Знешняя палитыка ВКЛ.

Date: 2015-10-07; view: 767.

Напрыканцы XIII ст. у ВКЛ стаў княжыць вялікі князь Віцень (1293 - 1316), мэтай якога было ўмацаванне дзяржавы. У 1307 г. на аснове дагавора ў склад ВКЛ увайшло Полацкае княства. Менавіта вялікі князь Віцень увёў агульнадзяржаўны герб "Пагоня", які бярэ свой пачатак у язычніцтве (бог Ярыла ўяўляўся юнаком на белым кані). У летапісе "Пагоня" ўпершыню ўпамінаецца ў канцы XIII ст. Малюнак конніка з мячом азначаў воіна, які гатовы абараняць сваю радзіму ад ворага. Тэрмінам "пагоня" (ад беларускага слова "гнаць, праганяць") абазначалася ваенная павіннасць па абароне дзяржавы. Спачатку герб выкарыстоўваўся толькі як ваенны і быў сімвалам у барацьбе з крыжакамі.

З 1345 па 1377 г. вялікім князем быў Альгерд (1345 - 1377). У 1362 г. на рацэ Сінія Воды (тэрыторыя сучаснай Украіны) войска на чале з Альгердам атрымала перамогу над татарамі. У выніку Падолле і Кіеўшчына былі вызвалены ад мангола-татарскага іга і далучаны да ВКЛ. Акрамя таго, ён вёў барацьбу з Польшчай за Валынь і Падляшша, паспяхова змагаўся супраць нямецкай агрэсіі. За час яго кіравання тэрыторыя ВКЛ павялічылася ўдвая. У 1392 – 1430вялікім князем стаў Вітаўт. У 1409 г. пачалася Вялікая вайна (1409 - 1411) паміж ВКЛ і Польшчай, з аднаго боку, і Тэўтонскім Ордэнам - з другога. У час Грунвальдскай бітвы 1410 г. крыжакі былі разбіты, дзякуючы чаму і быў пакладзены канец іх набегам на ВКЛ. Пры Вітаўце ВКЛ распасцёрлася "ад мора да мора" і дасягнула найбольшай магутнасці. Вітаўт працягваў дабівацца незалежнасці Вялікага княства Літоўскага, імкнуўся парваць васальныя адносіны з польскім каралём. Ягайла быў вымушаны пачаць перагаворы пра аднаўленне ўніі. З гэтай мэтай ў 1413 г. у замку Гародлі (на Заходнім Бугу) адбыўся з'езд феадалаў Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага. Кароль і польскія феадалы вырашылі абапірацца на літоўскіх і беларускіх феадалаў каталіцкага веравызнання. Той частцы феадалаў, што згадзілася прыняць каталіцтва і польскія гербы, дараваліся новыя прывілеі. Ягайла і Вітаўт абавязаліся назначаць іх на дзяржаўныя пасады. Пасля смерці Вітаўта вялікім князем быў абраны малодшы брат Ягайлы - Свідрыгайла. Новы князь выступіў супраць уніі. Галоўнай апорай Свідрыгайлы былі беларускія і ўкраінскія феадалы. Польскі бок прапанаваў на пасаду вялікага князя ВКЛ Жыгімонт Кейстутавіча (1432 - 1440). Пачалася феадальная грамадзянская вайна, у якой перамог Жыгімонт. Ён стаў вялікім князем ВКЛ. Пасля смерці Жыгімонта (ён быў забіты ў выніку змовы вялікім князем быў абраны Казімір Ягелончык (1440 - 1492) які канчаткова ліквідаваў унію з Польшчай. Адначасова былі пашыраны правы праваслаўнай царквы ў ВКЛ: у 1458 г. яна канчаткова вызвалілася ад маскоўскай мітраполіі і падпарадкавалася канстанцінопальскаму патрыярху. Пасля смерці Казіміра вялікім князем ста ў яго сын Аляксандр (1492 - 1506) Пры Аляксандры пачалася серыя войнаў з Маскоўскай дзяржавай. Войны, якія пачаліся ад Маскоўскім княствам у канцы XV ст., працягваліся аж да канца XVIII ст., праўда, з перапынкамі.

14.Сацыяльна-эканамічнае развіццё беларускіх зямель у складзе Вялікага княства Літоўскага. Рускага і Жамойцкага ў 13-16 стст. Магдэбурскае права.

У 13-пер пол 16 на терр Беларусі працягваецца фармаванне феадальных адносін. С/х працай займаецца вялікая частка насельніцтва. Гл. заняткі людзей: земляробства, жывёлагадоўля, рамяство, паляванне, рыбалоўства. С/х было натуральным. Сельскі двор звалі -дым, што пазначала сям'ю і яе ўласнасць. Значную ролю ў сельскім жыцці гуляла суполка. Яна арганізоўвала сялянскае землекарыстанне і выплату феадальнай рэнты. Кіравалі суполкай старцы і десятские, якія выбіраліся самой суполкай. За карыстанне зямлёй сяляне выплачвалі шэраг павіннасцяў. Сяляне дзяліліся ў залежнасці ад павіннасці на тяглых, аблогавых, агароднікаў і слугаў; па ступені феадальнай залежнасці на ворных, непахотных і чэлядзь. Галоўным уладальнікам зямлі ў ВКЛ з'яўляўся князь. Землі дзяліліся на дзяржауныя і прыватныя. У 16 стагоддзі 1/3 насельніцтва пражывала на дзяржауных землях(усход ВКЛ), на захадзе- прыватныя землі. Дробныя землеўласнікі як правіла служылі ў князя .Іх сталі зваць шляхтай, а буйныя землеўласнікі-паны, магнаты. Некаторыя з іх былі князямі, іншыя атрымоўвалі зямлю за ваенную дзярж службу.Аграрная рэформа 1557г.

Рост гарадоў, гандлю, рамёстваў у 15 ст выклікаў уздым попыту на збожжа і інш. с/х прадукты. У сярэдзіне 16в каб павялічыць прыбыткі з дзяржауных земляў Вялікі князь Жыгімонт 2 Аўгуст праводзіць рэформу "валочнаяпамера". Сутнасць: павялічыць прыбытак казны

шляхам дакладнага ўліку сялянскіх земляў і абкласці сялян павіннасцю пропорц. кол-ву занятых імі земляў. Адзінка абкладання-валока=21,36 га. Уся зямля ў маёнтках дзялілася на валачы. Лепшыя з іх адводзіліся пад княжае хоз-ва. Іншыя раздаваліся сялянам(валока або яе частка так каб сапраўды ўсталяваць павіннасць). Услед за дзярж землямі была праведзеная рэформа феод земляў. Да канца 16-крысоў 17в-рэформа завершаная. У выніку да гэтага часу канчаткова аформілася прыгоннае права.Развіццё рамяства і гандлю.

У 13-16в у ВКЛ пачынаецца бурнае развіццё рамяства. Наиб значныя рамяство- апрацоўка металу(балотная руда).Самыя распаўсюджаныя выгляды рамёстваў: ювелірнае, апрацоўка дрэва, ганчарнае, выраб шкур, піваварства. У другі пол 16в >100 рамёстваў.Для абароны сваіх інтарэсаў рамеснікі аб'ядноўваліся ў цэха(объед рамеснікаў адной або неск. сумежных спецыяльнасцяў). Рамеснікам кот не ўступалі ў цэха забаранялася займацца рамяством і іх выраба былі горш. Цэх складаўся з 60-70 чал. і дзяліўся на майстра/челядники/вучні. Жыццё- у адпаведнасці з традыцыямі кот захоўваліся ў скрыне- статут, граматы, эмблема. Падчас вайны цэха- баявыя атрады для абароны горада.Гандаль.

Купцы стваралі свае аб'яднанні- братэрствы або гільдыі. Наладжвалася сталы гандаль у гарадах: 1-2 разу ў тыдзень гандаль, 1-3 разу ў год кірмаша. Развівалася і замежны гандаль: экспарт-збожжа, сала, воск, лес, шкуры, меха, попел, лён; імпарт- жалеза, медзь, волава, драг. металы, віна, дарагая тканіна, соль. Усяго ў сяр 17ст у ВКЛ было 757 гарадоў і мястэчкаў з іх 467 на нашай терр. Большасць з іх прыналежыла князю, астатнія- прыватныя. У некаторых гарадах :частка горада прыналежыла магнату, частка- князю.80% насельніцтва гарадоў ВКЛ -беларусы, затым літоўцы і палякі. Па меры росту гарадоў, расло імкненне атрымаць незалежную ад павета або воласці сістэму кіравання. Такая сістэма самакіравання рэгламентавалася ў то час нормамі магдэбургскага права. Сутнасць- вызваленне гараджан ад подсудности і ўлады князя, службоўцаў, намеснікаў, феадалаў, стараст, ваявод. Першым такое права атрымаў нямецкі горад Магдэбург у 13 стагоддзі. У ВКЛ- Брэст(1390), Гародня(1391), Слуцк, Менск(1499).

15.КультураБеларусіXШ–XVIстст.Беларускія землі мелі параўнальна высокі ўзровень эканамічнага развіцця, таму больш важную ролю ў княстве адыгрывала беларуская мова і культура. Беларуская мова выкарыстоўвалася як дзяржаўная, а так сама ў дамашнім абіходзе вялікіх князёў і феадальнай знаці. У выніку развіцця феадальнага грамадства ў межах этнічнай тэрыторыі Беларусі ў XIII-XVI стст. утварылася беларуская народнасць. XV – першая палова XVII стст. – перыяд развіця культуры , які атрымаў у Еўропе назву Адраджэнне. Ён характарызаваўся ўздымам свецкай навукі і мастацтва, станаўленнем нацыянальных моў, літаратур і нацыянальнай самасвядомасці, гуманістычным светапоглядам. Дзякуючы трывалым сувязям з Еўропай, беларуская культура так сама пазнала ўплыў ідэй Адраджэння, але тут меліся свае асаблівасці Вялікае княства знаходзілася на перыферыі еўрапейскага культурнага жыцця, тут не паспелі сфарміравацца элементы раннебуржуазнага грамадства, толькі зараджалася свецкая літаратура, філасофская і грамадская думка працягвала арыентавацца на Біблію, не было выдатных дасягненняў у свецкіх відах мастацтва – жывапісу, скульптуры, музыкі. Тым не менш, рысы Рэнесанса назіраліся ў архітэктуры, графіке, асвеце і свецкіх відах мастацтва. Можна гаварыць аб шматграннасці і варыянтнасці рэнесанснай культуры на Беларусі.

Пры праваслаўных цэрквах і манастырах існавалі школы, у іх праграму навучання ўваходзілі: царкоўна-славянская граматыка, матэматыка, філасофія, тэалогія. Разам з тым, пры праваслаўных брацтвах (гэта грамадскія аб'яднанні прыхажан) у Вільні, Магілёве, Слуцке, Бярэсце, Полацку і інш. дзейнічалі брацкія школы з больш шырокай праграмай, што ўключала вывучэнне замежных і класічных (лацінскай і грэчаскай) моў, гісторыю, рыторыку. Навучанне ў іх было галоўным чынам бясплатным.

Пашырэнне агульнага ўзроўня адукаванасці абумовіла ўзнікненне попыту на кнігі. У XIII-XVI стст. цэнтрамі перапіскі кніг з'яўляліся праваслаўныя манастыры (скрыпторыі ў Наваградку, Полацку, Смаленску, Вільне, Віцебску, Лаўрышаве, Супрасле), дзяржаўная канцылярыя ў Вільне, канцылярыі буйных феадалаў. Ствараліся значныя кнігазборы – бібліятэкі. Найбольш вядомымі былі: бібліятэка Полацкага Сафійскага сабора; бібліятэкі манастыроў у Спраслі, Вільне, Слуцку, Пінску;

Заснавальнік усходнеславянскага кнігадрукавання – выдатны гуманіст і асветнік Францыск Скарына. У 1517-1519 гг. ён у Празе пераклаў і выдаў (з каментарыямі) Псалтыр і 22 кнігі Старога запавету Бібліі