PRAWO MATERIALNE I PRAWO FORMALNE

Date: 2015-10-07; view: 508.

• Do prawa materialnego należą te normy, które ustanawiają merytoryczne obowiązki i prawa, regulują zachowanie się ludzi i różnych instytucji w społeczeń­stwie. Normy prawa materialnego mają charakter pierwotny. Stanowią one istotę systemu prawa.
• Prawo formalne tworzą te wszystkie normy, które odnoszą się do or­ganizacji aparatu, dbającego o przestrzeganie prawa materialnego oraz do trybu d o c h o d z e n i a praw i egzekwowania obowiązków wyznaczonych przez prawo materialne. Niektóre części prawa formalnego nazywane są prawem procesowym (np. prawo cywilne procesowe, prawo karne procesowe
• Normy prawa formalnego mają więc charakter wtórny. Spełniają one rolę służebną wobec norm prawa materialnego. Normy określające prawa wierzyciela wobec dłużnika należą do prawa materialnego. Natomiast normy wskazujące sposób dochodzenia należności przed sądem - to już prawo formalne

PRAWO MIĘDZYNARODOWE A PRAWO WEWNĘTRZNE

• Prawem międzynarodowym (dawniej: prawem narodów) nazywamy zespół norm regulujących stosunki wzajemne między państwami, a ponadto organizac­jami międzynarodowymi i niektórymi innymi podmiotami. Prawo międzynarodo­we publiczne, wbrew swojej nazwie, nie reguluje więc stosunków między narodami, lecz państwami (i innymi podmiotami międzynarodowymi).
• Poza systemami prawnymi, obejmującymi dane organizacje państwowe (a więc poza tzw. krajowymi bądź wewnętrznymi systemami prawnymi), istnieje także międzynarodowy porządek prawny, powstający w drodze umów o treściach normatywnych, zawieranych przez dwa (umowy bilateralne) bądź więcej państw (umowy multilateralne).
• Normy prawa międzynarodowego wypływają z dwóch źródeł, którymi są umowy międzynarodowe i zwyczaje międzynarodowe. Wśród umów odróżnia się umowy dwustronne i umowy wielostronne. Szczególną rolę odgrywają te umowy międzynarodowe, które zostały podpisane przez wiele państw, na przykład Karta Narodów Zjednoczonych.
• Prawo międzynarodowe różni się od prawa wewnętrznego. W szczególności trzeba zwrócić uwagę, że
1. na straży jego norm w zasadzie nie stoi przymus bezpośredni stosowany przez specjalny aparat, jak to ma miejsce w prawie wewnętrznym.
2. Sankcje w prawie międzynarodowym mają różnorodny charakter - organizacyjny, ekonomiczny, wojskowy, są stosowane zespołowo i indywidualnie, zorganizowane i nie zorganizowane.
3. Środki przymusu mają zupełnie wyjątkowy charakter i mogą być stosowane przeciwko państwu używają­cemu siły lub posługującemu się groźbą jej użycia, popełniającemu przestępstwa lub zbrodnie międzynarodowe.
4. zastosowaniu takich sankcji może na przykład zdecydować Rada Bezpieczeństwa ONZ.
5. Istotne znaczenie mają sankcje nie zorganizowane, którymi są przede wszystkim reakcja opinii publicznej i odwet. Reakcja opinii międzynarodowej może się wyrazić na przykład w zmniejszeniu ruchu turystycznego, bojkocie towarów danego państwa, kampanii w środkach masowego przekazu itd.
• Nader istotne znaczenie ma określenie stosunku prawa międzynarodowego do prawa wewnętrznego danego państwa. Chodzi przede wszystkim o ustalenie zasad pierwszeństwa w stosowaniu prawa wewnętrznego i prawa między­narodowego w przypadku ich kolizji. Kwestia ta na gruncie prawa polskiego została uregulowana w konstytucji (art. 87-91). Zgodnie z jej przepisami, umowa międzynarodowa ratyfikowana przez Polskę i ogłoszona w Dzienniku Ustaw, stanowi część polskiego systemu prawa i jest bezpośrednio stosowana, tak samo jak ustawy i inne akty normatywne. W razie kolizji, umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą Sejmu wyrażoną w ustawie mają pierwszeństwo przed polskimi ustawami. W innych przypadkach kolizje między umowami międzynarodowymi a prawem krajowym są rozstrzygane tak samo, jak kolizje między przepisami krajowymi.

PODZIAŁ PRAWA NA GAŁĘZIE

Z kolei ujmując system prawa jako całokształt obowiązujących w państwie przepisów, z uwzględnieniem ich podziału na gałęzie, podkreślić należy, iż podstawę tegoż podziału stanowi rodzaj uregulowanych stosunków społecznych. O przy­należności przepisu do takiej lub innej gałęzi prawa decyduje charakter stosunku społecznego, którego przepis dotyczy. Stosunki społeczne będące przedmiotem regulacji prawnej można podzielić na pewne grupy, wyodrębniając np. stosunki rodzinne, stosunki majątkowe, stosunki powstające na tle popełnianych prze­stępstw i inne. Rozciągając ten podział na przepisy otrzymujemy szereg gałęzi prawa.

W ramach poszczególnych gałęzi prawa wyróżnia się instytucje prawne, czyli węższe zespoły norm odnoszących się do pewnego zagadnienia. Mówi się więc o instytucji najmu, instytucji rękojmi za wady rzeczy, in­stytucji testamentu - rozumiejąc pod tym terminem odpowiednie grupy norm prawnych

Podstawowym kryterium, w oparciu o które następuje wyodrębnienie zespołu norm w gałąź prawa, stanowi jednorodność regulowanych przez te normy stosunków społecznych, inaczej mówiąc wspólny lub jednakowy przedmiot regulowania. Sama jednorodność nie wystarcza jednak dla uznania przepisów regulujących daną dziedzinę za gałąź prawa. Konieczne jest nadto, by regulowane stosunki miały wystarczająco duże znaczenie społeczne. Jest to drugie, uzupeł­niające kryterium. W ramach gałęzi prawa stosowana jest jednakowa metoda regulowania stosunków społecznych.

• Przyjmuje się najczęściej podział prawa polskiego na następujące gałęzie:

l) prawo konstytucyjne,

2) prawo administracyjne,

3) prawo finansowe,

4) prawo cywilne,

5) prawo rodzinne

6) prawo pracy,

7) prawo karne,

8) prawo procesowe.

• Prawo konstytucyjne to zespół norm regulujących podstawowe elementy ustroju państwa, w szczególności główne zasady ustrojowe, struktura i kompetencje aparatu państwowego oraz najważniejszych organów państwowych, podstawowe prawa, wolności i obowiązki obywateli oraz zasady wyboru do organów przedstawicielskich. Prawo konstytucyjne określa na przykład organizację i funkcjonowanie organów ustawodawczych i administracji państwowej, organizację wymiaru sprawiedliwości, kontroli państwowej, formę państwa (jednolite czy federalne)
• Prawo administracyjne to zespół norm regulujących strukturę organów administracyjnych oraz stosunki prawne powstające w toku władczej działalności tych organów. Prawo administracyjne odnosi się do działalności organów administracji państwowej, od rządu do organów terenowych, oraz organów samorządu te­rytorialnego. Cechą tej gałęzi prawa jest nierównorzędność stron w stosunkach regulowanych przez prawo administracyjne. Jedną z nich jest zawsze organ administracyjny wyposażony w imperium, czyli uprawnienia władcze wobec drugiej strony.
• Prawo finansowe to zespół norm regulujących gromadzenie środków pieniężnych przez państwo oraz ich rozdział i wydatkowanie, a także określających strukturę oraz tryb działania organów i instytucji finansowych
• Prawo cywilne to zespół norm regulujących stosunki majątkowe i niektóre stosunki osobiste pomiędzy równorzędnymi - w danej sprawie - podmiotami prawa.
• Prawo rodzinne to zespół norm regulujących osobiste i majątkowe stosunki między małżonkami, krewnymi oraz stosunki wynikające z przysposobienia, opieki i kurateli. Głównym źródłem prawa rodzinnego jest kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964 r.
• Prawo pracy to zespół norm regulujących stosunki między pracodawcą i pracownikiem na tle świadczonej pracy. Prawo pracy reguluje takie zagadnienia, jak nawiązanie stosunku pracy - w drodze umowy, mianowania, wyboru itd., tryby rozwiązania stosunku pracy, urlopy pracownicze, ochrona pracy młodocianych i kobiet, rozwiązywanie sporów zbiorowych między pracodawcą i pracownikami i inne. Podstawowym źródłem prawa pracy jest kodeks pracy z 1974 r.
• Prawo karneto zespół norm mówiących, jakie czyny są przestępstwami, ustalających kary za te przestępstwa oraz określających ogólne zasady odpowiedzialności karnej. Do tej gałęzi prawa zaliczane jest także prawo o wykroczeniach, za­jmujące się czynami karalnymi o mniejszej szkodliwości, zwanymi wykro­czeniami. Podstawowym źródłem prawa karnego jest kodeks karny z 19 kwietnia 1997 r.
• Prawo procesowenie jest jednolitym zespołem norm. Wyodrębnia się w nim:

a) prawo cywilne procesowe, jako zespół norm regulujących tryb roz­strzygania spraw cywilnych przez sądy i niektóre inne organy oraz właściwość tych organów. Podstawowym źródłem prawa cywilnego procesowego jest kodeks postępowa­nia cywilnego (k.p.c.) z 1964 r.

b) prawo karne procesowe. jako zespół norm regulujących tryb prowadzenia i rozstrzygania spraw karnych przez organy wymiaru sprawiedliwości. Podstawowym źródłem prawa karnego procesowego jest kodeks postępowania karnego (k.p.k.) z 1997 r.

Wspólną cechą prawa procesowego jest jedynie to, że jego przepisy nie ustanawiają praw i obowiązków, lecz regulują sposób postępowania organów wymiaru sprawiedliwości oraz osób występujących przed tymi organami