Upadek powstania

Date: 2015-10-07; view: 489.

Dyktatura Traugutta

Jesienią 1863 powstanie osłabło. Próbował je ratować sprawujący od 17 X 1863 władzę dyktatorską R. Traugutt, jednak na wiosnę 1864 walki prawie zupełnie wygasły. Najdłużej, bo aż do jesieni 1864, walczył oddział chłopski księdza S. Brzóski na Podlasiu. 5 VIII 1864 Traugutt, którego ujęli Rosjanie, został stracony wraz z 4 członkami Rządu Narodowego.

Pow stycz było najdłużej trwającym pow pol, wspomaganym przez Polaków z wszystkich zaborów, emigrację, a także przedstawicieli innych narodów, m.in.: Rosjan (A.D. Trusow), Ukraińców (A. Potebnia), Włochów (F. Nullo), Francuzów, Niemców, Słowaków.
Czołowymi dowód: M. Borelowski, D. Czachowski, J. Hauke-Bosak, A. Kurowski, M. Langiewicz, Z. Sierakowski, W. Wróblewski. Wg szacunków w pow stycz zginęło ok. 30 tys. powstańców, ok. 38 tys. zostało zesłanych na Sybir.
Klęska była ogromnym wstrząsem dla Polaków. Wśród dużej części społeczeństwa zapanowało przeświadczenie o beznadziejności wszelkiej walki. Rząd carski stopniowo likwidował resztki autonomii Król Pol, którego nazwę zmieniono na Kraj Nadwiślański.

Romuald Traugutt 1826-1864, w armii Paskiewicza, tłumił powst węgierskie 1849, ucz w woj krymskiej, 1862 podał się do dymisji. Po wybuchu pow stycz objął dow oddziału. 17 X w b. niekorzystnej sytuacji objął władzę dyktatorską likwidując niepanujący nad sytuacją rząd czerwonych Dobrowolskiego. Zreorganizował i utrzymał wojska powstańcze. Dążył do szybkiej realizacji dekretu uwłaszczeniowego. Aresztowany i skazany na śm w Cytadeli warsz.

Aleksander Wielkopolski 1803-1877 – pows list wysłany do Londynu, 1846 wysłał list do Metternicha potępiający powstanie chłopskie 1846 i oskarżający rząd Aus o jego wywołanie, odtąd zwolennik orientacji proros, ugody z Rosją i uzyskanie dzięki niej autonomii. 1861/2 doprowadził do zamiany pańszczyzny na tzw okup pieniężny, uzyskał przywrócenie samorządów lokalnych i Rady Stanu Królestwa, spolonizował administrację, reforma szkolnictwa, rozwiązał Tow Rol, w koń X 1861 złożył dymisję po przybyciu min. wojny Suchozaneta, z którym był w konflikcie wyjechał do Petersburga gdzie uzyskał zgodę na zastąpienie represyjnych-wojskowych rządów – rządami cywilnymi.1862/3 Naczelnik Rządu Cywilnego w Król Pol. W VI 1862, zrealizował 3 ukazy

1. oczynszowanie chłopów, ale skasowane miały być serwituty, sankcjonował rugi a małorolnych zostawiał na łasce dziedzica – krok wstecz do postanowień z 1846 – cel zjednanie właścicieli ziemskich
2. równouprawnieniu Żydów, uchylał przymus zamieszkania, nabywania nieruchomości, funkcji publicznych
3. reformie oświaty, powiększał liczbę szkół średnich, obniżał opłaty, odnawiał uniwersytet w W-wie.

Przeciwnik powstańczej ideologii i rewolucji, w celu rozbicia organizacji czerwonych ogłosił brankę 12 tyś młodzieży, która stała się bezpośrednią przyczyną powstania, które zakończyło karierę, wobec załamania się jego polityki wycofał się i wyjechał do Drezna.

Początki powstania: Manifestacje z okazji rocznicy powstania listop., pogrzeb generałowej Sowińskiej. 1860 w W-wie zjazd:

1. car Rosji Aleksander II
2. ces Austrii Franciszek Józef
3. regent, król pruski 1861 Wilhelm I, ces od 1871-1888.

Gorczakow ponaglany z Petersburga i wzmocniony posiłkami rozwiązuje Delegację Miejską (organizacja na celu miała uspokojenie niepokojów społecznych), Towarzystwo Rolnicze, 8 IV 1861 rozpędził protestujący tłum, padło 100 ofiar.

1861 – weszła połowiczna reforma rolna w Rosji, która nie objęła Królestwa (Ukaz nadawał chłopu ziemię pod warunkiem wykupu. Z otrzymanego nadziału chłop miał płacić czynsz lub odrabiać pańszczyznę. Utrzymanie pańszczyzny przez 2 lata i nieuregulowanie wysokości odszkodowań budziło powszechne niezadowolenie). Uwłaszczenie ogłosił Tymcz Rz Nar 22 I 1863. Zagwarantowano chłopom uprawnienia z tytułu serwitutów, nadania bezrolnym, którzy wezmą udział w pows 3 morgi. Rząd cars dążąc do odciągnięcia ludności wiejskiej od powstania przeprowadził uwłaszczenie w Królestwie w III 1863 na zasadach zbliżonych do Tymcz Rz Nar.

Zatarg z kościołami – w rocznicę śm Kościuszki wojska otoczyły 2 kościoły, wyciągnięto siłą ok. 1500 mężczyzn. Kuria bpia na znak protestu zamknęła wszystkie kościoły, przyłączyli się pastorzy i rabini. 14 X 1862 wprowadzono stan wojenny.

Komitet Centralny ogłasza, że występuje jako rząd Tymczas Rz Nar:

- rozbudowano władze wojewódzkie, powiatowe, miejskie

- policję, pocztę

- rozpisano podatek od nieruch 0,5 %, lub 5 % dochodu – ściągali anonimowi poborcy

Aktywność spisku krępował obóz białych.

Współpraca z następcą aresztowanego Dąbrowskiego, Padlewskiego z Herzenem z Ziemi i Woli w sprawie równoprawnego udziału Białorusi i Litwy. Mierosławski zarzucał zdradę interesów narodowych, w opozycji.

Powstanie przygotowywano na wiosnę – liczono na zaburzenia chłopskie w Rosji z tytułu wprowadzanej reformy. Wydelegowano pieniądze na zakup broni z terminem na wiosnę.

6 X 1862 z inicjatywy hr A. Wielopolskiego zapowiedź branki, gł osób politycznie podejrzanych. W odpowiedzi powstanie, tym samym datę wybuchu narzucił nieprzyjaciel w chwili dogodnej dla siebie.

We Fr policja aresztowała polskich agentów wysłanych po broń – papiery udostępniła ros ambasadzie.

W nocy 14/15 I 1863 władze car przeprowadziły brankę w W-wie.

Komitet Centralny uprzedzając wypadki ogłasza się w Manifeście Tymczasowym Rządem Narodowym i wyznacza początek powstania na 22 I. Zrazu dekretował uwłaszczenie, właścicielom odszkodowanie, bezrolnym za udział 3 morgi.

Początkowo powstanie bez wodza. Mierosławski w Paryżu. Brak broni, zima niedogodna dla partyzantki.

Chciano opanować pomniejsze jednostki i zdobyć broń. Car w Królestwie dysponował ok. 100 tyś.

Dyrekcja białych przeciwstawiała się pows, często udaremniała rozkazy. Powoli na stronę czerwonych przechodzą millenerzy i biali.

Poparcie z Londynu i Wiednia, N III zakłopotanie, żywił nadzieję na szybki upadek – nie chciał popsuć stosunków z Rosją.

Konwencja Alvenslebena – układ Rosji i Prus z II 1863 z inicjatywy O.von Bismarcka zawarty przez pruskiego gen zezwalający wojskom ros na przekraczanie granicy pruskiej w operacjach przeciw powstańcom polskim. Bismarck zaoferował pomoc Rosji chcąc zerwać układ ros-fr. Wystawił 60 tyś armię na granicy.

Powołany na dyktatora Mierosławski przegrywa bitwy i wycofuje się do Paryża.

W koń lutego rozmowy między Dyrekcją a Rządem Tymczasowym.

11 III Langiewicz ogłasza się dyktatorem – zamach stanu na Rząd Tymczasowy, który jednak uznaje jego dyktaturę by nie kompromitować sprawy. Jednakże dyktatura Langiewicza załamała się po tygodniu, wygrywa, ale dzieli na 3 oddziały.

Rząd Narodowy – wyłania się z Komitetu Centralnego Narodowego 22 I, przetrwał do 10 V. Skład 5 osób po przejęciu władzy przez białych i prawicę czerwonych. Władza ustawodawcza, wykonawcza, cywilna i wojskowa. Dekrety miały moc ustawy. Doprowadził do utworzenia własnej organizacji państwowej, która nakładała i zbierała podatki, poczta, prasa, sądy. Tajna struktura. Po wprowadzeniu dyktatury Traugutta 17 X 1863 rząd stracił charakter kolegialny, za koniec działalności rządu uważa się aresztowanie Traugutta 10 IV 1864. Problem pieczęci – rozkazy uwierzytelniała pieczęć, przechodziła z rąk do rąk.

Społeczeństwo nie miało armii, dowództwa, brak obycia z bronią. Z Belgii docierała małymi partiami, konfiskowana przez Prusaków i Austriaków. Niemożliwym było pokonanie wroga w polu.

W lipcu carat zaangażował 340 tyś żołnierzy do powstania. Przez szeregi przeszło ok. 200 tyś Polaków, ale jednorazowo czynnie nie więcej niż 30 tyś. Ok. 1200 potyczek. Wojna gł partyzancka – sukcesem było przebicie się z okrążenia.

Brak radykalnych haseł – ster rządów umiarkowana prawica. Powstanie bez poparcia Litwy, Biał i Ukr bez szans tak jak pow lis.

Sierakowski Zygmunt pseud Dołęga 1826-1863, udał się na Litwę zorganizował wojsko, plan ekspansji do Rosji w celu połączenia z ros elementem rewolucyjnym, ale 2 tyś armia rozbita, powieszony.

Rząd nie stawiał żądań do walki w zaborach prus i austr. Domagali się tylko wsparcia i środków.

W Poznaniu Jan Działyński organizował wojsko. We Lwowie ksiądz Adam Sapieha.

W obu zaborach organizowano gł demonstracje, były też schronieniem dla wielu powstańców.

Na Pomorzu fala demonstracji polityczno-religijnych. Z wszystkich terenów napływ ochotników.

Biali przystępując do powstania żywili nadzieję w interwencji mocarstw.

Wielu Rosjan walczyło i ginęło w szeregach polskich. Poparcie Ziemi i Woli, Kołokoła Herzena i Bakunina. Niestety nie doszło do zgrania ruchów rewolucyjnych w Polsce i Rosji.

Zawiodły rachuby na masowe poparcie wsi. Carska reforma uwłaszczeniowa przyczyniła się do spacyfikowania wsi.