Жылы жекешелендіру процессі басталды.

Date: 2015-10-07; view: 606.

Жекешелекдіру процесі үш кезенге бөлінді. Бірінші кезең 199-1992 жылдар аралығын қамтыды. Оның міндеті:
1. Мемлекеттік меншіктің көлемі мен құрылымын белгелеу.
2. Меншіктік құқық беруді дайындау.
3. Шағын жекешелендіру объектілерінің 50%-н жекешелендіру. Бұл кезде негізі көңіл кіші бизнестің дамуына аударылды.

Жекешелендірудің екінші кезеңі 1992-1993 жылдар аралығын қамтыды. Міндеті: орта және ірі кәсіпорындарды жекешелендіру.

Көптеген шағын жекешелендіру объектілері жергілікті мемлекеттік мүлік комитеттерінің шешімімен байқау (конкурс) немесе аукцион өткізілмей, өте төмен бағаға берілді. Қазақстан парламенті бұл стихиялық процесті реттеуге күш салды.

Жекешелендірудің үшінші кезеңі 1993-1995жылдар аралығын қамтыды.

Міндеті:
1. Мемлекет иелігінен алудың ұлттық бағдармаласын қабылдау.
2. Меншікті мүлікті басқару жөніндегі комитеттің қолына көшіру.
3. Инвестициялық купондар енгізу.

1993 жылғы наурызда мемлекет иелігенен алу және жекешелендірудің 1993-1995 жылдарға арналған ұлттық бағдарламасы қабылданды. Барлық меншік Мемлекеттік мүлікті бақару комитетінің қолына көшірілді. Бұл комитеттің міндеті:
1. Меншік республика азаматырына тегін таратылып берілуге тиіс.
2. Арнайы төлем құрылдары-жекелендіру инвестициялық купондарын енгізу.

Инвестициялық купон иесі оны әр түрлі инвестициялық қорларға салуға мүмкіндік алды. Купондарды өнеркәсіптік кәсіпорындар акцияларына аустыруға және сатуға рұқсат берілмеді.

200-ге жуық инвестициялық қорлар қурылды. Мақсаттары купондары жинастарын, аукционға шығарылатын өнеркәсіптік кәсіпорындардың акцияларын иелену.

Бірақ 1995 жылдың басында жекешелендіру бағдарламасының жүзге аспайтындағы белгілі болды. Жекешелендірудің мына негізгі мақсаттары орындалмады:

1.Тиімді жұмыс жасайтын жеке меншік секторды қуру.
2. Қалыпты бәсекелестік ортаны қалыптастыру.
3. Экономикалық-әлеуметтік жағдайың төмендеуін тоқтату.

Бірқатар ірі кәсіпорындар өте төмен бағамен шетелдық компанияларға сатылды. Шетелдік фирмалар нелігіне берелгенмаңызды объектілер:
1. Қарағынды металлургия және Соколов-Сарыбай комбинаттары.
2. Жезқазған, Балқаш мыс қорыту комбинаттары.
3. Павлодар алюминий заводы.
4. Павлодар атом-энергетиқалық кешені кәсіпорны т.б.

1998 жылдың көктеміне қарай төленбеген қарыздар көлемі шексіз өсіп, 18 млрд. долларға жетті. Осыған байланысты әлеуметтік жағдай әбден нашарлады.

1997-1998 жылдары Кентау (Оңтустік Қазақстан облысы) және Жаңатас (Жамбыл облысы) тау-кен өнеркәсібі жұмысшылары ереуілдерге шығып, аштық жариялады.

Экономиканың құлдырауы.

Экономиканы реформалау процесінде халықты еңбекпен қамту саласындағы проблемалар одан әрі шиеленісіп кетті. Өндіріс жаппай құлдырады. Өкімет тарапынан жүргізіліп отырған қаржы, несие, баға және салық саясаты жетілдірілмеді. Жұмысшылардың жалпы саны қысқарды. Жұмыссыздар саны жылдан-жылға көбейді. Мысалы 1995 жылы еңбекпен қамту қызметтерінде ресми түрде тіркелген жұмыссыздардың саны- 153 мың болды. Өндірістің толық тоқтауы салдарынан ақысыз демалысқа шыққандар -192 мың, ал өндірістің жартылай тоқтау себебінен жұмыс уақыты толық емес режимде істейтіндер- 451мың, 90-жылдардың соңындағы жұмыстардың жалпы саны- 643 мың.

1997 жылы экономика саласында істеп жүрген адамдар саны 1996 жылмен салыстырғанда 11,8% кеміді. Республика еңбек рыногының өзіне тән ерекшелігі-жасырын жұмыссыздық деңгейінің жоғары болыу (9-11%). Еңбекпен қамту проблемасы ерекше ауыр болды (жұмыссыздар 54,8). Жұмыс сыздықтың жергілікті шоғырланған аймақтары-шағын қалалар болды.

Соңғы жылдары Қазақстаның өнеркәсібін жандандыруда біраз шаралар іске асырылды. 1999 жылдың соңында жалпы өнім өндіру- 1-ға, өндіріс көлемін арттыру- 1,8-ға өсті. Республиканң алтын қоры 2млн. долларға жетті.

Инвестиция мен өндіріс деңгейінің төмендеуі экономиканың құлдырауға түскенін, реформаның тиімсіздігін көрсетті.

Тақырып бойынша сұрақтар:

1. Тамыз төңкерісі қашан болды және (ТЖМК) төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитеттің құрамына неше адам кірді?
2. Бүлікшілер мақсатының күйреу себептерін айтып беріңдер.
3. "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тәуелсіздігі туралы” Заңның 4-тарауында не айтылған?
4. 1995 жылғы Жаңа Конституцияның ерекшелігі неде?
5. Жекешелендірудің мақсаты қандай?
6. Нарықтық экономика сясатының негізгі белгілерін атаңдар.
7. Жекешелендіру процесі қашан басталды және неше кезеңге бөлінді?
8. Шетелдік фирмалар иелігіне берілген объектілерді атаңдар.

Қазақстан – стратегиялық жоспарлауды посткеңестік елдердің арасында ең тұңғыш рет енгізген мемлекет. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың басқаруындағы Қазақстан ешуақытта қиындықтарға мойыған емес. Әлем елдері дағдарыстан жапа шегіп жат­қан­да, Қазақстан 7 пайыздық өсімге қол жет­кізуге өз дайындығын көрсетуде. Ха­лық­аралық рейтинг агенттіктерінің Қазақ­стан­ның суверенді рейтингін көтеруі, біздің елді бизнес жасауға қолайлы ел ретінде қа­рас­тыруы мемлекеттің жеткен жетістік­те­рінен хабар берсе керек. Дағ­дарыстан ке­йінгі дамуда да ұлттық лидер, мықты мем­лекет пен әртараптан­дырылған эконо­мика аса маңызды факторлар бо­лады.

Біздің Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жүріп өткен даңғылымыз ерекше. Біздің мақтанатындай жетістіктеріміз жетерлік. Бірақ біз өткен деңгейде қалып қоймай, сәтті «қазақстандық жолдың» әрі қарай жетіле түсуі үшін егемендігіміздің баянды болуы мақсатында Елбасы – Ұлт лидері Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевпен бірге болашақтың көкжиегіне көз саламыз. Ал халқымыз үшін осынша қыруар қайрат жұмсап, аяғына жаңа тұрған жас мемлекетті жасампаз ету жолындағы бар қиындық­тарды еңсерген Нұрсұлтан Әбішұлын еліміз Тәуелсіздіктің Бас эко­но­мисі ретінде де танитыны дау­сыз.