenia na jak najdłuższy czas kontrolowanej przez zwycięskie mocarstwa stabilizacji na kontynencie. Przez długi czas postanowienia kongresowe funkcjonowały dzięki istnieniu tzw. "Świętego Przymierza", ale między poszczególnymi mocarstwami europejskimi coraz częściej zaczęło dochodzić do nieporozumień. Zjednoczenie Włoch w roku 1861 i Niemiec w roku 1871, będące wynikiem dążeń nacjonalistycznych, poważnie naruszyło wcześniejszą równowagę sił. W wyniku wojny francusko-pruskiej – 1870, Francja straciła Alzację i Lotaryngię na rzecz Niemiec, co zrodziło w narodzie francuskim chęć odwetu na sąsiedzie i zmazania hańby klęski (ruch ten nazwano rewanżyzmem). Także w Austro-Węgrzech i na Bałkanach dochodziło do licznych spięć na tle etnicznym. Niepokoje te były podsycane szczególnie w południowej części cesarstwa, gdzie mieszkały liczne narody słowiańskie, podatne na doktrynę panslawizmu[4] szerzoną przez Serbię i Rosję[5]. Przeciwieństwem panslawizmu był pangermanizm, którego zwolennicy funkcjonowali w elitach rządowych Niemiec i Austro-Węgier, co prowadziło nieuchronnie do zaognienia konfliktu. Jednym z czynników, który wpłynął na zwiększenie się współzawodnictwa pomiędzy państwami europejskimi, był imperializm. Wielka Brytania, Niemcy i Francja potrzebowały zamorskich rynków zbytu dla swoich towarów, których produkowano coraz więcej w wyniku postępów rewolucji przemysłowej. Kraje te dokonywały ekspansji gospodarczej w Afryce, Azji i Oceanii. Francja i Anglia zdołały pokojowo rozwiązać wszelkie kwestie sporne dotyczące kolonii. Jednak obydwa te państwa nie potrafiły sobie poradzić z postawą roszczeniową II Rzeszy, która prowadziła agresywną politykę w tym zakresie (m.in. w północnej Afryce), co prowadziło do licznych napięć. Na Bliskim Wschodzie rozpadające się Imperium osmańskie kusiło sąsiednie Austro-Węgry oraz Rosję, które przygotowywały się do podziału ziem słabnącego sąsiada.

PRZYCZYNY CZ 2 (dla mniej rozgarniętych:P )

Rywalizacja między mocarstwami:

-Francusko – Niemiecki – o Alzację i Lotaryngię

-Angielsko – Niemiecki – Rywalizacja o rynki zbytu, Niemcy chcą nowego podziały Świata (kolonii)

-Austriacko – Rosyjski – Kocioł Bałkański ,Rosja chce opanować cieśniny naddunajskie

- Rosyjsko – Niemiecki – Inny typ polityki niemieckiej, chcą obie podporządkować Rosję

- Doktryna Panslawizmu Rosji oraz antagonistyczna do niej pangermanizm Niemiecki

Pangermanizm to nacjonalistyczny nurt polityczny, powstały na przełomie XIX i XX wieku, stawiający sobie za cel zjednoczenie w jednym państwie wszystkich ludów pochodzenia germańskiego.

Panslawizm – ruch kulturalno-polityczny o różnorodnym zabarwieniu politycznym, powstały w Czechach na początku XIX wieku, dążący do wyzwolenia, a następnie zjednoczenia politycznego, gospodarczego i kulturalnego Słowian.

Do przyczyn zaliczamy także konflikty na początku XX wieku:

-Rosyjko- Japoński

Atak Japoński na Port Artur – w lutym 1904 – admirał togo

Klęska Rosji w Bitwie pod Cuszimą w maju 1905

rozpoczyna się kryzys i rewolucja w Rosji

car wydaje manifest w którym : nadaje konstytucja, zapowiada reformy i zapowiada powołanie dumy państwowej

-Konflikty Marokańskie

Przyczyną były niemcy(sa izolowane) – które chchiały wpływów w Afryce kosztem Francji i rzucają jej wyzwanie.

1. 1905-1906 pierwszy konflikt nic Niemcy nie wskurali

2. 1911 „skok pantery od Agadiru” czyli atak niemieckiego statku na port w maroku

Bezpośrednia przyczyna wybuchu wojny:

zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynenda w sarajewie przez organizację czarna ręka – 28 czerwa 1914 Wystosowano ultimatun dla srbów na które nie przystali i Austro-Węgry wypowiadają jej wojne 28 lipca

1 sierpnia Niemcy – Rosji, 3-go Niemcy uderzają na Belgię i Francję, a 4-go Anglia wypowiada wojnę Niemcom

Font Wschodni:

rosja udarze na Galicję i ją zajmuję, ale ponosi duże straty w prusach

sierpień 1914- Zwycięstwo Niemiec w Bitwe pod Tannenbergiem

Wrzesień - porażka Rosji przy jeziorah Mazurskich

1915 rok – ofensywa państw centralnych – Klęska Rosji pod Gorlicami, Niemcy zajmują ziemie Polskie, Litwe z Wilnem, tarnopolski

!916 ofensywa Brusiłowa – sukces Rosji, przełamanie obrony Austrii

1917 – rewoluca w Rosji i osłabienie działań

luty 1918 – rozmowy pokojowe w Brześciu, negocjacje z Niemcami zerwane przez trockiego

ofensywa Niemieci zajęcie dużych obszarów rosji

Marzec - bolszewicy podpisują ugode

front Zachodni:

plan Shlifena – szybka wojna, dowodził także hindeburk i Helmut von moltke

wrzesień 1914- Bitwa nad Marną, zatrzymanie ofensywy Niemieckiej

Biltwa o Flandrie – poraka Niemiec, do 1918 roku wojan pozycyjna

1916 0 ofensywa Niemeicka, próba zdobycia Verdun, walki trwały pół oku, ale nie zdobyto

czerwiec – lipiec 1916 bitwa nad rzeką Sommą – większe straty po stronie Niemieckiej

!917 – Ofensywa Nivella – nieudana francuska ofensywa, czekają na amerykanów, którzy 6 kwietnia wypowiadają wojne szwabom

1918 – luty – 5 ofensyw Niemeickich, marna 2

czerwiec-lipiec kontra antanty już z USA i kleski Niemiec

listopad rewolucja w Niemczech

11.11 zakończenie wojny, podpisanie rozejmu w Compeigne

11. Omów główne postanowienia Traktatu Wersalskiego 1919r.

Paryż 18.01.1919 - 21.01.1920r.

Wzięło udział 32 zwycięskie państwa (5 dominium angielskich, 13 państw neutralnych)

Rada najwyższa (rada 10-ciu) to szefowie rządów i ministrowie 5-ciu mocarstw - USA, W. Brytania, Francja, Włochy, Japonia

W praktyce rządziła wielka 4 : Wodorow Willson (prezydent) - USA Lloyd George - premier Anglia, Georges Clemenceau - premier Francji oraz Wictor Orlando - premier Włoch, który stracił zainteresowanie po tym, jak zorientował się, że Włochy nie mają z tego korzyści - więc rada trzech.

- Rosja uznana za zdrajcę - nie została zaproszona do obrad

- Największy wpływ miał Wodorow Willson - orędzie i 14 punktów - miał to być system, który zapewniłby pokój - 13 punktów dotyczy Polski

- sprzeczność Anglii i Francji. Francja chciała maksymalnego osłabienia Niemiec oraz wzmocnienia Polski, aby ta stanowiła zaporę przeciw ZSRR. Anglia chciała utrzymać równowagę sił w Europie, nie godziła się na wzmocnienie Polski.

TRAKAT 28 czerwca 1919r. :

Niemcy uznane za głównego winowajcę wojny - trakt został im narzucony, co uznali za dyktat, nie rozumieli dlaczego ponieśli takie konsekwencją , skoro ententa nie wkroczyła na ich terytorium. Winą obarczono socjalistów, demokratów (którzy w listopadzie 1918 przejęli władze) i Żydów.

POSTANOWIENIA:

a) straty terytorialne:

- Alzacja, Lotaryngia dla Francji

- Luksemburg niepodległy

- Polska - Wielkopolska i cześć Pomorza Gdańskiego,

plebiscyty: Górny Śląsk, Warmia i Mazury

- Gdańsk i Kłajpeda - wolne miasta

- Dania - Szlezwik

- Czechosłowacja - Hulczyn

- zagłębię Sary na 15 lat pod rządami Ligi Narodów, a kontrola nad kopalniami dla Francji ( po 15 latach plebiscyt)

- Nadrenia - strefa zdemilitaryzowana

W SUMIE :

- utrata 1/8 zmieni, 3/4 złóż żelaza i cynku, 1.2 węgla i 1/10 ludności

- reparacje 132 mld marek (nie spłacono)

Klauzula wojskowa:

- armia max 100 000 (służba 16 - 24 lata)

- zakaz posiadania czołgów, lotnictwa i broni chemicznej i okrętów podwodnych ("u-bootów")

- ograniczenie liczebności marynarki wojennej

- zakaz powoływania sztabu generalnego

KONFERENCJA WASZYKTOŃSKA:

dotyczy uzbrojeń morskich (ograniczenie na 10 lat) uczestniczyło 9 państw w tym: USA, Japonia, Francja i Anglia

- parytet wyporności floty ( w mln ton) : USA (5), Anglia (5), Japonia (3), Francja i Włochy (1,7)

- suwerenność dla Chin - zniesienie stref wpływów w Chinach

LIGA NARODÓW - na początku 32 państw i 5 dominia Anglii i 13 państw neutralnych;

zgromadzenie ogólne - najważniejsza władza -delegacji wszystkich krajów

Rada Ligi -(składa się z członków stałych i zmiennych) nie było władzy wykonawczej, brak wojska jak np. w NATO, więc nic nie mogli zrobić, oprócz usunięcia dyplomatycznego lub groźby usunięcia z Ligi Narodów. Odeszła Japonia 1933r., Niemcy 1933 i Włochy 1937r, nie ponieśli żadnych konsekwencji.

Rozwiązana w 16 kwietnia 1946r.

12. Funkcjonowanie i ewolucja systemu Wersalsko - Waszyngtońskiego do 1933r.

( o Lidze Narodów to samo co w pytaniu 11 )

- Gustaw Stresman, reparacje i Charles Danes

Gusaw Stresman - kanclerz od 1923 r., chciał wzmocnić Niemcy, ale nie krytykował wysokość reparacji, dążył do ich ograniczenia -> Plan Denesa - pożyczki dla Niemców aby odbudowali się i szybko ją spłacą. ( Pomysł się nie powiódł się, ponieważ pomoc Niemcom doprowadziła do wzrostu ich potęgi)

- Plan Orena Younga 1929r. spłata przez 37 lat

- dalej Plan Lozana 1931 - 1932 obniżenie do 4 mld,

W 1933r. Hitler zawiesza spłaty na pół roku. Od 1934 już nie płacą.

TRAKTATY:

16 kwietnia 1922 - RAPALLO - Niemcy i ZSRR - porozumienie - poligony w ZSRR i kupno bron od ZSRR (potwierdzony w 1926r w Berlinie)

Locanno - 1925 : Francja Wielka Brytania, Belgia, Włochy, Niemcy Polska, Czechosłowacja. Pakt reński - wzajemne gwarancje między Francją, W.B., Belgią, Włochami i Niemcami.

1921 - sojusz Polsko - Rumuński i Polsko - Francuski :

Była to obietnica bez pokrycia, ponieważ w Reńskim 1925r. Niemiec i Francja podpisały pakt o nie naruszaniu swoich granic, a nie było w tym nic o granicy Polsko Niemieckiej. Z tego wniosek, że Francja godzi się na rewizje Polskiej granicy z Niemcami.

Rosja - wojna domowa 1918 - 1922 nie zostali zaproszeni do Wersalu. Władze przejęli komuniści - Lenin sprowadzony przez Niemców, aby zrobił w Rosji. Wygłasza tezy kwietniowe i wprowadza komunizm wojenny. Walczy z białymi i kończy wojnę.

Reformy LENINA :

1921 - NEP - nowa ekonomiczna polityka - odwołano komunizm wojenny

XII 19922 utworzenie ZSRR

1924 - zgon Lenina

Stalin dochodzi do władzy, powoli odsuwa Zinowjewa i Kamieniewa (1927r), dogaduje się z Bucharinem, którego odsunął od władzy 1929r. i sam sprawował pełną władze.

Władza Stalina w Rosji :

- kolektywizacja rolnictwa

- walka z kułactwem

- wielki terror (1937-38) czystki w armii

- tworzenie ciężkiego przemysłu

- budowa gułagów

System Wersalski się nie sprawdził, ponieważ wiele państw było nie zadowolonych. Włochy, Niemcy, Polska, Rosja, Turcja dążyły do uzyskania własnych korzyści. Zawieranie sojuszów bez pokrycia, w pakcie Reńskim przyjęto 7 traktatów, które zmieniały trakt wersalki, USA - polityka izolacjonizmu, Liga Narodów nie regulowała w żadnym stopniu stosunków międzynarodowych ( brak władzy).

13 i 14 Narastanie sprzeczności i konfliktu w latach 1933 - 1937 i 1937 - 1939

Polityka Japonii :

- doktryna Azja dla Azjatów - dążenie mocarstwa. Do władzy doszli militaryści, którzy chcieli utrzymać imperium samowystarczalne. Oskarżano władze Chińskie o prześladowanie mniejszości i w 1931 opanowali Mandżurie i utworzyli cesarstwo Mandżurskie - została za to potępiona, opuściła Ligę w 1933r, a w 1935r. domagała się przyznania takiego parytetu jak Anglia, nie pozwolono jej, ale sama rozbudowała. 1937r. kolejny atak na Chiny zajęcie Pekinu, Szanghaju i Kantonu. Dopiero ZSRR pomogły Chinom zatrzymać Japonie.

Pakt 4

1933r. projekt Mussolini - Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy - nie wszedł w życie. Ale była to próba pozyskania sojuszników przez Anglie, która obawiała się o swoje dalekie posiadłości, bo Japonia rosła w silę, a Anglia sama była zbyt słaba, żeby odeprzeć Japonie. 1936r. rozbudowanie floty przez Anglie - powrót do standardu dwóch potęg morskich.