Kultura

Date: 2015-10-07; view: 421.

Upadek państwa przerwał bujny rozwój kultury Oświecenia. W ciągu ćwierć wieku obowiązywał klasycyzm – naśladownictwo wzorów gr i rzym za pośrednictwem Francji. III rozbiór przyniósł upadek rezydencji magnackich, poza Puławami Czartoryskich.

Nowe ogniska kultury to Wilno i Krzemieniec.

Pańszczyzna nie zelżała i doszedł nowy ciężar – służba wojskowa. 2 zmiany w życiu chłopa: rozpowszechnienie kartofla i wódka.

Towarzystwo Przyjaciół Nauk – 1800, magnaci i uczeni. Siedziba ufundowana przez Stanisław Staszica na Krakowskim Przedmieściu (Pałac Staszica), po nim prezesem Julian Niemcewicz (adiutant Czartoryskiego, Kościuszki w czasie insurekcji, pierwszy prezes Teatru Narodowego, prezes TPN na emigracji), czołowy pisarz, przeciwnik pows list.

2 wydziały: umiejętności (nauki ścisłe) i nauk (humanistyka).

Uniwersytet Jagielloński zgermanizowano, a Akademię w Wilnie przekształcono w uniwersytet – rektor Jan Śniadecki. Joachim Lelewel 1815 objął katedrę historii. Liceum w Krzemieńcu, Uniwersytet Warszawski. Biblioteki.

Podręczniki Jana (rektor w Wilnie, astronom, matematyk, KEN, TPN) i Jędrzeja Śniadeckich (chemik, biolog, lekarz).

Masoneria: Deiści (Bóg stwórcą, ale nie ingeruje) ok. 5 tyś członków 1820, wielkim mistrzem masonerii polskiej Stanisław Potocki – za reformą koś i ukróceniem przywilejów.

Przeciwko lożom, ślubom cyw i ateizmowi ofensywa bpów, którzy oparcie mieli wśród drobnej szlachty i chłopstwa. Autorytet księdza wśród warstw niższych pozostał nienadwątlony..

Gazety: W Wa-wie: Pamiętnik Warszawski, w Wilnie: Wiadomości Brukowe, gł przedruki – liberalne.

Cenzura paraliżuje Gazetę Codzienną i Orzeł Biały. Gazeta Warszawska i Kurier Warszawski – przedruki z prasy zagr.

Inteligencja walczyła z klasykami. 1815-1830 okres kształtowania polskiej inteligencji, odróżniała ją od arystokracji i ziemiaństwa brak majątku, od burżuazji styl życia, od drobnomieszczaństwa – wykształcenie. Młoda, prężna siła pozbawiona wpływu na losy kraju przeciwna była ugodowej postawie klasyków wobec zaborców. Spór polityczno-społeczny przybrał postać konfliktu pokoleń i wyładował się na polu literackim. Nowe pokolenie stanęło pod sztandarem romantyzmu.

Romantyzm – w Polsce od 1822 I tom Poezji A. Mickiewicza, do upadku powstania stycz 1863. Z Zachodu przybył z poezją Goethego, Schillera, Byrona – głosił prymat uczucia nad rozumem, powrót do średniowiecza, umiłowanie wolności. Mickiewicz II i IV cz Dziadów. Fr Chopin: tytuły rondo, polonez, mazurek. Maurycy Mochnacki (czł Tow Patriotycznego).

- w opozycji do kultury dworskiej, romantycy sięgali do kultury ludowej współtworząc nowa kulturę – mieszczańską, która ukształtowała ostatecznie oblicze XIX w.

- zwrot ku historii średniowiecznej

- kultura ludowa

- antyfeudalne hasła demokratyczne

- typ romantycznego bohatera

- odrzuca racjonalizm i materializm, preferuje emocje, spirytualizm

Powstanie list 1830-1831 – sprowokowane łamaniem konstytucji, represjami wobec tajnych org, planowanej interwencji wobec rew lipc we Fr usuwająca Burbonów i rew sierp w Belgii przeciw Holendrom. Udział Polaków, wymarsz armii oznaczał okupację kraju.

Piotr Wysocki 1797-1874, pdpr, zał tajnej organizacji potocznie zwanej Sprzysiężeniem Wysockiego, gł podchorążowie i inteligencja warszawska. Wobec wykrycia organizacji i groźby aresztowania członkowie zdecydowali się na wystąpienie zbrojne.

Próba oparcia o znakomitości, ale Czartotyski, Chłopicki i generalicja nie poparła powstania.

Chorążowie oddali kierownictwo szlachcie, która nie kwapiła się do walki. Popiera Lelewel.

Mobilizacja armii przyspiesza akcję. Spiskowcy zdecydowali się rozpocząć powstanie od zamachu na ks Konstantego – noc listopadowa 29 XI 1830 napad na Belweder. Odcina się szlachta i burżuazja.

Plan nie został w pełni zrealizowany. Konstanty zdołał uciec, nie powiodło się zaskoczenie oddziałów rosyjskich. Spiskowcy pod wodzą P. Wysockiego ruszyli na Stare Miasto, wzywając do walki ludność W-wy. Do spiskowców przyłączyli się gł rzemieślnicy i biedota miejska oraz nieliczne oddziały wojskowe, za pomocą których zdobyto Arsenał. W ciągu nocy i następnego dnia uzbrojona ludność stolicy i część wojska pol, opanowały W-wę. Wojsko pozostające przy Konstantym oraz oddziały rosyjskie wycofały się do Wierzbna. Gdy osłabły pierwsze nastroje rewolucyjne, kierownictwo nad powstaniem przejęła skłonna do kompromisu arystokracja.

Konserwatyści domagali się przyłączenia ziem zabranych.

Kaliszanie – z braćmi Wincenty i Bonawentura Niemojowskimi, liberalni politycy ziemiańscy, domagali się praw konstytucyjnych, autonomii Król Pol. Byli zwolennikami umów między chłopem a dziedzicem. Przeciwnicy rewolucji.

Klubowicze – lewica z Maurycy Mochnackim, Tadeusz Krępowieckim za pełną niepodległością – teren ich agitacji kawiarnia Honoratka. Zrównanie stanów, republika. Chcieli rozszerzyć powstanie na Litwę i Ukrainę. Tworzą

Towarzystwo Patriotyczne- (Mochnackiego) Klub Patriotyczny = Towarzystwo Patriotyczne. Prezes Lelewel. Najradykalniejsze i najaktywniejsze. Gazety: Nowa Polska i Gazeta Polska.

Z inicjatywy Franciszek Lubeckiego-Druckiego powstała tzw Rada Administracyjna przystąpiła do rozbrajania ludu i podjęła próbę porozumienia z Konstantym. Lubecki z Czartoryskim chciał zlikwidować rewolucję i porozumieć się z carewiczem. Burżuazja zaczęła rozbrajać lud.

Klub zamienia się w Towarzystwo Patriotyczne i domaga się spalenia mostów. Zmuszono klasę panującą do walki o niepodległość.

Sejm detronizuje Mikołaja wbrew swej woli. Troska, aby powstanie nie przerodziło się w rewolucję społeczną. Sejm zatrzymał władzę zwierzchnią i powołał Rząd Narodowy: Prezes Czartoryski

4 członków, jeden czartoryszczyk, 2 kaliszczan, Lelewel z lewicy. Wew skłócony i uzależniony od Sejmu. Pozbawiony wpływów na prowadzenie wojny. Wodzem Michał Radziwiłł. Faktycznie miał dowodzić Chłopicki.

Towarzystwo Patriotyczne II – organizacja powstała 1830/1 z inicjatywy Piotra Wysockiego i Maurycego Mochnackiego. Domagało się aktywizacji działań i przekształcenia Rady Administracyjnej w Rząd Narodowy. Rozwiązane przez władze powstańcze wznowiło działalność 19 I 1931 pod kier Lelewela. Pod naciskiem TP Sejm przeprowadził detronizację cara 25 I 1831.

Dyktatura Chłopickiego

Pod naciskiem TP doszło do utworzenia Rządu Tymczasowego, na czele którego stanął A. Czartoryski. Tymczasem 5 grudnia ogłoszona została dyktatura generała J. Chłopickiego popularny za zatargi z Konstantym. Pozyskany przez konserwatystów dyktator zawiesił działalność TP i wszczął rokowania z Petersburgiem, co do warunków i sposobu likwidacji powstania. Dyktatura Chłopickiego hamowała zapał narodu. Opozycja wrzała. Zniesiono cenzurę. Gazety wzywały do czynu. Stracił 6 tyg na zbrojenia. Wysłał Druckiego-Lubeckiego do cara. Odpowiedź cara – zdać się na łaskę lub niełaskę cara. Chłopicki skompromitowany składa władzę. Car zażądał bezwarunkowej kapitulacji, widząc w zaistniałych wydarzeniach wygodny pretekst dla ograniczenia autonomii.

Sejm 25 I 1831 ogłosił detronizację Mikołaja I i dynastii Romanowów. Wojna z caratem stała się nieunikniona.
Władza w państwie pozostawała w tym czasie w ręku obradującego nieprzerwanie sejmu. Podlegał mu Rząd Narodowy, 5 os skład:

- 2 przedstawicieli konserwatystów – czartoryszczyków, 2 kaliszan - J. Lelewel jako reprezentant Towarzystwa Patriotycznego.

4 II 1831 do Królestwa wkroczyła armia ros pod dow feldmar Iwana Dybicza.115 tyś. Polska 27 tyś. Latem ok. 80 tyś.

Początkowe sukcesy powstańców

Wobec przewagi przeciwnika Polacy postanowili skoncentrować swe siły. Zarządzono taktyczny odwrót w kierunku W-wy, gdzie powstańcy zamierzali stoczyć decydującą bitwę. W trakcie odwrotu doszło do kilku bitew i potyczek. 14 II 1831 pod Stoczkiem jazda polska generała Józef Dwernickiego pokonała rosyjską brygadę kawalerii. Do zasadniczego starcia doszło na polach Grochowa w dniach 24 i 25 II 1831, wyróżnił się Jan Skrzynecki. Dowództwo w rękach Radziwiłła i Chłopickiego - liczył, że honorowa przegrana pozwoli na kapitulację. Krwawa bitwa z Dybiczem, ale powstrzymał atak na W-wę, duże straty. Chłopicki ranny.
Wskutek ciężkich strat poniesionych w bitwie Dybicz zrezygnował ze szturmu na Warszawę. Po bitwie pod Grochowem naczelne dowództwo powierzono generałowi J. Skrzyneckiemu. Jednocześnie wykorzystano okres przerwy w działaniach wojennych dla wzmocnienia armii. Wielu ochotników z innych zaborów.Ignacy Prądzyński – pomysłowy gen. wygrywa 3 bitwy.
W końcu marca wybuchło powstanie na Żmudzi, które objęło wkrótce znaczne obszary Litwy i Białorusi. W marcu wojsko polskie przystąpiło do ograniczonej ofensywy, odnosząc sukcesy w bitwach pod Dębem Wielkim (31 marca) i Iganiami (10 kwietnia).

Bitwa pod Ostrołęką

Wojska ros w porę wycofały się, zostawiając Polaków zagrożonych natarciem Dybicza. W dniu 26 maja doszło do bitwy pod Ostrołęką, która wskutek nieudolnego dowodzenia skończyła się porażką wojsk polskich. Przegrana pod Ostrołęką spowodowała załamanie się Skrzyneckiego, który utracił wiarę w zwycięstwo i radził natychmiastowe podjęcie układów.
Bierność naczelnego wodza umożliwiła armii ros (śm Dybicza dow Iwan Paskiewicz) spokojny przemarsz przez płn Mazowsze, sforsowanie Wisły i podejście od zachodu pod W-wę. Skrzynecki nie zrobił nic by mu przeszkodzić.

Bezczynność naczelnego wodza wywołała wzburzenie, 15 sierpnia doszło w Warszawie do demonstracji, w toku których żołnierze i lud domagali się przeprowadzenia zmian w rządzie i objęcia kierownictwa przez lewicę. Doszło do rozruchów, rząd utracił kontrolę.

Oblężenie Warszawy i upadek powstania

W tych warunkach władzę przejął generał Jan Krukowiecki, – w praktyce dyktatura. Zawiesza TP. Rozbraja ludność cywilną. także nie wierzący w zwycięstwo powstania. Krukowiecki surowo rozprawił się z uczestnikami rozruchów i wobec dwukrotnej przewagi Rosjan chciał kapitulować. Dopiero na wyraźne polecenie sejmu przystąpił do obrony Warszawy. Gen Ramorino z 20 tyś z misją zadania strat Rosjanom, aby uzyskać lepsze warunki kapitulacji.

Spóźnia się z odsieczą. 6 IX 1831 szturm, Paskiewicz zdobywa Wolę, ginie inwalida gen Józef Sowiński.

Krukowiecki przystąpił do rokowań z Paskiewiczem i poddał stolicę. Ramorino wycofał się do Galicji.

Wojsko polskie, a wraz z nim rząd i sejm wycofały się do Zakroczymia.

Siły pol jeszcze ok. 60 tyś.- 2 x tyle co na początku powstania, ale generalicja nie chciała się bić.

Sejm powierzył dow powstania Maciej Rybiński, potem Jan Umiński (1 dzień) Nie miało to jednak większego znaczenia, powstanie faktycznie upadło wraz z kapitulacją W-wy. Sejm protestował przeciw kapitulacji, ale nie mógł narzucić woli dowództwu.
Większość woj pol i cywilne kierownictwo przekroczyły granicę pruską i udały się na emigrację. Ostatnie kapitulowały twierdze w Modlinie (9 października) i Zamościu (21 października). Powstanie nie objęło 2 innych zaborów. Nieudana wyprawa na Litwę.

Klęska pow list spowodowała ograniczenie autonomii Król Pol i nasilenie ucisku narodowego we wszystkich zaborach. Powstanie trwało 10 m-cy, stawiło czoła największej potędze ówczesnej Europy. Przeszło ok. 140 tyś. O przegranej zdecydowało kierownictwo niewierzące w zwycięstwo i od początku szukające drogi zakończenia. Generałowie i ministrowie działali na szkodę powstania. Kontrrewolucja: Chłopicki, Skrzyneczki, Krukowiecki.

Dzięki pow lis niepodległość neutralnej Belgii. Fr i Ang. mogły regulować sprawy na Zach bez oglądania się na Rosję. Prusy formalnie neutralne wspierały Rosję. Austria, próba Czartoryskiego korony dla Habsburgów, Aus tłumiła powstanie we Włoszech nie prowokowała Polaków. Poselstwo do pp Grzegorza XVI, ten sam czuł się zagrożony rew włoską zakazał brania bpom polskim udziału w powstaniu, Publicznie potępił powstanie po jego upadku. Klęska pows sprawia pogorszenie syt polit w trzech zaborach.

1833 w Munchengratz trzech zaborców podpisało układ o wspólnym zwalczaniu ruchów rew.

Zwycięski Mikołaj I likwidował sejm i polską armię, nadał Statut Organiczny.

Statut Organiczny, ustawa zasadnicza wydana przez M I w 1832 po stłumieniu pows list., zastępował konstytucję z 1815

- przyłączał Król Pol do cesarstwa,

- znosił koronację, sejm i wojsko,

- ograniczał kompetencję Rady Stanu (1841 zlikwidowana), która odtąd podlegała Radzie Państwa w Petersburgu

- utrzymano Radę Administracyjną, ale ograniczono jej kompetencje: 5 ministrów, od 1841 przejęła kompetencje Rady Stanu

- pozostawił j. pol w administracji, polskie prawo karne, skarb, wolność wyznania, nietykalność osobistą i własność.

• W praktyce rządził namiestnik carski łączący pełnie władzy cywilnej i wojskowej I. Paskiewicz 1832-1856 (25 lat do śm)
• 1837 w miejsce województw wprowadzono gubernie oraz ros system monetarny
• 1841 zlikwidowano Radę Stanu
• 1847 obowiązuje ros kodeks karny
• 1851 zniesiono granicę celną z Rosją, co w praktyce uczyniło z Król Pol część składowa imperium roz.

Kilkadziesiąt tys. wcielono do armii (25 lat) i wyprowadzono do Zakaukazia. Kilkuset na więzienia i ciężkie roboty, konfiskaty. Zamknięto U Warszawski i TPN, wiele zbiorów wywieziono. 1833 wprowadzono stan wojenny – amin cywilna podporządkowana wojskowej. W W-wie postawiono cytadelę. Formalnie utrzymała się Rada Administracyjna ograniczona do roli wykonawczej namiestnika. Teki ministrów zamieniono na dyrektorów. Zmuszono do utrzymania armii okupacyjnej, budowy twierdz Modlin, Dęblin, Iwanogrod. W zaborze aus rozwijała się reakcja, tropienie spiskowców, aresztowania.

W Poznańskiem Radziwiłł odsunięty ze stanowiska, na jego miejsce Edward Flottwell. Rozpoczęło się wykupywanie folwarków z rąk polskich, zwiększenie elementu niem. Kraków niepodległy z imienia.

1839 zlikwidowano Koś unicki.

Unici – wyznawcy prawosławia (oraz innych kościołów wschodnich) zachowujący własna liturgię, obrządek wschodni, uznający jurysdykcję pp na terenach Rzeczypospolitej w wyniku Unii Brzeskiej 1596 (odtąd kos wsch podzielony na unitów i dyzunitów).

1839 – likwidacja Kościoła unickiego w Rosji. Oficjalnie unia przestała istnieć 1899. W zab aus Koś unicki cieszył się swobodą.

1744 Maria Teresa wprowadziła nazwę – Kościół greckokatolicki.

Praca organiczna – działalność porozbiorowa w Polsce w 1 poł XIX mająca legalny charakter w obronie pol bytu nar. Podniesienie gospodarki i oświaty. Duża waga oświaty, kultury i rozwój gosp. Praca społ, charytatywna, nauk i artystyczna. Przeciwna nielegalnej działalności polit zwł. walce powstańczej. Jednym z pierwszych przedsięwzięć było utworzenie w 1838 w Poznaniu z inicjatywy Karola Marcinkowskiego (lekarz) budowy Bazaru Polskiego, zmiana na tronie Prus, jako liberał pozował Fr Wilh IV 1840-1861. W Galicji gł przedstawicielem Leon Sapieha (twórca Tow. Kredytowego Ziemskiego 1841, Galic. Kasy Oszczędności 1844, spółka akcyjna, której celem budowa kolei Kraków-Lwów), W Królestwie Andrzej Zamoyski (zał Towarzystwa Rolniczego, czołowa postać obozu białych, przeciwnik Wielkopolskiego, uruchomił produkcję statków parowych, monopol na Wiśle, 1862 wydalony, emigr Fr). Także millenerzy (int i burż warsz 1858-1861), domagali się uwłasz. chłopów, równoupr. Żydów, reformy szkolnictwa, autonomii dalej – niepodległość, nazwa przeciwników, zarzucający odkładanie wyzwolenia na 1000 lat. Byli współtwórcami tajnej organizacji „białych”, Edward Jungers (przywódca i czł dyrekcji Białych). Po upadku pow stycz program pracy or. przejęli pozytywiści warsz

Andrzej Zamoyski 1800-1874, hr, działacz gosp i polit w Kr Pol, przywódca obozu Białych. Propagator wiedzy rolniczej i postępu techni. W swej rezydencji w Klemensowie 1843-1847 org zjazdy ziemiaństwa, na których dyskutowano o zmianie stosunków na wsi. Zwolennik oczynszowania chłopów, 1842 przeprowadził je w swoich dobrach. Prezes Tow Rolniczego1858-1861 – przywódca pol ziemiaństwa. Przeciwnik A. Wielopolskiego – domagał się autonomii opartej na konstytucji 1815 dla Król Pol. Nakaz emigracji 1862.

Klemensowczycy – grupa liberalnego ziemiaństwa, w latach 40,od rezydencji A. Zamoyskiego (Klemensów), w której odbywały się doroczne zjazdy ziemiańskie, propagowali postęp gosp i tech. oraz idee umiarkowanych reform społ. 1858 utworzyli

Towarzystwo Rolnicze – dbało o podniesienie poziomu roln, w kwestii chłop niejednolite stanowisko: uwł za odszkodowaniem lub oczynszowanie, dz. oświatowa na wsi. Prezes A. Zamoyski (inicjator oczynszowania). Tow Rol ok. 4,6 tyś czł. Pod naciskiem manifestacji ulicznych w II 1861 Tow opowiedziało się za uwł. chłopów. 6 IV rozwiązał Wielkopolski, co powodem manifestacji ulicznych i pośrednio dopr do masakry na Placu Zamkowym 8 IV 1861. Po rozwiązaniu Tow, wielu czł w organizacji białych.

Ogół szlachty wolał się jednak trzymać pańszczyzny.

Bractwo Trzeźwości – org przez kler do walki z pijaństwem. Propinacja dworska wyciągała ze wsi cały zarobek chłopa rujnując jego zdrowie i siły. Gł w Galicji.

Wielka Emigracja, emigracja polit-patriotyczna po upadku pow list, do której dołączyli w późniejszym okresie inni uchodźcy, głównie z zaboru ros. Odegrała dużą rolę w his Polski XIX w. Należała do największych ruchów migracyjnych w Europie tamtego czasu. Jej ośrodkiem był Paryż, we Fr liczyła ok. 8-9 tys. osób. Znaczące ośrodki emigr. znajdowały się również w Belgii i Anglii.
W skład Wielkiej Emigracji wchodzili przedstawiciele szlachty (ok. 3/4), żołnierze powstańczy, członkowie Rządu Narodowego, politycy, pisarze i artyści. Najbardziej wpływową organizacją emigracyjną było TDP (1832-1862, gł okres działalności do 1857), kierowało ruchem spiskowym w kraju przez swoich emisariuszy. Do najbardziej znanych publicystów należeli: W. Heltman, J.N. Janowski, L. Mierosławski, S. Worcell.

Secesja części czł TDP spowodowała powstanie rewolucyjno-demokr organizacji Lud Polski (Gromady Grudziąż i Humań, 1835-1846). Kierunek demokr-republikański i częściowo lewicowy pod wpływem J. Lelewela: Komitet Narodowy Polski (1831-1832), a także tajne organizacje stawiające sobie za cel organizowanie partyzantki i patriotycznych spisków w kraju: 1832 Zemsta Ludu (nieudana wyprawa do zaboru austriackiego oddziału J. Zaliwskiego), Młoda Polska 1832-1834 (m.in. pomoc w zorganizowaniu spisku S. Konarskiego). Zasługą Lelewela było doprowadzenie do utworzenia Zjednoczenia Emigracji Polskiej (1837-1846).

Komitet Tymczasowy Emigracji Polskiej – zał przez Kaliszanie XI 1831. Przybywają czł Tow Patr i rozbijają, powstaje

Komitet Narodowy Polski – J. Lelewel, Szymon Konarski XII 1831, program utw z Polski republiki przy użyciu szlachty i inteligencji pomijając chłopów, powstanie w 3 zab. Komitet brał czynny udział w ruchach rewolucyjnych organizowanych przez karbonariuszy. Stworzył organizacją Młoda Polska (delegatem Sz. Konarski, powiązana z Mazzinim – Mł Włochy, program republikański). Lelewel próbował powiązać program z węglarstwem. Rozwiązany przez rząd fr. Lelewel do Brukseli. Próba zjednoczenia emigracji polskiej 1837-1846 ze zwolenników J. Lelewela i Józefa Dwernickiego skończyła się fiaskiem.

z KNP występuje kilku członków i zakłada

Towarzystwo Demokratyczne Polskie – czł z KNP, najliczniejsza i najbardziej wpływowa org Wiel Emigr. Na czele TDP stała Centralizacja, która kierowała organizacją, Tadeusz Krępowiecki (Mały manifest 1832), Wiktor Heltman (Manifest wielki 1836 złagodzenie stanowiska wobec szlachty, sukces możliwy przy poparciu chłopów). Organizowali powstanie na 1846, ale spisek wykryto, masowe aresztowania w 3 zaborach na kilka dni przed planowanym rozpoczęciem walk. 1849 usunięta z Fr, przenosi się do Londynu odkąd traci wpływy. Część działaczy opuściła TDP podczas dyskusji nad programem 1836 tworząc

Gromady Ludu Polskiego: Grudziąż i Humań – socjalizm utopijny. Stanisław Worcell, Tadeusz Krępowiecki.

Próba zebrania sejmu, komplet 33 posłów i senatorów. Bez powodzenia.

Próba zjednoczenia emigracji w sposób demokratyczny, powołano w 1832 z gen Drewnickim Komitet Emigracji Polskiej.

Adam Jerzy Czartoryski – projekt utrzymania emigrantów pod bronią jako narzędzie w rękach – niepolitykujące.

1. Obóz Czartoryskiego Hotel Lambert – prawica, dygnitarze, wyżsi oficerowie, zamożne ziemiaństwo: godzili się na równouprawnienie zamożnego mieszczaństwa, uwłaszczenie, zniesienie pańszczyzny. W oparciu o Konstytucję 3 Maja dążyli do monarchii konstytucyjnej. Powołano Związek Jedności Narodowej z Maurycym Mochnackim, który dążył do zjednoczenia sił przy ks Adamie, ale śm Mochnackiego 1834. Najlepsza dyplomacja.

Niepodległość tylko w obliczu wojny eur i pomocą mocarstw zach. Liczyli na konflikt Fr i Ang z Rosją. Sieć agentów w E. Agenci w Persji i Afganistanie – konflikt bałkański i Bliskowsch. Agenci działali pod opieką dypl fr, co nic nie przyniosło sprawie polskiej.

2. Leleweliści – próba nawiązania współpracy z węglarstwem międzynarodowym powoduje wydalenie Lelewela i rozwiązania KNP.

Powołał Zemstę Ludu, która miała kierować partyzantką w Polsce. Szukał współpracy z org eur węglarzy, Józef Mazzini z Włoch. Potem JL przejmuje władzę nad Młodą Polską, zmierzał do zjednoczenia emigracji i kierowania konspiracją w kraju.

Zasady republ-demokr. TDP nie podejmowało z nim współpracy. Po 1849 bezczynny.

3. TDP – szlacheccy demokraci, najliczniejsza i najbardziej wpływowa organizacja Wielk Emigr. Członkowie z KNP, Tadeusz Krępowiecki, ks Józef Pułaski. Na czele 5-osobowa Centralizacja w Poitiers, która kierowała organizacją w kraju i na emigracji – demokr obierana. Pierwszy program Mały Manifest Krępowieckiego – potępiał postawę szlachty w pows list, głosił zniesienie stanów, zerwanie ze szlachtą, wolność i ziemia dla chłopów. Manifest Wielki Poitierski Wiktora Heltmana – głosił, że niepodległość można wywalczyć o własnych siłach, które są w ludzie. Wyzwolić je może demokracja. Wolność i równość wszystkich, uwłaszczenie, republika. Najlepsze kontakty z krajem.

Ludwik Mierosławski czł 1843-1857 zał Tow Demokratycznego. Przewidziany na przywódcę niedoszłego powstania 1846. Dow powstania na Wlk-sce 1848. Dyktator na początku pows stycz. Syn Polaka i Francuski.

4. Gromady Ludu Polskiego – oparcie gł na ludzie, zniesienie własności folwarcznej, oddania całej ziemi w ręce ludu. Gromada Grudziądz, Gromada Humań, Gromada Praga złożona z emigrantów, inteligencji. Hasła likwidacji szlachty. Utopijny socjalizm i komunizm. Odrzucali własność spadkową i dziedziczną. Stanisław Worcell, ideolog T. Krępowiecki jako ideolog.

Na emigracji tworzyło grono znakomitych pisarzy i artystów, mesjanizm romantyków. 3 wieszczy: Mickiewicz Dziady III cz., Pan Tadeusz, Słowacki Kordian, Grób Agamemnona, Zygmunt Krasiński hrabia, Prześwit, Irydion. Cyprian Kamil Norwid, także artysta-plastyk, Kleopatra. F. Chopin, J. Lelewel, M. Mochnacki, S. Goszczyński, J.B. Zaleski.

Tradycję Wielkiej Emigracji podjęła tzw. młoda emigracja po upadku powstania styczniowego 1863.

Ignacy Krasicki 1735-1801, najw pisarz pol oświecenia, ucz obiadów czwart, przyjaciel Fr Wilh II – abp Gniezna. Monachomachia.

Józef Ignacy Kraszewski 1812-1887, 223 powieści, Hrabina Cosel, Stara Baśń, Bruhl.