Развіцце гісторыі, тэорыі і методыкі бібліяграфіі

Date: 2015-10-07; view: 805.

На працягу данного перыяда бібліеграфы пытлісь паглыбіць роль яе грамацкім чытанні, даследваць яе гісторыю, удасканаліць методыку.аб'ектом бібліяграфіі лічылася толькі кніга у концы 19-пач 20 ст адбылося прызнанне у якасці аб'ектау артыкулоу і іншых друкаваных дакументау. Так сама у гэты час перасталі атаесамліваць бібліяграфіі і кнігознаутсва і бібліграфіі сталі разумець як частку кнігознауства. Таксама у разглядаемы перыяд значно павысілася значжне бібліяграфічной інформаціі для развіцця наукі, эканамічному прогрэсу. Выказаванне розных пунктоу гледжання спрыяло вызначэнне асаблівасцей бібліяграфіі як грамадская з'явы прыцягненню увагі да вывучэнні яе відавй структтуры і класіфікаціі бібліяграфічных дапаможнікау. У раглядаемы перыя існавала першая концепцыя парадыгма бібліяграфазнауства навуково-документознаучай. Трэба казаць что астобых посьпехов досягнула тэорыя у ссср. У першай палове 20 стагодзя у розных краінах светы вышлі грунтоуныя даследвання по гісторыі, методыкі теорыіі бібліяграфіі і шматлікія практычныя дапаможнікі. Павялічваецца колькасць элемента бібліяграфічного апісання. Шірокое распаусюджванне атрымала анатоване і реферырованіе. У гэты час вырашаецца проблемы каталагізаціі і класіфікаціі.

Бібліяграфія на тэрыторыі Беларусі у перыяд існавання ВКЛ і РП (да 1795 года)

1. Організацыйнася структура беларуской бібліяграфіі

2. Відавы склад бібліяграфічной продукцыі і яе методычной асаблівасці

На працягу разглядаемого перыяда мэтазгодна вылучаць 2 этапы, 1 з 1569 да 1773, 2 з 1773 па 1794 год.

Фактары яікя спрыялі развіццю бібліятэк і ббліографічой работы у разглядаемый перыяд:

1) Умацаванне хрыстіанскіх ордынау(Віленская іезуецкая академія, у ей рыхтавалі філософов тэологов і прыродознауцев).

2) Дзейнасць архіва літоускай метрыкі у выніку якой ствараліся бібліяграфічныя матэрыялы у асноуным у якасці латэнтнай інформаціі.

3) Пашірэнне у другой палове 17-18 ст. навуковых даследваннеу.

У гэты час не рытуеца самастойнай бібліяграфічнай працы. У кнігадруку і кніжным гандлі бібліяграфічные матэрыялы былі рэдкай з'явай.

На 2 этапе развіцяя беларуской бібліяграфіі узнікае дзяржаунае кіраванне бібліятэчно-бібліяграфісной дзейнсці у РП і з'яуляецца спецыяльная краязнацчая бібліяграфія. Для кіравання усей сістэмай адукаціі 14 кастрычніка 1773 года была утворана нацыянальная адукацыйная камісія(адукаціная комісія). С ходом часу яна была реарганізавана у былые академіі у галоуныя школы РП (кракаускую і віленскую) і узначаліла сярэднія шолы у городах і весках. Данная камісія разглядала і пыанні дзейнасці ббліятэк.

Асноуныя кірункі бібліятэчно-бібліяграфічной політыкі:

1. Стварэнне ва усіх навучальных установак бібліятэк(Узоровы каталог кніг які необходны школьным бібліятэкам)

2. Была уведзена псада бібліятэкара у галоунай школе ВКЛ (2 лютага 1780 года), былі акрэсліны яго абавязкі.

3. Бібліятэкі навучальных устаноу былі пераутвораны у публічные бібліятэкі з1790 па 1791 год.

Навучальные бібліятэкі адначасова вконвалі функціі публічных.

У РП вознікла першая публічная сетка бібліятэк, якая мела 3 ступенчатую структуру. 1 ступень публічная бібліятэка завускіх у варшаве, 2 сступень бібліятэкі 2 галоуных школ, 3 ступень бібліятэкі усіх іншых школ. У 1791 задача стварыць публічные самастойныя бібліятэкі у воявоцкіх гарадах.

Згодна з рашэннем канстытуціі ад 2 кастрычніка 1780 года было прынято рашэнне аб папауненні публічной бібліятэкі залускіх і бібліятэк школ бібліятэк якіябылі выдадзену у украіны гэто было 1 у гісторыі афіцыйное рашэнне аб абавязковом экземпляре, 1 абавязковы экземпляр который вытрымлівал культурную функцію.яе патрабаванні да каталогізаціі фонда гэто перўыя афіцыйныя рашэнні па пытанях бібліяграфіі у беларускай гісторыі.

2 пытанне

На жаль у беларусіі не усе атрымалі віды бібліяграфіі. Аьрымал:

1. Каталожная

2. Кнігавыдавецкая

3. Кнігагандлевая

4. Навуково-допаможная

5. Краязнаучая

Непрадстаулены:

1. Нацыянальная

2. Рэкамендацыйная

Агульная бібліяграія была прадстаулена каталогамі. Захавалася мало сведчаній якія былі каталогі у разглядаемц час.

У гэты перыяд значна павялічваліся колькасцт адлюстрованных дакументов

Лепшая якасть бібліяграфічных апісаннеу

Удасканаленее структыры дапаможнікау

Адсутнічалі выданні каталогау

Атрымалі развіцце каталогі кляштарных выдавецтв.

Кнігавыдвецкая і кнігагандлеая продукція амаль адсутнічала. Рукапісны характар, методычна недасканаласць. Не меу такую важнасць як для краін захаднай еуропы.

Спецыяльная бібліяграфія у 18 ст пачалі стварацца краязнаучыя бібліяграфічныя матэрыялы якія былі прысведчаны розным регіенам літвы беларусі. У асноуным гэта былі несамастойныя форы у навуковай, даведачной літаратуры зборнікау законодаучых актау. Складальнікі вучоныя. Сярод даведачных выданнях сборікі герба у шляхты якія змяшчалі біобібліяграфічную інформацію о вояводах і іншых. Краянацчыя бібліяграфічные звесткі змяшчаліся і у тстатут 1588 года. Гэтыя несамастойныя бібліяграфічняыя матэрыялы краязнацчага характара выкарытсваліся і іншімі аутарамі навуковых прац

Развиццебібліографіі у Беларусі у складзе Расіі.

1. Організація бібліяграфтчной дзейнасці

2. Развіцце агульной бібліяграфіі

3. Развіцце спецыяльной бібліяграфіі.

З улікам умоу і стану бібліяграфічнай дзейнасті у разглядаемый перыяд вылучаюць 2 этапы

1) 1865-70 гады 19 ст. этап заняпаду беларуской бібліяграфі.

2) 80-е гады-1917 характарызуется як этам унаулення, пашірэнне бібліграічной работы, з'яуленне бібліографічной продукціі на бел мове і грутоуных бібліяграфічных прац.

У 1867 годеаткрывается віленская публічная бібліятэка. У 80 гады пчауся экономінчы уздым, грамадско-політычное жыцце. Бібліяграфічная дзейнасть на стварэнне каталогоц і каталагізацію. Некаторые выпускалі каталогі асартыменту. Бібліяграфічная інформація заняла постоянное место на сторонках новых кніг на перыодычных выданнях заходнепацдневых выданнях. Прыдставленны вучонымі і бібліятэкарамі.

Агульная ретроспектыуная каталожная, каталожная, кніговыдавецкая. У гэты час быу працягнуты бібліяграфічны улік кніг іншіх документау якія выдадзены на бел мове і на терріторіі Беларусі. Наібольшую актуальность набыла проблема бібліографічного адлюстраваннятворау на бел мове. Першым кто зрабіл грунтоуны улік кніг на бел мове пераважного кірілічного шрыфта быу Яухім Федоровіч Карскі (1876-1831). Біббліографічны нарыс “да пытання пра распрацоуку старой заходнеруской гаворкі”. 1893. 2 разделы 1 раздел важнейшіе крыніцы для азнаямленя са старой заходнерусской гаворкай і 2 раздел важнейшія дапаможнікі. У гэту працу уключаны звесткі аб 136 рукапісных і друкаваных бол кнігах. Далейшая даследванне бел народу і яго мовы вывучэнне дакументных крыніц найшло адлюстраванне у грунтоуная працы “Беларусы”у 2 томах. Мэтай соего даследвання карскі лічыу зрабіць поунае бібліографічное адлюстраванне літ-ры на бел мове і літ-ры па белорусознаустве.

Першая – шостая главы адлюстроуаюць агульные звесткі пра беларусь, дыалекты, гаворкі бел мовы. 3 апошнія (7, 8, 9) яны уяляюць сабой бібліографічные агляды з якіх 8 і 9 змяшчаюць агульной ретроспектыунай бібліографіі. 8 глава адлюстроувае рукапісые і друкаваныя кнігі на старажытной і беларускай мове. 9 глава упершыню у ей бібліографічно улічаны выданні і творы якія апабулкіаваны у перыядычным друку на новая бел мове. 2 том у 1908 прысвечаны гукам сучасой бел мовы. Асаблівосці пісьма на ей пачынаюччы са старажытного часу. Пачынаецца том з раздела бібліяграфія. Карскі апублікавал 1 грунтоуныя бібліяграфічнык работы па ретроспектыунуму уліку рукапісау і друкау на бел мове. Кніг якія выйшлі на этнічных беларускіх тжрыторыях. Ен заполніл лахуну ва уліку національных документау па моунай і тэрыторыяльной прыметах. Ельскій Дзянкевіч працавалі у гэтым напрауленні.

Каталожная бібліографія. На 1 этапе разглдаемомо перыяде рэзко снізілся узровень бібліотэчного абслуговання, тым что закрываліся бібліятэкі. Ажіціуляуся контроль над складам і структурой фондау бібліятэк з галоунай мэтой знішчыць гісторычную пам'ять у молоды пакаленняй бел насельніцтва выхоуваць іх у духу і ідэологіі заходнего русізму. У гэты час ішлі ревіізіі конфіскаваных бібліятэк і усіх кто был связан с паустанеім. У захавауўіхся кнігі адлюстраваны былы старажытные кнігі якія былі вывазены.ідэалагічны хараткрат адносілся да дзейнасті віленской пубоічной бібліятэкі. Что было позначана у статуце 1688 года.састау фондау віленской вучэбной акругі ен регламентавауся забараняльнымі дакументамі “алфавітны спіс” у фндах былыі творы руской і замежной літ-ры что не былі забаронены цензурой. Строгій нагляд і за народнымі бібліятэкамі. У пачатку 20 ст. былі адменены спісы да 1912 года. У віленской публічной бібліятэцы пачалася каталогізація фондау выданняу і апісанее збору рукапісного адзелу. Былі падрыхтаваны каталогі і спісы асобных колекцій, буейшіх друкаванных каталогах быу “сістематіческій каталог русскго отделенія віленской публічной бібліотекі”. Было створана да яго 5 дадатков длюстравалі паступленні да 1913 года. У бібліятэцы ажыцівлялася бібліографаванне старажытных рукапіса і ккніг якія былі собраны у бібліятэцы. Показальнікі міловідова і гітенбрага.

У бібліятэках розных тыпау віау складаліся картковыя каталогі у гэты час вырасла колькасць друкаваных катаологау якія у канцы 19 пач 20 ст атрымалі наібольшее распаусюджанне.высокой бібліогрвфтяной культуроы вызначался каталог мінской обласной бібліотекі імя пушкіна. Бібліографічны нарыс для унікальной бібліятэкі. Друукаваныя каталогі іншіх відов бібліятэк. Аталогі прыватных бібліятэк багатых кнігазборау шляхты, магнацкіх зборау.

Пышірэнне бібліяграфічной інформаціі у 2 перыяд. Праз перыядычны друг і кніжныя выданні да карыстальнікау даводзілася інформаці рэкламного характару. У выгляде выдавецкі каталогау каталогау кніжных магазінау, выстау. Бібліяграфчная інформація друкавалася на старонках бібліографчного друк, на якіх змяшчаліся рецензіі анотаціі і нш інформація.каалг бел кніг.

На жаль у арганізауціі бягучой і ретроспектыуной бібліографіі беларусі у параунанні з іншімі краінамі назіралася адставанне. У перыядычным друку змячаліся бібліяграфічные паведамленні аб новых перыядычных і перыядычных выданнях у концы газет або асобных выданняу змашчаліся рубрыкі. У данных рубрыках частей за усе змяшчаліся разгорнутыя і короткія аннатаціі. Спісы змяшчаліся рэдка. Гэтыя матэрыялы мелі выраженные рысы рекамендацыйной або навуково дапаможной бібліяграфічной продукціі і таму не змяшчалі как кошт умовы набыцця і інш. У разглядаемы перыяд палепшыуся стан ретроспектыуной навуково допамжной бібліяграфіі што знайшло адлюстраванне у выглядзе значных бібліяграфічных работах так пачынаючы з 80 гадоу 19 ст актывізавалася увага даследчыкау да проблем якія звязаны с краезнаутсвам і беларусознауствам. Запатрабаванная у гты час была інформа па закодауствц і справаводству. У аліне народной адукаціі таксама ствараюца бібліяграфічные матэрыялы якія адлюстроваюць дакументы по данному напрамку. У 1905 годзе выйшау бібліяграфічны паказальнік у якім была улічана лрукаваная продукція 4 устаноу асноуных заснавальнікау фонду у вільні. Разгарнулася падрыхтоука персанальной бібліяграфічной продукцііпавялічваецца выпуск краязнаучых бібліографічных матэрыялау якія прысвечаны невялікім тэрыторыям у этнічных межах беларусі. У 80 гады былі апублікаваны 2 значных рэтраспектыуных паказальнікі рускіх бібіяегравау. 1 Паказальнік матэрыялау для вывучэння.

Развицее библиографии у БССР у невоенный перыяд.

1. Формірованне арганізацыйных бібліографіі

2. Развіце агульной бібліографіі

3. Развіцце спецыяльной бібліографіі

4. Развіцце бібліографазнаства

У развіццці бел бібліографіі посля 1 вайнв і для пачаткі 20 надоу адбыуся спад. Со стрварэннем БССР пачалі налажывацца умовы для бібліографіі.

Бібліографіческую продукцію стваралі партыйная дзяржацныя органы і інш.

Значныя поспехі былі досягнуты па бягучай дзяржаунай, каталожнай, агульной ртраспектыунай бібліяграфіі. Кніговецкая і кнігагандлевая бібліяграфія функціянавалі слабо.

у 1922 годзе кніжная палата прытупіла да рэгістраціі выданя а у 1924 годе да выпучка бягучых дзяржауных бібліографічных паказальнік пад назвай летапіс бел друку узнікнення якого мела гісторычно культурное значэнне, так беларусь упершыню увашла у кола краін якія сістематычно інформавалі о своіх новых выданнях. Дзяржауная бібліятэка прыстпула да стварэння крыніц рэтраспектыунай бібліяграфіі. Был распрацаваны план бібліяграфічного уліка на усей тэрыторы БССР с 1917 па 1924 год і выданняу на бел мове задарэволюційный перыяд. Выніком павінно была стаць серія рэтраспектыуных паказальнікау пад назву летапіс бел друку. Бібілой былі патрыхтаваны і выдана показальнікі: “выданні на бел мове1917-1924”, паасобнае выданне на бел мове 1835-1916, выданне на русской, польской яурэйскай мове, перыядычны друк на польской мовы, бел перыядычны друк 1917-1927 год. Для уліку бел кніг былі наступные прыметы выднні не бел мове у перыяд РІ; выданне на розных мовах 1917-1924 гг.; складальнікі зыходілі с шірокой травтовекі паняцця бел кніга. Такое разуменне нац документа поунасць аадпавядала вопыту націянальной рэтраспектыунай біблігрфіі европейскіх краін і національной палітыцы беларусізаціі БССР. У бібліятэках аткрываюцца даведачно-бібліографічные адзелы і абслуговаюць карытсальніков. Буйнейшыя каталогі у дзяржаунай бібліятэцы у адзеле бел літры і бібліяграфіі стваралася центральная краязнаучая картатээка дзе былі публікаація якія вышлі у беларусі і літру аб ей. Друкаваныя каталогі стрвараліся у допамогу форміровання фондау бібліятэк асобных тыпау ці галіновых бібліятэках. На фоне складаннай ідэлогічной атмаферы і узмацненне культа асобы сталіна праяулялася забараняльная функція бібліяграфіі.

Асаблівае значэнне набывае бібліяграфічное забеспячэнне галін беларусазнауства. Навуковыя центры прінялі адзел у подрыхтоуцы навуково допаможныш бібліяграф паказальніков. Адзінага центра навуково дапаможного біблмяграфіі не было і она стваралася колетктывнымі і індывідуальнымі суб'ектамі наукі.Б\ГР КАМІСІЯ інбелкульта, академія наук БССР, адзельнымі вучонымі,дзяржауная бібліятэка БССР . у гэты час будьнейгім проектом інбелкульта і бібліяграфічной камісіі прі нім был араспрацоука серіі навуково –дапаможных паказальніков “матэрыялы беларуской бібліярафіі”, планавалася на протягу 2 гадау выпустіць 19 выпускау па розным галінам, вышло толькі 2 паказальніка, этнографія шлюбского у 1927, архіологія беларусі і сумжных краін дубнскі 1933. Частка б\гр матарыялау паступала да бпублікаціі з бібліятэк. У разглядаемы перыяд змачное узмацненее арганізацыйнай структуры. У БССР рэкамендацыйная бібліяграфія была выкарастана у культурно прапагандыйскойй ідыялогічной рабоце многімі огранізаціямі. У 1923 годе па ініціяцыве сімановскага в пункце цент ретраспектыунай б\гр фзяла дзяржауная бібліятэка у якой был создан алзел рекамендацыйной бібліяграфіі.

У гэты час важнейшая роля у распрацоуцы асобных пытанняу тэорыі і методыкі бібліяграфіі належало дзяржаунай бібліятэкі БССР.у матэрыялах Сіманоускага шмат увагі надавалася пытннем:

1) Арганізація дзяржаунай і рэкамендацыйнай біліяграфіі. Бібліяграфічное абслугованне

Ен лічыу что дзяржауныя бібліятэкі павінны стать центрамі бібляграфічной работы і таму дзяржауная бібліятэка і бібліяграфічный інстітут БССР пашыралі бібліяграфічное абслугованне. Сіманоускі імкнуся падрыхтоваць навуковыя кадры бібліяграфі ьаму супрацоукі рэкамендацыйной бібліяграфіі былі залічаны у аспірантуру. Ен вывучау пытанні дасканалення б\гр абслуговання чытачоу у сувязі з чым абгрунтовау узаемасувязьпаміж сістэмай каталогау і бібліяграфічнымі допаможнікамі. Прапанавау уключаць у каталогі і картатэкі літраратуру з мэтой пашырэння інформавання карыстальніков.