Класіфікацыі складак.

Date: 2015-10-07; view: 524.

Антыклінальныя і сінклінальныя складкі.

Марфалагічна ўсе складкі можна падзяліць на антыклінальныя і сінклінальныя.

Антыклінальныя складкі - дадатныя структуры, у якіх больш старажытныя пароды знаходзяцца ў ядры, а больш маладыя - на крылах.

Сінклінальныя складкі - адмоўныя структуры, у якіх больш старажытныя пароды знаходзяцца на крылах, а больш маладыя - ў ядры.

Антыклінальныя і сінклінальныя складкі на картах паказваюцца выгінам ізагіпс або геалагічных межаў, ці іх замыканнем.

Месцы злучэння крылаў антыкліналяў на структурных і геалагічных картах завуцца перыкліналямі. Пры гэтым падзенне слаёў накіравана ў бок крылаў складкі. Злучэння крылаў сінкліналяў на структурных і геалагічных картах завуцца цэнтракліналямі. Пры гэтым падзенне слаёў накіравана ў бок ядра.

Існуе шмат класіфікацый складак, прапанаваных рознымі аўтарамі з улікам пэўных набораў крытэрыяў, па якіх сгрупіраваны складкі. З усіх класіфікацый можна вылучыць найбольш трапныя і агульнапрынятыя.

Па генезісе складкі падзяляюць на:

- эндагенныя — складкі сціскання, якія утвораныя адначасова з асадканазапашванем ці ў выніку інверсійных рухаў у прагінах; складкі вольнага гравітацыйнага слізгання па зрывах; складкі расцягнення і выціскання ў бакі ў выніку вертыкальнага ўздыму; дыяпіравыя складкі; адбітныя (па-руску – отраженные) складкі, утвораныя ў выніку рухаў па разломах; магматагенныя складкі; метамарфагенныя складкі;

- экзагенныя — складкі ахінання (па-руску – облекания); складкі нераўнамернага экзагеннага сціскання; складкі выпірання пад ціскам вышэйляжачых парод; складкі разбухання, утвораныя ў выніку змены аб'ёму парод пры гідратацыі; складкі спаўзання ці абрушэння; ледавіковыя складкі.

Па выяве ў плане (на карце) складкі могуць быць (мал. ):

- лінейныя — складкі маюць выцягнутыя, падоўжаныя формы, пры гэтым дліна складкі ў шмат разоў болей за шырыню (1:5, 1:7);

- брахіформныя — складкі маюць форму эліпса, пры гэтым суадносіны дліны і шырыні 1:2, 1:4;

- ізаметрычныя — складкі маюць прыблізна аднолькавыя поперачныя і прадольныя памеры (напрыклад, антыклінальныя структуры - купалы, скляпенні (па-руску – своды); сінклінальныя структуры - мульды, чашы).

Адносна стана восевай паверхні ў прасторы складкі падзяляюць на:

- сіметрычныя (прамыя) — складкі, якія маюць вертыкальнае становішча восевых паверхняў; у выпадках, калі ядро складкі набывае вертыкальнае становішча, яно завецца коранем складкі;

- асіметрычныя — складкі, якія маюць нахіленае палажэнне восевых паверхняў;

- гарызантальныя (ляжачыя) — складкі, якія маюць гарызантальнае становішча восевых паверхняў, пры гэтым падвёрнутае крыло складкі мае адваротную стратыграфічную паслядоўнасць адкладаў;

- касыя (ляжачыя) — складкі, у якіх крылы маюць розныя напрамкі нахілу і розныя вуглы нахілу восевых паверхняў;

- нахілёныя (перакуленыя) — складкі, у якіх крылы падаюць у адзін бок пад адным ці рознымі вугламі, пры гэтым падвёрнутае крыло мае адваротную стратыграфічную паслядоўнасць адкладаў, а верхняе крыло - нармальную стратыграфічную паслядоўнасць адкладаў;

- ныраючыя — антыклінальныя (перакуленыя ці ляжачыя) складкі, у якіх вяршыні накіраваныя ў бок аснавання, а восевыя паверхні і крылы выгнуты ў выглядзе скляпення (па-руску – свода).

Па становішчы крылаў ў прасторы складкі бываюць (мал. ):

- простыя —складкі, у якіх крылы разыходзяцца ад замка ў бакі і ядро пашыраецца ад вяршыні складкі;

- ізаклінальныя (сціснутыя) — складкі з паралельным становішчам крылаў, якія маюць аднолькавы вугал і азімут падзення на памежных складках разыходзяцца ад замка ў бакі і ядро пашыраецца ад вяршыні складкі; такія складкі могуць быць прамымі, сіметрычнымі, нахілёнымі, перакуленымі, гарызантальнымі або ляжачымі, але не могуць быць касымі; разнастайнасцямі ізаклінальных складак могуць быць грэбенепадобныя (антыклінальныя складкі, у якіх крылы паралельныя або амаль паралельныя, а слаі ў ядры выпаложваюцца з глыбінёй) і кілепадобныя складкі (сінклінальныя складкі, у якіх крылы паралельныя або амаль паралельныя);

- веерападобныя — складкі, у якіх адносна больш шырокія і палога выгнутыя замкі і пераціснутыя ядры, крылы такіх складак маюць нахіл да восевых паверхняў у антыклінальных і ад восевых паверхняў у сінклінальных.

Па форме замка вылучаюць складкі (мал. ):

- вуглаватыя — вострыя (вугал меньш за 90⁰) і тупыя (вугал большы за 90⁰) складкі, якія маюць пляскатыя крылы і вузкі замок;

- акруглыя — складкі, якія маюць хвалепадобныя выгіны слаёў на вертыкальным зрэзе і адносна шырокія замкі і пляскатыя часткі на крылах;

- скрынепадобныя (па-руску – сундучные, коробчатые) — складкі, якія маюць шырокія ці гарызантальныя замкі і крутыя крылы, якія ўтвараюць каленападобныя вуглаватыя перагіны; сярод срыневых складак сустракаюць прамыя, касыя, нахілёныя.

Па кінематыцы складкі падзяляюць на (мал. ):

-складкі падоўжанага (па руску – продольного) выгіну (канцэнтрычныя складкі) без змены магутнасці слаёў на крылах складак;

-складкі скалвання без укарочвання аснавання;

-складкі папярочнага выгіну (штампавыя складкі) са змяццем упоперак плоскасцяў наслаення;

-камбінаваныя складкі папярочнага і падоўжанага выгіну.