Autonomia Galicji

Date: 2015-10-07; view: 695.

Bilans

- Największe z powstań w XIX wieku

- Zesłania, straty w ludzie i w majątku

- Utrata autonomii przyznana Wielopolskiemu

- Rusyfikacja szkół i administracji

- Duże ubytki polskości na Litwie i Rusi

1865-1890zasy trójlojalizmu, pracy organicznej, początki ruchu robotniczego

Od uwłaszczenia - zabór ros wkracza w epokę rozwiniętego kapitalizmu, w zab niemieckim kapitalizm już od 1848/9.

Rozwój kapitalizmu, ale zaostrzył się kurs antypolski. Społeczeństwo rezygnuje z walki.

Burzliwe przemiany gospodarcze: przyrost ludności, rozwój miast, zmierzch hegemonii szlachty, wzrost burżuazji i obszarników.

Emigracja postyczniowa mniej liczna ok. 8 tyś i bardziej plebejska.

Koncepcja Hotelu Lambert (Czartoryski publicznie ogłosił koniec powstania i początek pracy organicznej – miano mu za złe wyrzeczenia się sprawy polskiej): z poparciem N III Austria pokona Rosję i Prusy i odbuduje Polskę pod berłem Habsburgów.

Próba zbliżenia Aus i Fr. Kanclerz Friedrich Beust 1853-1866, wykorzystywał Hotel i finansował go, szachował tym Rosję i posłuszeństwo w Galicji. Ale polityka ta załamała się, gdy Wiedeń nie poparł Fr w wojnie z Prusami 1870 i upadku II cesarstwa.

Próba zjednoczenia emigracji.

Zjednoczenie Emigracji Polskiej 1866-1871, org polit na emigracji po pows stycz 1863-1864 w Paryżu, działało w E i St Zj. Na czele ZEP stał 7-os Komitet Reprezentacyjny. Gł działacze: J. Dąbrowski, W. Wróblewski Zygmunt Miłkowski (TT Jeż).Członkowie zorganizowani w gminy, gł rolę przejęły gminy paryskie. Program zakładał odbudowę niepodległego państwa i przeprowadzenie radykalnych ref społ. Różnice zdań w sprawie granic, kwestii chłopskiej i stosunku do ros ruchu rewolucyjnego stały się przyczyną rozpadu organizacji. ZEP przyjęło 1868 nazwę Zjednoczenie Demokracji Polskiej, 1870 połączyło się z Tow Dem Mierosławskiego, który odmawia udziału, także Józef Wysocki, Zaprzestało działalności 1871. Emigranci stopniowo włączają się w nurty ruchu robot. I Międz. Londyn 1864, sekcja polska ok. 30 komunardów. W Paryżu bardziej bano się rewolucji społecznej z udziałem Polaków niż Prusaków w 1870. W III 1871 lud Paryża powołał Komunę przeciw burżuazji, wśród komunardów ok. 400 Polaków. W walkach ginie Dąbrowski. Udział w Komunie wielu zbliżył do socjalizmu.

Likwidacja stosunków feud, uwłaszczenie, rewolucja przemysłowa – przynosi poprawę bytu. Postęp medycyny i higieny.

W 4 ukazach uwłaszczeniowych dla Król Pol z 1864 pozostała sprawa serwitutów.

W dobrach rządowych zlikwidowano serwituty całkowicie, a niektórym chłopom przyznano nawet odszkodowanie.

Z czasem likwidacja serwitutów w drodze umów dobrowolnych.

Serwituty - źródło konfliktu klasowego między wsią a dworem – podtrzymywane i wykorzystywane przez władze.

Folwarki przechodziły na płodozmian, chłopi na trójpolówkę bezugorową.

Rozwój gospodarki kapitalistycznej wymagał kredytu. Powstawały banki, które finansowały rozbudowę kolei: początek dał Kronenberg zakładając 1870 Bank Handlowy w W-wie, Epstein Bank Dyskontowy, Jan Bloch Dom Bankowy, współtwórca kolei Warszawsko-Petersburskiej.

Towarzystwo Kredytowe Ziemskie 1825 zał przez Franciszka Lubecki-Drucki zał 1825 działające do 1939 – kredyt długoterminowy, powstaje także TK Miejskie udzielające kredytu pod hipoteki w W-wie i Łodzi.

Hipolit Cegielski 1815-1868, przemysłowiec poznański, 1850 zal warsztat naprawczy, 1855 rozpoczął produkcję maszyn i narzędzi rolniczych (żniwiarki, kosiarki, siewniki, młocarnie) rozbudował do wielkiej fabryki polskiej.

Prusy Wsch spichlerzem Niemiec, przemysł gł na Górnym Śląsku – największy ośrodek przemysłu ciężkiego na ziemiach pol, węgiel, huty, pudlingowanie, stalownie martenowskie. W górnictwie zastosowanie młota pneumatycznego i dynamitu. Przemysł śląski pozostawał jednak w tyle do Zagłębia Ruhry czy Saary. Rozwój kolei, od 1870 wykup linii przez państwo z rąk spółek akcyjnych.

Z 3 dzielnic Polski Galicja w poł XIX najbardziej upośledzona pod wzgl gospod. Ziemia rozdrobniona. Brak postępu na wsi, pauperyzacja chłopa, wiele podatków: gruntowy, drogowy, szkolny. Chłop musiał uiszczać opłaty indeminizacyjne za uwłaszczenie.

Ignacy Łukasiewicz, aptekarz ze Lwowa 1853 wynalazł metodę oczyszczania ropy na naftę, rozwój przemysłu górniczego. Pod Jasłem pierwsza rafineria.

Przemiany polityczne - Po powstaniu likwidacja odrębności Król Pol. Nazwa Kraj Przywiślański i zlikwidowano herb Król Pol.

1864 pod kier namiestnika Berga Komitet Urządzający powołany gł do reformy rolnej zlikwidował w 1866 Sekretariat Stanu Król Polskiego, Radę Stanu, Radę Administracyjną i komisje rządowe. Na wzór ros urządzono władze administracyjne, skarbowe, pocztowe, szkolne itp. Utworzono 10 guberni (z 5) i 85 powiatów.

Po śm Fiodora Berga 1863-1874 (ostatni namiestnik) następcy nie mieli funkcji namiestnika, ale generał-gubernatora – władza administracyjna, wojskowa i policyjna - mogli zsyłać bez wyroku.

W kraju stan wojenny do I woj. św. W prasie cenzura prewencyjna. Urzędy obsadzone przez adm ros. i z. ros jęz. urzędowym

Rusyfikacja szkolnictwa, szykanowanie koś kat i unickiego 1875 siłą wcielono. Koś unicki likwidowany od 1839, oficjalnie przestał istnieć 1899, natomiast w zab aus cieszył się wolnością. W szkołach j ros językiem obowiązkowym, próba zastąpienia alfabetu.

Apogeum walki z j. pol za generał-gubernatora Józefa Hurki 1883-1894, kiedy karano młodzież za odezwanie się w j. pol.

Nie przełamano w społeczeństwa polskiego, ale stan oświaty podupadł.

Największe ograniczenia na Litwie, Białorusi i Ukrainie: zakaz sprzedaży ziemi Polakom, zakaz nawet nabożeństw, katolicy i Polacy nie mieli dostępu do służby publicznej.

W zab prus, na los Polaków zaważyło zjednoczenie Niemiec.

Celem partii Narodowo-Liberalnej podpory Bismarcka stała się germanizacja wschodnich prowincji. Atak gł w wyższe warstwy społ.

1871 – cały zabór pruski znalazł się w granicach Rzeszy.

1876 – określono, że j. niem jest wyłącznym językiem urzędowania władz i sądów, germanizacja nazw miejscowych, Wlk Ks Poznańskie przemieniono na prowincję poznańską. W szkołach j pol utrzymano tylko jako przedmiot, dopuszczalny w lekcjach rel. – tolerancję traktowano jako przejściową.

Osobna walka z Koś., polegała na:

- odsunięciu od szkolnictwa, odbierania akt stanu cywilnego

- nadzór rządu na kształcenie księży, głoszenie kazań, obsadę stanowisk

Odtąd stanowisko takie mógł objąć obywatel niemiecki po zdaniu egzaminu i za zgodą władz prowincjonalnych. Od owego spornego egzaminu dla księży zatarg przybrał nazwę – walki o kulturę Kulturkampf.

Na ziemiach pol pod panowaniem Prus Kulturkampf łączył politykę antykoś z germanizacją. Uwięziono m.in. abpa gnieźnieńsko-poznańskiego M. Ledóchowskiego 1874 i wielu innych duchownych. Wydano ustawę o zakazie używania j.pol w adm i sądach 1876. Działania w ramach Kulturkampfu spowodowały opór i w konsekwencji jednoczenie się Polaków w walce z germanizacją.

Abp gnieź-pozn Mieczysław Ledóchowski, dla sprawy polskiej całkowicie obojętny, ale oddany papiestwu. Gotów iść na kompromis w sprawie języka, ale nie w sprawach koś. Rząd zamknął seminarium w Poznaniu, zlikwidował szkolnictwo zakonne, grzywny, 1874 Ledóchowski skazany na 2 lata, 100 parafii bez proboszczów. Opór stawiło społeczeństwo, jakiego rząd się nie spodziewał.

Opozycja Bismarcka znalazła się nawet w parlamencie. Bismarck ostatecznie wycofał się z akcji kulturkampfu. Ledóchowski został kardynałem w Watykanie a na jego miejsce Niemiec. Kulturkampf minął, ale akcja germanizacyjna trwała nadal.

W przeciwieństwie do zaborów prus i ros, w Galicji Polacy uzyskali autonomię narodową a nawet uprzywilejowane stanowisko.

Agenor Gołuchowski 1812-1875 – wielokrotny namiestnik Galicji:

- współpraca z dynastią dla umocnienia szlachty polskiej kosztem ogółu chłopstwa

- reforma uwłaszczeniowa interpretowana niekorzystnie dla chłopa

- ograniczał prawa językowe Ukraińców

- przeciwstawiał się próbom konspiracji, lojalny dla korony umacniał prawa szlachty

1859 Aus przegrywa wojnę włoską, powołany ministrem stanu w celu zjednania arystokracji pol, węg i czes

1865 wskutek opozycji Węgrów nastąpił zwrot ku federalizmowi i współpracy z magnaterią.

1866 przegrana Aus z Prusami pod Sadową przesądziła o hegemonii Prus w zjednoczonych Niemczech.

W monarchii nastąpił dualizm. Franciszek Józef musiał iść na ustępstwa, powstają Austro-Węgry.

Próby odwetu na Prusach, wierzono, że zostanie poruszona sprawa polska przeciw Rosji i Prusom. Jednak dualizm zacieśnia uzależnienie pozostałych krajów monarchii od Wiednia. Do opozycji przechodzą Czesi w 1867 bojkotują Radę Państwa.

Polacy grając kartą Czechów uzyskują 1869 polski język urzędowy i w sądach. Spolonizowano uniwersytety w Krakowie i Lwowie.

Autonomia Galicji: 2 niezależne od siebie hierarchie:

- rządowa (namiestnik mianowany i podległy rządowi w Wiedniu od 1871 powrócił Agenor Gołuchowski)

- krajowa (reprezentowana przez sejm z marszałkiem 1861-1873 Leon Sapieha).

Władza krajowa znaczyła mniej od rządowej. W praktyce władzę sprawowało wielkie ziemiaństwo.

Autonomię Galicji wykorzystali Polacy ze szkodą dla ludności ukr, która była upośledzana w szkolnictwie i sprawowaniu władzy.

1870 – upadek II cesarstwa we Francji pod Sedanem przekreślał szanse odwetu na Prusach za Sadową.

1873 sojusz 3 cesarzy: Wilhelm I, Franciszek Józef I, Aleksander II. Przymierze 3 mocarstw rozbiorowych zawarte w celu koordynacji polityki zagr, porozumiewanie się w wypadkach rozbieżności zdań (inicjatorem Bismarck). Nie przetrwał, alarm roku 1875, nie poparcie Rosji na Kongresie Berlińskim, dwuprzymierze aus-niem przeciw Rosji 1879.

Stańczycy – konserwatywne ugrup polit w Galicji powstałe po pows stycz, gł ziemiaństwo i wysokich urzędników. Nazwa od cykl 20 pamfletów w Przeglądzie Polskim pt Teka Stańczyka, Stanisław Tarnowski (hr, poseł, czł Izby Panów, rektor UJ) Józef Szujski, (historyk, rektor UJ, członek AU, współtwórca krak szkoły hist) Stanisław Koźmian (publicysta, dyr. Teatru w Krakowie, głosił zasady trójlojalizmu). Hasła stańczyków: kult wrogości wobec Rosji, rola przewodnia Polski wśród narodów słow, przeciw idei powstańczej i dążeniom niepodległoś, ścisła współpraca i lojalność wobec Habsburgów, obejmowali ważne stanowiska państwowe.

Trójlojalizm – postawa polit po upadku pows stycz wyrażająca się w podporządkowaniu władzom zaborczym. Wyrzekali się dążeń niepodległościowych, minimalizacja postulatów. W Galicji Stańczycy, w Poznańskiem przedstawiciele Koła Polskiego w sejmie pruskim gł w okresie kanclerstwa Leona von Caprivi (1890-1894 po Bismarcku, złagodzenie polityki, zniósł ustawy antypolskie o nauczaniu początkowym w j pol)- tzw ugodowcy.

W Król Pol Zygmunt Wielopolski s Aleksandra, zebrał ok. 800 podpisów elity pod adresem cara z oświadczeniem przywiązania do tronu i gotowości do ofiar na rzecz Rosji.

Kazimierz Krzywicki były współpracownik Wielopolskiego – głosił, że Polacy powinni się wyrzec niepodległości, samorządu a nawet własnego języka i nazwy.

Lojalizm tylko w Galicji przynosił korzyści. W zab ros i prus – program kompromitowany poczynaniami władz.

Irredenda – dążenie do uzyskania niepodległości.

Pozytywizm. Pozytywizm warszawski. Okres i prąd literacki w Polsce od 1863 do 1881 (zamach na A II) lub ok. 1890.

Walka o postęp społeczny i gospodarczy oraz model demokracji na wzór zachodni. Hasła pracy organicznej, czasowej rezygnacji z dążeń niepodległoś. i pracy u podstaw (działalność oświatowa warstw upośledzonych gł chłopstwa). Gł mieszczaństwo i inteligencja. Poglądy wychowanków Szkoły Głównej w W-wie. Proza wypiera poezję. Powieść realistyczna, gł wiejska. Odbiorcą gł inteligent.

Podkreślał rolę wiedzy i nauki. Oszczędność, godność kobiety, powszechna oświata, postęp tech. Wysuwał na pierwszy plan pozytywnego człowieka pracy. Na planie pierwszym proza. Służył burżuazji, przeciw zbankrutowanej warstwie ziemiańskiej, klerykalizmowi i wszetecznictwu umysłowemu. Opowiadali się przeciw walce o niepodległość: nie potrzeba własnych żołnierzy, ministrów, parlamentów, aby żyć szczęśliwie. Epoka pozytywizmu – społeczeństwo to organizm – krytyka marksistów i socjalistów.

Teatr – jedyne miejsce, gdzie rozlegało się publicznie słowo polskie.

Teatry objazdowe, w których karierę rozpoczynali Ludwik Solski i Gabriela Zapolska.

Sztuki plast, gł rozwój malarstwa: Juliusz Kossak 1824-1899, Jan Matejko 1838-1893, Stanisław Ignacy Witkiewicz 1885-1939.

J.I. Kraszewski 1812-1887, 223 powieści, nie ma sobie równych w lit pol, fenomen eur: Bruhl, Macocha, Hrabina Cosel, Stara Baśń.

Józef Korzeniowski 1797-1863, prozaik, pedagog, udział w założeniu Szkoły Głównej.

Aleksander Świętochowski 1849-1938 – najwybitniejszy twórca pol pozyt. Felietony Liberum veto w piśmie Prawda.

B. Prus (Lalka), H. Sienkiewicz (Trylogia, Rodzina Połanieckich – praca organiczna, Quo Vadis, Faraon, Krzyżacy), A. Asnyk (poezja), M. Konopnicka, E. Orzeszkowa (Nad Niemnem).

Konrad Prószyński – 1875 wydał elementarz, który rozchodził się w setkach tyś., dla samouków.