Палітычны крызіс РП, спробы рэформ у другой палове 18 ст. Падзелы РП і далучэнне Бел земель да РІ.

Date: 2015-10-07; view: 602.

Вайна Расіі з РП (1654-1667)

Феад-захопніцкая вайна рускага самадзяржаўя за землі Смаленшчыны, Б, Украіны, Літвы, Польшчы і польскі трон.

Барацьба дзвюх груповак феадалаў:1)баяры, у склад якога ўвайшлі духавенства,2)духавенства

На ўплыў падзей аказвала антыфеадальная вайна(1648-1651) праходзіла на Украіне і Б.

Май 1654-вайна пачалася

25 чэрвеня-25 верасня- аблога цара, 26 жніўня-штурм

2 армія Шарамецьева накіравала на Віцеб, Полацк. ваяводствы, пагражала Ліфляндыя і Віленц. ваяводствы.

1654—былі заняты рускімі войска аж 33 гарады, прах 1 руск. арміі заняла аж усю Б.

Чэрвень 1654-мірныя перагаворы ў Дубровічах на Смаленшчыне, перагаворы перамяняліся, зноў аднаўляліся ваеныя дзеянні; падпісанне Андрусаўскага перамір'я (1667)на 8г.

Насельніцтва страціла да 1млн 400тыс чал, загінула больш паловы беларусаў.

Паўночная вайна (1700-1724)

З аднаго боку Паўночны саюз: Расія, Данія, Саксонія (с1704-далучына РП), супраць Швецыі за панаванне на Балтыйскім моры

Люты 1700-Саксонская вайна, аблажылі Рыгу, потым Дацкія войскі

Чэрвень 1700-швецкі кароль высадзіў дэсант: Данію прымусіў заключыць мір

Жнівень 1700- Расія аб'явіла вайну Швецыя. Рускія пачалі аблогу Нарвы, але пацярпелі паражэнне.

Больш чым 200 гадоў праіснавала дзяржава Рэч Паспалітая. Чаму яна не змагла абараніць свой суве-рэнітэт? Тэта тлумачыцца наступнымі абставінамі.

Адсутнічала адзіная цэнтралізаваная дзяржава і

моцная центральная ўлада. Існавала выбарнасць

польскіх каралеў, іх залежнасць ад магнатаў і шлях

ты. Польскія каралі фактычна не кіравалі дзяржавай,

іх ўлада у многім была фармальнай, абмежаванай.

Мясцовыя феадалы не хацелі падпарадкавацца цэнт-

ральнай у ладе, мелі свае замкі і войскі.

Наяўнасць «залатых шляхецкіх вольнасцей» -

права «свабоднага вета», якое дазваляла аднаму дэпутату сейма заблакіраваць прыняцце таго ці іншага рашэння. Былі ўтвораны канфедэрацыі — саюзы ўзброенай шляхты для абароны сваіх вольнасцей і прывілеяў.

Уся ўлада у ваяводствах і паветах належала мясцовым шляхецкім сеймікам. Таму сейм Рэчы Паспалітай быў бяспраўным, недзеяздольным. У краіне гаспадарыла феадальная анархія.

У караля не было моцнага войска. Рэч Паспалі

тая мела толькі 16 тыс. салдат, Расія — 350 тыс., Аўст

рыя -- 280 тыс., Прусія -- 200 тыс. Шляхта баялася

прытоку у армію сялян і лічыла моцную армію пераш-

кодай для «залатых шляхецкіх вольнасцей».

Суседзі Рэчы Паспалітай - Расія, Аўстрыя,

Прусія - : моцныя цэнтралізаваныя абсалютысцкія

манархіі, зацікаўленыя у пашырэнні межаў сваіх

дзяржаў.

У 1763 г. паме'р кароль Аўгуст III, пачалася новая выбарчая кампанія. У барацьбу актыўна ўключыліся магнаты. Рашаючую ролю у гэтай барацьбе адыгралі Чартарыйскія. Яны выставілі прэтэндэнтам на прастол літоўскага стольніка Станіслава Аўгуста Панятоўскага. За трон змагаліся: віленскі ваявода Караль Радзівіл, вялікі літоўскі гетман Масальскі, генерал літоўскіх войскаў Міхал Агінскі. У Польшчы сярод прэтэндэнтаў была групоўка Патоцкіх, саксонскую групоўку прадстаўляў граф Браніцкі. Усе яны шукалі падтрымку у суседніх дзяржаў: Чартарыйскія і Масальскія у Расіі, Патоцкія і Радзівілы — у Францыі і Прусіі, Браніцкі - у Францыі і Аўстрыі. У выніку барацьбы на трон быў узведзены Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. Кароль сумесна з Чартарыйскімі спрабуе правесці рэформы, накіраваныя на ўзмацненне ўлады.. В этих условиях был созван так называемый «четырехлетний сейм» (1788 — 1792 гг.) На нем взяли верх приверженцы реформ. Они заставили сейм принять новую конституцию, которая отменила выборность короля, ликвидировала остатки государственности ВКЛ и объявила о создании унитарного государства, где верховная власть принадлежала королю. Гэта выклікала незадаволенасць з боку Расіі і Прусіі, якіх больш задавальняў слабы сусед.

У жніўні 1772 г. у Пецярбургу была падпісана канвенцыя аб першым падзеле Рэчы Паспалітай паміж Расіяй, Аўстрыяй і Прусіяй.

Другі падзел адбыўся у 1793 г. паміж Расіяй і Прусіяй. У адказ у 1794 г. пачалося паўстанне на чале з Тадэвушам Касцюшкам. Т. Касцюшка нарадзіўся на Берасцейшчыне. У 1776 г. выехаў у Амерыку. дзе унес вялікі уклад у змаганне супраць англійскага каланіяльнага ўладарніцтва. У 1784 г. вярнуўся на Радзіму, уключыўся у нацыянальна-вызваленчы рух

народаў Рэчы Паспалітай. Т. Касцюшка з'яўляецца нацыянальным героем Полынчы і ЗША.

Паўстанне ахапіла тэрыторыю не толькі Польшчы, але і Літвы, Беларусі. На тэрыторыі Беларусі для яго было характерна ўжыванне парты-занска-дыверсійнай формы барацьбы. Ствараліся атрады, якія вялі партызанскія дзеянні у тыле расійскага войска. Якуб Ясінскі - кіраўнік паўстання на Беларусі—загінуў пры абароне Варшавы. Паў-станне 1794 г., якое як бы працягвала Вялікую французскую рэвалюцыю ва Усходняй Еўропе, выклікала йезадаволенасць не толькі Расіі, але і Аўстрыі і Прусіі. Мэтай паўстання было нацыянальнае выз-валенне і захаванне дзяржаўнай незалежнасці Рэчы Паспалітай. 10 кастрычніка 1794 г. войскі Суворава па загаду Кацярыны II рушылі на тэрыторыю Рэчы Паспалітай у сувязі з неабходнасцю зрабіць пераш-коду для уплыву французскай буржуазнай рэвалюцыі. Яны нанеслі паражэнне паўстанцам і ІІахапілі у палон Касцюшку. Паўстанне скончылася. У кастрычніку 1795 г. было падпісана пагадненне аб трэцім падзеле Рэчы Паспалітай паміж Расіяй, Аўстрыяй, Прусіяй. У выніку трох падзелаў Расія атрымала каля 482 тыс. км2 і 5,5 млн насельніцтва, Аўстрыя -- 129 тыс. км2 і 4 млн чалавек, Прусія -І.'ІІ тыс. км2 і 2,6 млн чалавек.

У выніку падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыя Беларусі была ўключана у склад Расійскай імперыі. Пасля першага падзелу да Расіі была далучана ўсход-няя частка Беларусі да рэк Заходняя Дзвіна, Друць, Днепр; пасля другога Расія анексавала цэнтральную частку Беларусі па лініі Браслаў — Паставы—Мір -ІІінск, пасля трэцяга у яе склад былі ўключаны тэрыторыі Заходняй Беларусі і літоўскія землі на Ііоўнач і на ўсход ад Немана. Федэратыўная дзяржа-м;І Рэч Паспалітая і абедзве краіны у яе складзе -1'ялікае княства Літоўскае і Полынча — спынілі свае Іяржаўнае існаванне.

Расія, пры усей сваей адсталасці у параўнанні з .звітымі дзяржавамі, у эканамічных і палітычных носінах ішла наперадзі Рэчы Паспалітай і Вялікага яства Літоўскага як яе часткі. Далучэнне да Расіі Іло імпульс паскарэнню працэсу капіталістычнага

развіцця Беларусі, далучыла яе да агульнарасійскага рынку. Уключэнне Беларусі у склад Расійскай імпе-рыі садзейнічала нацыянальнай кансалідацыі беларус-кага народа, былі прыпынены паланізацыя і акаталіч-ванне. Роднасныя па паходжанні, мове і культуры народы цяпер маглі развівацца разам.

22)Культура Беларусі ў другой палове 16-18ст.

XYI-XYII стагодзе - характарызуюцца значнымi зрухамi амаль ва усiх галiнах духоунага жыцця Беларусi. На гэты перыяд прыпадае росквiт рэнесансавай культуры у Беларусi i ва усiм Княстве, узнiкненне кiрылiчнага, а пазней лацiна-польскага кнiгадруку, распаусюджваннi рэфармацыйных iдэй i рухау, пранiкненне свецкiх гуманiстычных i асветнiцкiх павевау у культуру.

Важную ролю у развiццi беларускай i усходнеславянскай культуры адыграла кнiгадрукаваннезаснаванае асветнiкам,гуманiстам i рэфарматарам Францыскам Скарынам (каля 1490-каля 1551 гг). У канцы другога - пачатку трэццяга дзесяцiгоддзя XYI ст. Фр. Скарына займауся iнтэнсiунай лiтаратурна-пiсьменнiцкай i выдавецкай дзейнасцю у Празе, Вiльнi. Скарына пераклау, адрэдагавау пракаменцiравау, падрыхтавау да друку i выдау 23 кнiгi Старога запавету:Бiблiя, Псалтыр i г.д. Выданнi Скарыны прапаведавалi гуманiстычныя iдэi,жыццёвую актыунасць на карысць грамадства, сумленныя маральныя прынцыпы,павагу да духоунай i гiстарычнай спадчыны розных народау. Гуманiстычна-асветнiцкiя традыцii Скарыны працягвау i развiвау Сымон Будны (каля 1530-1593), адзiн з заснавальнiкау i супрацоунiкау Нясвiжскай друкарнi, аутар першых друкаваных на беларускай мове творау: "Катэхiзiса", 1562, "Аб апрауданнi грэшнага чалавека перад Богам", 1562, "Новы запавет", 1574 г. Будны крытыкавау кананiчную хрысцiянскую дагматыку, царкоуныя традыцыi. Ен станоуча ацэньвау культуру еурапейскага Адраджэння, выступау за развiццё пiсменнасцi i кнiгадрукавання на роднай мове, культурныя сувязi, адмоуна ставiуся да цэнзуры.

Паплечнiкамi Буднага па сацыяльных i рэлiгiйных поглядах быу не багаты беларускi шляхцiч,гуманiст, кнiгавыдавец, пiсменнiк i перакладчык – Васiль Цяпiнскi (г.н.невядомы - 1599г.).У маентку Цяпiна ен заснавай друкарню на царкоунаславянскай i беларускай мовах Евангелле (1570-я г.)Прадмова да кнігi - лепшы узор беларускай гуманiстычна-асветнiцкай патрыятычнай публiцыстыкi.У гэты час жылi i тварылi Мiкола Гусоускi (1470-1533) "Песня пра зубра",Ян Вiслiцкi (1485-1520) "Пруская вайна", Леу Сапега, Мялецi Сматрыцкi, Афанасiй Фiлiповiч,Iван Фёдарау,Петр Мсцiславец,Андрэй Рымша i мн.др.

Даунiя гiстарычныя традыцыi мела на Беларусi манументальная архiтэктура. Уражвалi велiчнасцю i прыгажосцю палацава-замкавыя пабудовы у Мiры, Геранёнах, Смаляках, Нясвiжы.

У выяуленчым мастацтве прыцягвалi адыгрываць вялiкую ролю iканапiс,драуляная скульптура.Але усе больш распаусюджваецца партрэтны жывапiс, кнiжная мiнiяцюра, гравюры.Тады ж з'яуляюцца першыя свецкiя хоры,капэлы. Утвараюцца пры навучальных установах тэатры.Наiбольш старажытнай хрысцiянскай царквой на Беларусi была праваслауная.На чале праваслаунай царквы стаяу кiеускi, а потым маскоускi мiтрапалiт.Праваслауе адыгрывалi значную ролю у грамадскiм жыццi Беларусi.Яна звязвала беларускiя тэрыторыi з iншымi усходне славянскiмi.

Каталiцызмна Беларусi пачау распаусюджвацца з сярэдзiны XIII ст.,асаблiва пашырыу свой уплау пасля Крэускай вунii (1385г.) Каталiцызм у канцы XIY ст. быу прыняты кiруючымi коламi ВКЛ.

У першай палове XYI ст.Рэфармацыя ахапiла большасць краiн Еуропы.Рэфармацыя на Беларусi з'яулялася састауной часткай еурапейскай.Асноунымi рэфармацыйнымi плынямi на Беларусi i Лiтве з'яуляюцца:кальвiнiзм, лютэранства, антытрынiтарызм. Асноунай сацыяльнай апорай рэфармацыi з'яулялася шляхта i частка магнатау (Радзiвiлы,Сапегi,Хадкевiчы,Кiшкi). Гараджане i сяляне захавалi сваю прыхiльнасць да праваслауя.У царкоуным жыццi ВКЛ,Польшчы,а пазней РП пэунае месца адводзiцца унiяцкай царкве. Берасцейскi сабор 1596 г. абвясцiу аб стварэннi унiяцкай царквы. Яна прызнавала верхавенства рымскага папы i захоувала абрадавасць праваслаунай.Розныя колы РП аднеслiся адмоуна да царкоунай вунii,асаблiва на першым этапе.Гэтаму сведкай "Вiцебскi бунт",пад час якога быу забiты унiяцкi архiепiскап Iясафат Кунцэвiч.

23)этапы і змест палітыкі расійскага урада на тэрыторыі Беларусіў канцы 18 першай палове 19 ст.

Беларусь з ладу шляхецкіх вольнасцяў ўвайшла ў склад строга цэнтралізаванай манархічнай Расійскай імперыі. Таму ўсё наступнае развіццё Беларусі трэба разглядаць у цеснай сувязі з гісторыяй Расіі, яе велізарнага ўплыву на лёс свайго заходняга краю. Разам з тым, у значнай меры на тэрыторыі Беларусі захаваліся і традыцыі Рэчы Паспалітай, уплыў польскай шляхты і культуры. Адсюль і многія асаблівасці далейшага развіцця нашай Радзімы ў складзе Расіі.

У першай палове XIX стагоддзя ў асяроддзі імператара склаліся дзве групоўкі: пропольская і прорусская. Іх уплыў на дзяржаву шмат у чым вызначылі палітыку расейскіх уладаў у заходніх губернях. Але галоўная стратэгічная лінія царызму з часоў Кацярыны II нязменна заставалася адна: 1) русіфікацыя краю і 2) ператварэнне праваслаўя ў асноўную царкву і рэлігію на тэрыторыі Беларусі. Улічваючы вядучыя пазіцыі польскіх памешчыкаў, да паўстання 1830-31 гг. расійская адміністрацыя імкнулася прыцягнуць іх да супрацоўніцтва, зрабіць іх сваёй апорай. Уся палітыка царызму да 1830 г. зводзілася да наступнага: 1) ўводзілася новае тэрытарыяльна-адміністратыўны падзел: генерал-губернатарства (Беларуска-Віцебская і Магілёўская губерні), Літоўская (Мінская, Гродзенская і Віленская губерні), паветы; 2) панавальнае саслоўе-шляхта - пасля прыняцця адпаведнай прысягі захоўвала свае маёнткі і атрымлівала саслоўныя прывілеі і правы расійскага дваранства. У ўгоду шляхце захоўвалася дзеянне статуту ВКЛ 1588 г. пры разглядзе грамадзянскіх спраў і ўжыванні польскай мовы ў мясцовым справаводстве і ў навучальных установах; 3) для ўмацавання сваёй сацыяльнай апоры ў беларускім краі з часоў Кацярыны II шырока практыкавалася раздача казённых зямель з сялянамі расійскім генералам і буйным чыноўнікам (1 млн. чалавек - ¼ усяго насельніцтва); 4) засноўвалася Беларуская каталіцкая епархія і свабода каталіцкіх культаў; захавалася і уніяцтва, уласнасць каталіцкай царквы; 5) ліквідавана Магдэбургскае права. Жыццё горада рэгламентавалася «дарчых грамат гарадах» 1785 што пагоршыла становішча "нізоў» у горад. Ўводзілася расійская сістэма падаткаў (у Расіі плацілі асігнацыямі, а тут срэбрам, гэта значыць падатак апынуўся значна вялікі); 6) уводзілася рэкруцкіх павіннасць (1 = 125); 7) у сялянскай пытанні акцэнт быў зроблены на ўзмацненне феадальнай эксплуатацыі. З часам становішча і побыт беларускіх прыгонных мала чым адрознівалася ад астатніх сялян на тэрыторыі Расіі; 7) ў 1794 г. уводзілася рыса аселасці для яўрэйскага насельніцтва - гэта прывяло да яркай спецыфіцы развіцця беларускага горада і рашэнні нацыянальнага пытання; 8) і праводзілася палітыка насаджэнні рускага землеўладання. (Не атрымала развіцця)

Такім чынам «Залатыя вольнасці» для мясцовай шляхты скончыліся, але прывілеі і ўласнасць захаваліся. Пасля няўдалага шляхецкага паўстання 1830-31 гг. царская адміністрацыя праводзіць жорсткі курс на поўную русіфікацыю краю: 1) мясцовая адміністрацыя (польская шляхта) замяняецца. Уся адміністрацыя камплектуецца з ліку рускіх прадстаўнiкоў; 2) ўся афіцыйная дакументацыя перакладаецца на рускую мову; 3) выкладанне перакладалася на рускую мову; 4) ліквідаваны Віленскі акруга, уводзілася выразная саслоўная сістэма адукацыі; 5) У 1936 г. зачынены Віленскі універсітэт - цэнтр беларускай культуры, кузня нацыянальнай эліты; 6) пад падставай падрыхтоўкі «Поўнага збору законаў Расійскай імперыі ў 45 г.». У 1840 г. адменены Статут1840 г.; 7) Указам ад 18 чэрвеня 1840 г. былі забароненыя тэрміны «літоўскія губерні», «беларускія губерні». Афіцыйна ўводзілася назва «Паўночна-Заходні" край »; 8) моцныя ганенні на каталіцкую царкву, фактычна яна пазбавілася уласнасці. У 1841 г. усiм царкоўным канферэнцыям было забаронена мець зямлі і сялян. У 1839 г. па выніках працы Полацкага царкоўнага сабора належыў працэс «ўз'яднання» уніятаў і праваслаўных; 9) завяршыўся «разбор шляхты». Дваране, якія не змаглі дакументальна пацвердзіць сваё паходжанне, перакладаліся ў разрад аднадворцаў, а частка з іх з сем'ямі былі пераселены на межы Імперыі. (Сустракаюцца розныя лічбы - 12 тыс. чалавек).

Выснова. Агульны кірунак палітыкі царызму на тэрыторыі Беларусі вызначалася стратэгічнай задачай - поўнае эканамічнае, палітычнае і культурнае падпарадкаванне. Тактычныя рашэнні па асобных пытаннях гэтай задачы былі супярэчлівымі і вызначаліся абставінамі, якія складаліся на канкрэтны момант. Беларусь, якая спачатку разглядалася як недастаткова каланізаваныя частка Польшчы, пасля падзей 1830-31 гадоў, пачала разглядацца як занадта каланізаваныя частку Расіі. Пытанне аб культурнай і тым больш этнічнай самабытнасці мясцовага насельніцтва наогул не існавала.

Уключэнне беларускіх зямель у Расійскую Імперыю пераарыентавалі ўсё жыццё на Усход. Станоўча: 1) палітычныя фактары - канец спусташальных войнаў і міжусобіц шляхты; 2) эканамічныя - Беларусь уключылася ў агульнарасійскую гаспадарчую сістэму, што шмат у чым вызначыла далейшую гаспадарчую спецыялізацыю, адкрыла ёмісты рынак, стымулявала развіццё транспартнай сістэмы.

24)Грамадска палітычны рухна тэрыторыі Беларусі ў канцы 18 першай палове 19ст. Шляхецкае паўстанне 1830-1831 гг.

На развіццё общ.-пол-га руху ў Беларусі ў гэты час моцны ўплыў аказвала рэвалюцыйны рух у Расіі і нацыянальна-вызваленчы рух у Польшчы, а галоўнай арганізацыйнай формай былі таемныя і паўлегальныя грамадства і арганізацыі. У пачатку 20-х гадоў XIX ст. у Бел. атрымалі распаўсюджванне ідэі рускіх дваранскіх рэвалюцыянераў-дзекабрыстаў. Вялікая група афіцэраў-дзекабрыстаў служыла ў Бабруйскай крэпасці. З іх удзелам распрацоўваўся план арышту цара і яго світы ў Бабруйску падчас агляду войскаў у 1823 г. З гэтым планам звязвалася абвяшчэнне Расіі рэспублік-публікай і пачатак паўстання ў Пецярбургу. Але план не быў ажыццёўлены. Дзекабрысты выступалі за ліквідацыю самадзяржаўя, нацыяналізацыю часткі памешчыцкіх земляў, адмену прыгоннага права з надзяленнем сялян зямлёй. У 1830 г. у Варшаве пад кіраўніцтвам польскай арыстакратыі і прадстаўнікоў шляхты ўспыхнула паўстанне супраць рускага царызму, якое затым перакінулася і на тэр. Беларусі. Польская армія перайшла на бок паўстанцаў. 18 сьнежня сойм тлу-явіў паўстанне ўсенародным і вызначыў яго мэта - аднаўленне польскай дзяржавы ў межах 1772 г. Буржуазна-дэмакратычна настроеныя элементы ў кіраўніцтве паўстаннем ў студзені 1831 г. арганізаваў у Варшаве дэманстрацыю ў памяць аб пакараных декаб-ристах. Для падрыхтоўкі паўстання на Беларусі і ў Літве быў створаны Віленскі цэнтральны паўстанцкі камітэт. Актыўны ўдзел у паўстанні ў беларускіх губернях прынялі каталіцкія манахі і ксяндзы. Многія каталіцкія манастыры сталі апорнымі пунктамі восставших.На тэрыторыі Беларусі значна-нацельных ваенных дзеянняў у сувязі з паўстаннем ня б-ла. Адбываліся пераважна невялікія сутычкі паміж атрадамі паўстанцаў і ўрадавых войскаў. Паўстанцы нападалі на ваенныя склады, транспартныя абозы. Царскі ўрад абвясціў, што сяляне, добраахвотна склалі зброю, будуць дараваныя. Шляхцічы, якія прынялі ўдзел у паўстанні, падлягаюць судовага пераследу, а іх маёнткі - канфіскацыі. Таму многія сяляне, пераканаўшыся, што паўстанне ім нічога не дае і даведаўшыся, што яны дараваныя, пакідалі атрады. У канцы траўня паўстанцкія атрады ў Віленскай і Мінскай губернях былі разгромленыяВ ноячбре 1830 вВаршаве пачынаецца шляхецкіх паўстанне (штуршок - жаданне Нік 1 задушыць бельгійскую рэвалюцыю), кот ахапіла ўсю Польшчу. Наз два лагеры кансерватыўны і дэмакратычны. На Бел. і Літве паўстанне не мела вялікага размаху У Вільні быў створаны центр.комитет.кот. у наступстве апынуўся малодействительным.Восстание на Б і Літве пачалося ў сакавіку 1831, у кот былі ўцягнутыя шляхта, мяшчане, сяляне і духовенство.Пиком паўстання стала бітва за Вільню 19 ліпеня 1831.Повстанцы пацярпелі паразу і адступілі. Да канца жніўня паўстанне на Бел.было амаль цалкам подавлено.8 верасня 1831 года руская армія ўступіла ў Варшаву і аўтаномія Польшчы адменена. У кастрычніку 1831 царскім урадам быў праведзены разбор шляхтыэкто не меў гэтых дакументаў перакладаліся ў аднадворцаў. Для ўмацавання русскай элемента ў краі перасяляліся выхадцы з Расіі. Параза паўстання рэпрэсіі аказалі вялікі ўплыў на далейшы ход общ.-пол.движение на Бел. Рух ўсё больш рэвалюцыянізавала. Значыць ролю ў руху належыць дэмакратычнаму тав-ці. Такім чынам 1. Пол.19в. з'явілася перыядам бел.нац.-освобод.движения.Деятельность членаў нац.-вызваляць. Руху была накіравана супраць асіміляцыі бел. народа як у колонизацииэтак і русіфікацыі. Пасля паўстання 1830 на Бел. зарадзілася рэвалюцыі дэмакратычны рух-сочитание асветніцтва і рэвалюцый барацьбы.