ʲвÑÏÅ 7 page
Date: 2015-10-07; view: 809.
Қûðқûëғàí êөãàëäûң áòòåð³ìåí àñòàñàòûí ø³ëòåð ôîíäû ïàðòåðä³ң òåðó – îþëû òүðë³ ïàðòåð ұíòàқòàëғàí ÷åðåïèöà әäåòòå қûçìåò êөðñåòåä³.
Қûñқû áàқ – åðåêøå өñ³ìä³êòåðä³ң өñ³ðóãå àðíàëғàí үëêåí øûíûëàíғàí áөëìå íåìåñå áөëìåí³ң á³ð áөë³ã³. Õàóûçäàðûìåí, ìүñ³íäåðìåí, ôîíòàíäàðìåí әøåêåëåíåä³.
Ëàáèðèíò – øûòûðìàí өòóëåð, қàéòà òóóäû äәó³ðä³ң áàғûíà, êåң òàðàòóëàð ïàéäà áîëäû. XVIII-XIX êүðå òàìûðғà құéûëàòûí Ëèäåðä³ң îðûñ áàқòàðû äà àëäû, áàқòàðäàғû áè³ê қûðқûëғàí (қûçûë қàéûíäû қîëäàíûï, æàëғàí, ìåðåé) ò³ð³ øàðáàқòàðäàí әäåòòå òүç³ëåä³. XVIIIãå äåé³í, ìûñàëû, қàæûíûң æîëûíäàғû қèûíøûëûқ), Ýçîïòûң ìûñàëäàðûíûң I Ïåòð æàñàëғàí òàқûðûïòàðûíà ìүñ³íäåð³ áàð Æàçғû Ñàäàîëàðäû ëàáèðèíòòåð àғàðòó íåìåñå қàëæûңáàñòàí ìәíäåð³ ñîңûðà àëäû) áåéíåë³ òүðäå ä³íè ìàғûíàñû áîëäû.
Ëàíäøàôòûқ ñәóëåò – òàëàïòàðäûң òåõíèêàëûқ-ýêîíîìèêàëûқòàðäû àøûқ êåң³ñò³êòåðä³ң àðõèòåêòóðàñû, қàëàëàðäàғû ò³ðø³ë³ê әðåêåò³ æәíå òұðғûííûң äåìàëûñû үø³í қîëàéëû ñûðòқû îðòàíûң құðàñòûðóû ìàқñàò қàëà құðûëûñûíûң ñàëàñû қàëà ìàңûíäàғû æәíå êóðîðò çîíàñû, åñåïêå àëóû áàð àóûëøàðóàøûëûқ æåð ôóíêöèîíàëäûқ, ýñòåòèêàëàқ. Ñàëàíûң åðåêøåë³ã³ îë æåð áåò³í³ң áåäåð³ìåí òàáèғè ìàòåðèàëäàð æәíå îáüåêòòåðìåí ³ñòåéò³í, өñ³ìä³ê æàìûëғûìåí, ñóàòòàðìåí áàқòàð, ñàÿáàқòàð, îðìàí ïàðê³, æàïïàé äåìàëûñòûң қàëà ñûðòûíäàғû àéìàқòàðûí æîáàëàóäà òұðàäû. Ëàíäøàôòûқ ñәóëåòò³ң åñåïòåð³íäå ұðғûí àóëàëàð, өíåðêәñ³ïò³ê êәñ³ïîðûíäàð, êөë³ê æәíå àóûëøàðóàøûëûқ îáüåêòòåðä³ң êөãàëäàíäûðó æәíå ñûðòқû ñәóëåòòåíä³ðó³ ñîíûìåí á³ðãå ê³ðåä³. Òàðèõè áàқøà-ïàðêò³ң өíåð æәíå қàç³ðã³ қàëà құðûëûñòûң òîғûñқûàí æåð³íäå ïàéäà áîëàäû.
Ëþñòãàóç– үëêåí êүíқàëàíûң òүð³í³ң áàқøà ïàâèëèîíû, әäåòòå ñәóëåòò³ê өңäåóìåí òîëûñ. Òåðìèí êåң áàñûíäà XVIII ïàéäàëàíûëàäû. Ìûñàëû, Ïåòåðáóðãòåã³ åê³íø³ Æàçғû Ñàäàîëàðäû åëã³ë³ ëþñòãàóçû.
Ìàâðèòàíäûқ êөãàë –òүññ³ç êөãàë. Ãүë өñ³ìä³êòåð³íåí құðàñòûðàäû.
Ìàññèâ – áàқøà-ïàðêò³ң әñåì êөð³í³ñò³ң æàñàóøû (îíäàғàí ãåêòàðëàð 1-4ïåí á³ðíåøåìåí àðàëûғûíäàғû) өñ³ìä³êòåð òұðàòûí ³ð³ ýëåìåíò³; 80-150 ì2-ø³ àóқûììåí ãүë êîìïîçèöèÿëûқòàðû.
Ìåìîðèàë êåøåí³ – êåñåíåí³, ïàíòåîíäàðû, ìүñ³íä³ê òîïòàð çîð ғèìàðàòòàð îðíàëàñòûðûëғàí àóìàқ õàëûқòûң òàðèõûíàí îқèғàëàðû äàíқòûң åñêåðòê³øòåð³ æәíå åñêåðòê³øòåð, àðíàóëû àòàëûқòàð. Қàòàë æүéåë³ îðíàëàñòûðóû áàð áàқ, ³ð³ ïàðòåðëåð, êåң ñàÿáàóëàðû қîñûíäûìåí әäåòòå ñèÿқòû ұéғàðûëàäû. Ìûñàëû, Ïèñêàðàåâ çèðàòû ä³ңãåêò³ң æûëàóûқ íåìåñå ïèðàìèäà ôîðìàñû áàð қàíäûғàøòàðûí æè³ қîëäàíûëàäû, өð³ñ Ìàðñòûқ òàғû áàñқàëàð.
Ìåíàæåðèÿ – үø³í үé құñòàðäûң ìàçìұíäàéäû. Áàқòàðäàғû òåê қàíà óòèëèòàðëû åìåñ, ñîíûìåí қàòàð ñәíä³ê ìәíä³ àëàäû, ñóàò әäåòòå æàғàғà îðíàëàñàäû.
Ìèêðîëàíäøàôò – æәíå ñóàò îðãàíèêàëûқ áåäåðãå қàòûñòû æàñûë îòûðғûçóëàðäû æàñàíäû æàñàëғàí êîìïîçèöèÿëûғû. Æàñûëäàíäûðûëғàí îáüåêòåðä³ң êîìïîçèöèÿëûғûí äәéåêò³ òүðäå àøûëàòûí æåð áåäåðëåðä³ æүéå ðåò³íäå қàðàñòûðóû ìүìê³í.
Ìèêñáîðëåð – ãүë ðәñ³ìäåó³í àðàëàñ åðíåó, әñåðë³ æәíå өç³íä³ê òð. Ìèêñáîðäåð àғûìäû æèíàқ âåãåòàòèâò³ ìåðç³ìäå ãүëäåéä³.
Ìîäóëüä³ áàқ – áóëàðäû áàқøàëàðäûң ãүë өñ³ðóø³, åïòåãåí êåң³ñò³êò³ң ðåñ³ìäåó³ íåìåñå íàқòûëû àðàëûқòàðû àðқûëû қàéòàëàíàòûí ìîäóëäàðäûң ãåîìåòðèÿëûқ æүéå ñàëûíғàí áөë³êò³ң қàáûëäàóû. Ìûñàëû, (òүñòåðìåí, ñәíä³ê қàíäûàғàøòàð æәíå áұòàëàðìåí, êөãàëìåí) әð òүðë³ íåìåå á³ðêåëê³ òîëòûðóìåí òàқòàëàíғàí àқòàðûëғàí øàðøûëàðû.
Ìîíîáàқòàð– ðîçðèéû, ãåîðãèíàðèè, ñèðåíãàðèè æәíå òàғû áàñқàëàðû áàқòàð), áàñòàóøû қàíäàé áîëìàñûí á³ð өñ³ìä³ê áîëûï òàáûëғàí.
Íèìôåÿ – Åæåëã³ Ðèìí³ң Ñàäàғûíà ñóғà òүñó³ үø³í õàóûçû áàð áàé әøåêåéëåíãåí êүìáåç ғèìàðàòû; құðûëûìäàðûìåí ñó ïåð³ëåð³ áàð òүðë³ өñ³ìä³êòåð қîðøàғàí êөëåңêåë³ ãðîòåñê³ë³ Ãðåöèÿëàðäà.
Îéûí ñó ïåð³ëåð³ – áàқòàðäàғû åðòå áàðîêêîäà ïàéäà áîëғàí àðíàéû құðûëûìäàð. Êåëóø³ëåðä³ íәç³ê àқûðûí àғûñòàðûìåí құþғà àðíàëäû.
Îðàíæåðåÿ – åðåêøå өñ³ìä³êòåðìåí òàғû áàñқàëàð өñ³ðó үø³í öèòðóñ қîëàéëû á³ð íåìåñå á³ðíåøå çàëäàðû áàð ïàðêò³ ғèìàðàò. Қûñқû áàқ қûçìåò êөðñåòå àëàäû.
Îðìàí ïàðã³ – êөë³ê æүðåò³í æîëäàð, ñåðóåí ñàÿáàóëàðû, æàÿó æàÿó æîëäàðû, өð³ñòåð, ñóàғàðëàðäû ұéûììåí îòûðғûçóëàðäû á³ðò³íäåï қàëïûíà êåëò³ðóìåí íàқòûëû êөð³í³ñ – êөëåìä³-îðíàëàñòûðó æүéå ұéûìäàñòûðûëғàí æàқñû æàáäûқòàëғàí îðìàí ìàññèâû òàғû áàñқàëàðû; òàáèғè æàқûí æүðãåí àäàì æàғäàéäàғû òұðғûííûң åðê³í қûñқà ìåðç³ìä³ äåìàëàñû үø³í àðíàéäû.
Өñ³ìä³êòåðä³ң èíòðîäóêöèÿñû – åðòåðåê áîëìàéòûí æåðäåã³ өñ³ìä³êòåðä³ åíã³çó. Áàқøàëàð, áîòàíèêàëûқ áàқòàð æәíå áàқòàðäûң өñ³ìä³êòåðä³ң øûíæûðëû ò.ðëåð³í³ң ñөíä³ðó³í³ң әä³ñ³.
Ïàëåñòðà – Åæåëã³ Ãðåöèÿäàғû äåíå øûíûқòûðóëàðû үø³í ғèìàðàò íåìåñå àëàң. Ïàëèñàäòàð -1) æåң³ë àғàø øûðқà øàðáàғû. Ò³ê òөðòáұðûøòû íåìåñå êâàäðàò áîñêåòòåð³í³ң өëêåëåð³ áîéûíøà áåê³ò³ëåä³; 2) òîïûðàқ òåðåңäåëãåí áөðåíåëåðä³ң øàðáàғû áåê³òó үø³í æàðқàáàқ қîëäàíûëàäû.
Ïàëüìåòòî– ñòèëüãå êåëò³ð³ëãåí ïàëüìàëûқ ïàðàқ, áàқøà ïàðòòåð³í³ң êөðêåì ðåñ³ìäåó³í³ң ýëåìåíòòåðä³ң á³ðëåð³.
Ïàðàäèç – òәí åðåêøåë³ã³ ìîëøûëûқ áîëûï òàáûëғàí êөíå ïàðñû áàғû ôîíòîíäàð, ñóàòòàð.
Ïàðòåð – ãүë өñ³ðóø³ìåí ñóàòïåí, ìүñ³íìåí (êåéäå ñәë êåì³ò³ëãåí) êөëäåíåң æàçûқòûқòàғû ñәíä³ê êîìïîçèöèÿëûғû, êөãàëìåí ðәñ³ìäëãåí, øûғàðûëғàí àøûқ êåң³ñò³ê. Ïàðòåðëåð ãүë, ãàçîí æәíå ø³ëòåðãå áөëøåêòåíåä³.
Ïàðòåð àғûëøûí – êëàññèêàëûқ áàқøà ïàðòåð³í³ң êөãàë àðқûëû æәíå құì ³ñòåë³íãåí ñóðåòò³ң êөï áîñ òұðóûìåí òóðàëû àéûðìàøûëûғû áîëàòûí á³ð òүð òүð³ êåéäå òүñòåðä³ қîëäàíûï.
Ïàðòåð áàғû – ãàçîí àóäàíäàðû, ãүë өñ³ðóø³ëåð æәíå ñóàòòàðäûң үñòåìä³ê åòó³ áàð æүéåë³ ñòèë³í³ң áàғû. Қàíäûàғàøòàð æәíå áұòàëàð Êóðòèííûң øåòòåã³ñ³ æәíå êëóìáàëàð á³ðàқ әäåòòå îðíàëàñòûðàäû; өñ³ìä³êòåð æүéåë³ øàø àëóғà, îëàðғà øàð, êóá, øàðøû æәíå òàғû áàñқàëàð қàëûïòàéäû.
Ïàðòåð ø³ëòåð - құìíûң ôîíûíäà әäåòòåí³ң өëãåí ìàòåðèàë ³ñòåë³íãåí êүðäåë³ ñóðåò³ áàð áàқøà ïàðòåð³í³ң òүð³. Òәí àÿқòûң êëàññèêàëûқ áàқøà өíåðәí³ң өқëïûðà ãүëäåíó³ XVII ғ. Ìåðç³ì³íäå áàñòàëàäû.
Ïàòèî – òұðғûí үéä³ң ³øê³ àóëàñû; ғèìàðàòòàðäûң èíòåðüåðëåð³ìåí êîìïîçèöèÿëûқ áàéëàíғàí æәíå òàғû áàñқà åëäåðä³ Ôðàíöèÿ, Ðåñåé ìұíäà îðíàëàñòûðó ïåéçàæ áåéíåëåíãåí àóûëû ôîíòàí, ñәíä³ê õàóûç, òàñ òөñåó³.
Ïåéçàæ áåéíåëåãåí áàқ – ñåðóåíäåð æәíå òàáèғè òàáèғàòòûң êàðòèíàñûí ïàéûìäàóû үø³í (íåìåñå îíûң áөë³ã³) áàқ. Êөëåìä³ ñóàòòàð, àëàң, íàқòûëû êåң³ñò³êò³ң æүéå ұéûìäàñòûðûëғàí òîғàéëàð æîëäàð, îðíàëàñòûðóäûң òàғû áàñқà ýëåìåíòòåð³í³ң ñàÿáàóëàðûí åðê³í îðíàëàñòûðûëóìåí àéûðìàøûëûғû áîëûï, әäåòòå қîñàäû. Ïåéçàæ áåéíåëåãåíãå (Ïàâëîâñê, Ãàò÷èíà, öàðèöûíî) êөï ñàðàé æәíå үé-æàéëûқ áàқòàð, (Òðîñòÿíåö òàғû áàñқàëàð) äåíäðîïàðêòåð³í æàòұûçóғà áîëàäû.
Ïåðãîë – áàғàíàëàð, ëèàíà өð³ëãåí êөëäåíåң òîðëû құðàëûì қîëäàéòûí áàғàíàëàðäûң á³ð íåìåñå åê³ қàòàðäàí òұðàòûí áàқøà-ïàðêò³ құðûëûì. Áàққà ê³ðó³, ñàÿáàқòûң á³ð áөë³ã³ æәíå òàғû áàñқàëàðäûң үñò³íäå òүç³ëåä³.
Ïåðèñòèëü – õàóûçû áàð êîëîííàäà қîðøàғàí ³øê³ àóëà, ôîíòàíìåí æәíå ãүë өñ³ðóø³ìåí æүéåë³ êîìïîçèöèÿëûқïåí, òұéûқòûқïåí àéûðìàøûëûғû áîëàäû. Ïåðèñòèë³í³ң қàáûðғàëàðû Ååëã³ Ðèìäå áұëäûð êåң³ñò³êò³ң æàñàóû үø³í ïàðêò³ң әñåì êөð³í³ñòåðìåí æè³ қîë қîéäû.
Ïèëîíäàð – çîð áàғàí áàққà ê³ðó³äå, îðòàëûқ àóäàíäà æәíå áàñқà ñàëòàíàòòû îðûíäàðäà òұð.
Ïëàèòáàèä - áàқøà ïàðòòåð³í³ң ãүë æèåêòåó³.
Ïðàòî - äåìàëûñ, îéûíäàð үø³í ñàÿáàóëàðû ìåí êөëäåð³ áàð үëêåí øàáûíäûқòûң òүð³íäåã³ îðòà ғàñûðäûң қîғàìäûқ áàғû.
Ðàáàòқàñàÿáàó, ñîқïàқ òàð æîëàқòûң òүð³íäåã³ - ãүë өñ³ðóø³ ðàáàòқà áîéëàé; á³ð æûëäûқ өñ³ìä³êòåðä³ң á³ð íåìåñå á³ðíåøå òүðëåð³í³ң êөï қàòàðëû îòûðғûçóûìåí òүç³ëåä³.
Ðåäèíà -òәí åðåêøåë³ã³ áүðãåíí³ң æîқòûғû áîëûï òàáûëғàí àç ò³ê æұìғàíäûғû áàð ïàðêò³ң ìàññèâ. Òåðåң ïåðñïåêòèâàëàðäû құðóғà ìүìê³íä³ê áåðåä³.
Ðîçàðèé -1. ðàóøàí өñ³ðó æәíå әð òүðë³ òүðëåð æәíå ñîðòòïðäûң êөðìåãå қîþû үø³í қîëàéëû (áóëàóäûң á³ð áөë³ã³, áàқøàëàð) êîëëåêöèÿëûқ íåìåñå ñәíä³ê áөë³ìøå; 2. æàáàéû èòìұðûíäàðäûң òîғàéû.
Ðîêàðèé -ñәíä³ê өñ³ìä³êòåð òàñòàðìåí á³ð æåðäåí øûғàòûí áóëàó áàқ, áөë³ìøå. Ðîòîíäà - áàғàíàëàðäà êүìáåç æè³ðåê æàáûëғàí æàáóëû íå àøûқ ғèìàðàò.
Ñàï -қàáûðғàғà íåìåñå ò³ðåê øàøû àëûíғàí қàíäûàғàøòàðäûң æè³ åã³ëãåíäåð қàòàð. Áåê³ò³ëãåí áàғàíàëàðғà ñûìíûң á³ðíåøå қàòàð қûðғè қàáàқ àғàø íåìåñå ìåòàëäûқ êåðåãå ò³ðåêò³ қûçìåò êөðñåòåä³.
Ñàðқûðàìà- әð òүðë³ äåңãåéëåðäå áîëàòûí åê³ ñóàòòàðäûң àðàñûíäàғû òàáèғè íåìåñå ñóäû æàñàíäû æàñàëғàí æàëáûðàқ àғûí. Áåäåð құëàìàëàðûíäà æәíå áàқòàðäà құðûëàäû. Әñ³ðåñå ïåéçàæ áåéíåëåíãåí (Àëóïêà, Ñîôèåâêà òàғû áàñқàëàð) ñòèë³í³ң ðîìàíòèÿëûқ áàқòàðûíà òәí.
Ñàÿáàó – өñ³ìä³ê èðåëåң áұòàëàð ìåí қàíäûàғàøòàðäûң åê³ òàðàïòàðûìåí îòûðғûçûëғàí êөë³ê íåìåñå æàÿó æîëû.
Ñәóëåòò³ê áàқ– áàқøà құðûëûìäàðû, ñәóëåò æәíå òàғû áàñқà æàñàíäû ғèìàðàòòàðäûң áàñûìû ìîë áàқøàëàðäûң òүð³.
Ñêàèçåí -îñû өëêåí³ң әð òүðë³ àóäàíäàðûíàí ýòíîãðàôèÿëûқ åñêåðòê³øòåð³ æèíàғàí ìұðàæàé àøûқ àñïàí àñòûíäà; áұë õàëûқ àғàø ñәóëåò³í³ң åñêåðòê³øòåð³íäå. Ñîëèòåð - áөëåê áөëòåê-áөëòåã³ëãåíä³ê àғàø íåìåñå áұòà.
Ñòàôôàæ -àäàìäàðäûң ôèãàðàñû, æàíäàíó үø³í êөð³í³ñ áàғûíûң êîìïîçèöèÿëûқ åíä³ð³ëåò³í åïòåãåí æàèðëûқ ñàõíàëàð.
Òåððàñà -êөëäåíåң íåìåñå òàáèғè æàñàíäû òåêò³ң áàóðàéûíäàғû êåðòïåø æàñàóøû ñәë қèñàéғàí àëàң.
Ò³ê áàғûòòà òåã³ñòåó – òåõíèêàëûқ æәíå êîìïîçèöèÿëûқ ìàқñàòòàðäàғû æåð áåäåð³í өðíåêòåóãå áàғûòòàëғàí øàðàëàðêåøåí³, àóìàқòàí øàëàғàé íàóàíûң ұéûìûí қîñàäû. Қàëïûíà êåëò³ðó æәíå қàéòà құðóäàғû òàðèõè áàқòàðäûң åðåêøåë³ã³ – òåððàñàëàð, ñàòûëàð, ò³ðåéò³í қàáûðғàëàð, æèíàëûñòàðäûң ñóғà æәíå àíñàìáëüä³ң òàғû áàñқà ýëåìåíòòåð³íå áàғàëû қàç³ðã³ өñ³ìä³êòåð³í æәíå òîïûðàқ æàìûëғûñûí ñàқòàó қàæåòò³ë³ã³.
Ò³ê êөãàëäàíäûðó – ғèìàðàòòàð, ñàÿáàқ ғèìàðàòòàðû æәíå àðíàéû құðûëûìäàð (êүìáåçäåð, øûðқàëàð) ôàñàäòàðûí èðåëåң өñ³ìä³êòåðìåí æәíå ò.á. àғàøқà ұқñàñ ëèàíàëàðìåí êөãàëäàíäûðó. Ìàқñàòû – ôàñàäòàð æәíå ғèìàðàò қàáûðғàñûí әøåêåéëåó, қûçûï êåòó, øó, øàңíàí қîðғàó; á³ð-á³ð³íåí íåìåñå ñûðòқû îðòàäàí áàқøàëàðäûң æêå áөë³ìøåëåð³í³ң èçîëÿöèÿñû үø³í æàñûë қàáûðғàëàð æàñàó.
Ò³ð³ øàðáàқ – æàáûëûï қàëғàí өòê³çáåéò³í îòûðғûçóëàð àëó ìàқñàòûíäà åðê³í өñåò³í àғàøòàð íåìåñå áұòàëàðäàí òұðàòûí îòûðғûçóëàð. Îëàðғà әäåòòå æàñûë қàáûðғàíûң ôîðìàñû қîñà áåð³ëåä³. Ò³ð³ øàðáàқòûң òàғàéûíäàëóûíà áàéëàíûñòû á³ð, åê³, үø қàòàðëû æәíå әð òүðë³ áè³êòåðäå áîëàäû. Қûðқóғà æàқñû èðåëåң өñ³ìä³êòåðä³ (øûғûñ áèîòà, áèðþ÷èíà, ûðғàé äîëàíà, ãëåäèÿè÷, áèîñîë) қîëäàíûëàäû.
Òîғàé øåò³ – ïåðèìåòð áîéûíøà Құðòèíàëàð, ³ð³ àғàø – áұòàëû өñ³ìä³ê òîïòïð ìàññèâòåð Îðìàíäûқ æèåêòåéò³í îòûðғûçó. Өð³ñòåð æәíå àëàңäàðäûң êîìïîçèöèÿëûғûíäàғû ìàңûçäû ýëåìåíò³ áîëûï òàáûëàäû. Æàáûëóғà àøûқ êåң³ñò³êòåð³íåí ìұõèÿò òàңäàï àëó æәíå êîëîðèñò ýôôåêòòåð³, á³ð қàëûïòû өòóëåðä³ æàñàóäûң ìàқñàòû áàð æûíûñòàðûíûң ò³ðêåñ³ òàëàï åòåä³.
Òîқñàí – 1) ãүë өñ³ðóø³ëåðìåí, êүíқàëàëàðìåí, ìүñ³íäåðìåí áàқøà ïàðêò³ң êîìïîçèöèÿëûқòûң îðòà ғàñûðғà әë³ åíã³ç³ëãåí ýëåìåíò³: 2) îðìàí ïàðê³ àóìàғûíûң áөë³ã³, øåêòåëãåí òîғàé æîëäàðûìåí.
Òîï – áàқøàëàðäûң әñåì êөð³í³ñ³í³ң құðàñòûðóûíäà íàқòûëû êîìïîçèöèÿëûқ ðөë îéíàéòûí á³ð-á³ð³íåí áåëã³ë³ қàøûқòûқòà îòûðғûçûëғàí àғàø íåìåñå áқòàëû өñ³ìä³êòåð. Òүðë³ құðàìû áîéûíøà (á³ðòұқûìäû íåìåñå êөïòұқûìäû), ìәí³ áîéûíøà (ұñàқ 3-5 àғàøòàð, ³ð³ 11 æәíå îäàí äà êөï àғàøòàð, á³ðàқ àғàøòàðäûң áè³êò³ã³í àñïàéòûí àóìàғûìåí) áîëûï áөëøåêòåíåä³. Òîï æàñàóûíûң æàқñû ìûñàëäàðûíûң á³ð³ – Ïàâëîâåêòåã³ Àқ Қàéûң àóäàíû.
Òîïèàð êөðêåìөíåð³ -ïàéäà áîëғàí ìàëäàð, ғèìàðàòòàðäûң ãåîìåòðèÿëûқ æәíå қèÿë-ғàæàéûï ôîðìàëàðûíûң îëàðû æәíå òàғû áàñқàëàð қàíäûàғàøòàðäûң ôèãóðàëû øàø àëóûí êөðêåìөíåð æәíå áұòàëàðäû, áåðó åðòåäåä³. Ìûñàëû, øàø àëó æàқñû òàñûìàëäàó ä³ңãåêòåð àñûë, ìàéäà ôàêòóðàñûìåí òàғû áàñқà өñ³ìä³êò³ áèîñîë, áèðþ÷èíà ìåðåéëåðä³ қîëäàíûëàäû.
Òîïûðàқàñòû өñ³ìä³ê -áұë êөá³íåñå àëàñà áîéëû æәíå өñ³ï øûғó қûñàң øàðòòàðû áàð áөë³ìøå ãүë - ñәíä³ê ðåñ³ìäåó үø³í қîëäàíûëàòûí æàïûðàқòû-ñәíä³ê æàáàéû êөï áèëåòñ³çäåð: àëüï³ë³ê òөáåëåðãå êүí ýêñïîçèöèÿëàð íåìåñå êөëåңêåëåãåí øàðò îðíàëàñқàí ãàëå÷êà æәíå òàñòû æåðëåð³íå, òàғû áàñқà áөëåìøåëåð ðîêàðèÿõ.
Òүð – әñåì êөð³í³ñò³ң á³ð áөë³ã³. Ëàíäøàôòòûқ ñәóëåòòå êåң қîëäàíûëàòûí òåðìèí. Әñåì êөð³í³ñ³íäåã³ æåêå êөðêåì àéқûí òүðëåðä³ң àøûëó áàқòàðäûң æîáàëàóû æәíå ðåñòàâðàöèÿñûíûң ìàңûçäû òұðғûñû áîëûï òàáûëàäû.
Òүðë³ íүêòå – òүðëåð, әñåì êөð³í³ñòåð³ åң æàқñû қàáûëäàíàòûí áàқ àóìàғûíäàғû îðûí. Әäåòòå ìұíäàé îðûí òүðë³ àëàң құðûëûìûìåí áåê³íåä³.
Үçä³êñ³ç ãүëäåíåò³í áàқ -òүñò³ң ìåðç³ìäåð³ áîéûíøà æûë áîéû æèíàқòû қàíäûàғàøòàð áàқòà íåìåñå өñ³ìä³ê құðàñòûðғàí áîòàíèêàëûқ áàққà әäåé³ àïàðûëғàí áөë³ìøå øөï áàñқàí êөï áèëåòñ³çäåð, áұòàëàð.
Ұÿëû îòûðғûçóëàð – үëêåí äèàìåòðë³ îðòàқ ä³ңãåê (ãүë øîғûíûң òүð³) æàñàóøû á³ð-á³ð³íåí 0,5-1 ì қàøûқûòûқòà îòûðғûçûëғàí 3-5 àғàøòàð òîáû.
Ôîíòàí(èòàëèÿëûқ fontan, fons, fontis ëàòûíøà - êөç, ê³ëò) - үø³í æèåíòåó³ íåã³çáåí ғèìàðàò, æîғàðû íåìåñå ñóäûң ñîðғàëàóëàðû àғûï êåëåò³í òөìåí ұðàòûí қûçìåòø³ëåðä³. Ôîíòàíäàð áàñòàïқû àóûç ñóäû êөá³íåñå òåê қàң қàëàé êөçäåð îðíàòòû. Àðõèòåêòóðàìåí, ìүñ³íìåí æәíå æàñûë îòûðғûçóëàðìåí қîçғàëàòûí ñóäû ñîäàí ñîң ò³ðêåñ әð òүðë³ øåø³ìäåðä³ң æàñàóûíûң құðàëäàðäûң á³ðëåð³í³ң áàқøà-ïàðêò³ң өíåð³íäå áîëäû. Ôîíòàíäàð êөíå, îðòà ғàñûðëûқ áàòûñ åóðîïàëûқ қàëàëàðäàғû қàëàëûқ àóäàíäàðû, Æàқûí æәíå îðòà øûғûñ, Èíäèÿäà åëäåðäåã³ñ³ ñүé³êò³ әøåêåé áîëäû. 16-18 êүðå òàìûðғà құéûëàòûíû âèëëàëàð æәíå ñàðàé-ïàðêò³ң êåøåíäåðãå ôîíòàíäàðäûң îðàñà çîð æүéåëåð³ æàñàëäû. Қàç³ðã³ ôîíòàíäàðғà êåøê³ ñàғàòòàðäà ýëåêòð æàðûқòàíäûðóû æәíå ìóçûêàìåí åêï³íäåãåí ñәíä³ê ñèïàò қîñà áåð³ëåä³.
Õàîñ -æàáàéû æàðòàñòàð, ³ð³ òàñ êåñåêòåð³í³ң òәðò³ïñ³ç үé³íä³ñ³. Ðîìàíòèÿëû áàқòàðäû XVIII-XIX êүðå òàìûðғà ұүéûëàòûíû òұңғèûқòû, áàðëûқ ìàңûçäû áîëғàí ìàòåðèàëäûқ äүíèåí³ áàñòàïқû êүé өç³ìåíìåí ñèìâîëìåí êөðñåòò³.
Øòàìá -ä³íãåêò³ң á³ð³íø³ қàңқàëû òàðìàғûíà òүá³ðë³ê øåéêòåð³ îқïàííûң áөë³ã³ òàçàëàëғàí æàïûðàқñûç. Әäåòòåã³äåé, áұòàқñûç àғàøòàð ñàÿáàқ îòûðғûçóëàðû үø³í қàëûïòàñòûðàäû íåìåñå ñîëèòåðëåð ðåò³íäå.
Øûìäû îòûðғûø – äóàë áîéëàé øîøàқòû øûìíí òұðàòûí құðûëûì. Îðòà ғàñûðëûқ áàқøàëàðäà êåң òàðàғàí ýëåìåíò.
Øûðқà -áàñқà ìàòåðèàëäàðäûң æåң³ë àғàø êåðåãå íåìåñå èðåëåң өñ³ìä³êòåð үø³í қàңқà ðåò³íäå қîëäàíûëàòûí àøûқ өðíåêò³ êîíñòðóêöèÿñû.
Ýêñïëàíàäà -àóäàíäàð, ³ð³ áàқòàðäûғà қîғàìäûқ ғèìàðàòòàðäûң àëäûңäà êåç ñàëûíáàғàí êåң³ñò³ê. Ýêñïëàíàäàäà ïàðòåðëåð, ôîíòàíäàð ìåí ìүñ³íäåð³ áàð êåç ñàÿáàóëàð òүç³ëåä³.
Ýðìèòàæ -XVII-XVIII ғ. áàқøà æәíå ñàðàé өíåð³í³ң äàìó äәó³ð³íå òәí ғèìàðàò, ñàðàéäàí àëøàқ áàқ îðòàñûíäà îðíàëàñқàí æәíå îқøàó äåìàëûñқà ñîíûìåí á³ðãå æèíàëûñòàðғà, êîëëåêöèÿëàð êөðñåòóãå, êîíöåòòåð ұéûìäàñòûðóғà àðíàëғàí ñәóëåòò³ê құðûëûì.
Ýôåìåðèäàëàð -áұëäûð íåìåñå өòê³í³ø әñåð åòåò³í (ìûñàëû, òàñ құðûëûìû ñóðåòòåéò³í øàòûð, àғàøòàðäàí æàñàëғàí æàÿó êөï³ð æәíå òàғû áàñқàëàð) XVI ғ. áàқòàðûíäàғû óàқûòøà æåң³ë ғèìàðàòòàð.
ÌÀÇÌҰÍÛ
ʲвÑÏÅ......
1Áөë³ì Åæåëã³ әëåìäåã³ ñàÿáàқ өíåð³.....
1.1 Àññèðèÿ-Âàâèëîí ñàÿáàғû .....
1.2 Åæåëã³ Åãèïåò ñàÿáàқòàðû ....
1.3 Åæåëã³ Ãðåêèÿ ñàÿáàқòàðû ...
1.4 Åæåëã³ Ðèì ñàÿáàқòàðû ...
1.5 Àðàá Èñïàíèÿñûíûң ñàÿáàқòàðû ....
2 Áөë³ì 13-20 ғàñûðëàðäàғû ñàÿáàқ өíåð³.....
2.1 Îðòàғàñûð çàìàíûíûң ñàÿáàқòàðû ....
2.2 Қàéòà өðëåó äәóð³í³ң ñàÿáàқòàðû ...
2.3 Ôðàíöèÿíûң ñàÿáàқ өíåð³ ......
2.4 Àíãëèÿíûң ñàÿáàқ өíåð³ ....
2.5 Ðåñåé ñàÿáàқ өíåð³ .....
2.6 Қûòàé ìåí Æàïîíèÿäàғû ñàÿáàқ өíåð³ ....
2.7 19-20 ғàñûðëàðäàғû ÀҚØ æәíå Áàòûñ Åóðîïà
ñàÿáàқ өíåð³ .....
ҚÎÐÛÒÛÍÄÛ.....
ÑӨÇIJÊ.....
ӘÄÅÁÈÅÒÒÅÐ.....
ӘÄÅÁÈÅÒÒÅÐ
1. Ñîêîëüñêàÿ Î.Á. Èñòîðèÿ ñàäîâî-ïàðêîâîãî èñêóññòâà. Ì.: ÈÍÔÐÀ-Ì, 2004.-350 ñ.
2. Îæåãîâ Ñ.Ñ. Èñòîðèÿ ëàíäøàôòíîé àðõèòåêòóðû: Ó÷åá. äëÿ âóçîâ: Ñïåö. "Àðõèòåêòóðà". - Ì.: Àðõèòåêòóðà - Ñ, 2004.-232 ñ., èë.
3. Äîðìèäîíòîâà Â.Â. Èñòîðèÿ ñàäîâî-ïàðêîâûõ ñòèëåé: ó÷åáíèê. - Ì.: Àðõèòåêòóðà-Ñ, 2003
4. Ïàëåíòðååð Ñ.Í. Ñàäîâî-ïàðêîâîå è ëàíäøàôòíîå èñêóññòâî. - Ì.: ÌÃÓË, 2004
5. Øâèäêîâñêèé Ä.Î. Áðèòàíñêèå ñàäû è èõ îòðàæíèå â Åâðîïå. - Èñòîðèÿ ñàäîâ. Âûï. 1.Ì., 1994
6. Âåðãóíîâ À.Ï., Ãîðîõîâ Â.À. Ðóññêèå ñàäû è ïàðêè. Ì., 1998
7. Ëþáåí Èâàíîâ Ñòîè÷åâ. "Ïàðêîâîå è ëàíäøàôòíîå èñêóññòâî", Ñîôèÿ, 1962 ã.
8. Ìåðçëèêèíà Ì. "èäåàëüíûå ñàäû ßïîíèè", // "Ëàíäøàôòíûé äèçàéí", ¹1, 2002ã.
9. Êðàâ÷åíêî È. "Äîæäü, ñòó÷àùèé ïî ëèñòüÿì áàíàíà. Ôèëîñîôèÿ óñòðîéñòâî ÿïîíñêèõ ñàäîâ" // "Äîì è ñàä", òðåòüèé âûïóñê, 2002 ã.
10. Øèøêèíà Ã. "ßïîíñêèé ñàä â êîíöå XX âåêà", // "Ëàíäøàôòíûé äèçàéí", ¹1, 2001 ã.
11. Áîãîâàÿ È.Î., Ôóðñîâà Ë.Ì. Ëàíäøàôòíîå èñêóññòâî. Ì.: ÂÎ "ãðîïðîìèçäàò", 1988-250 ñ.
12. Ãîðîõîâ Â.À. Çåëåíàÿ ïðèðîäà ãîðîäà: Ó÷åá. ïîñîáèå äëÿ âóçîâ. Èçäàíèå 2-å, äîï. è ïåðåðàá. - Ì.: Àðõèòåêòóðà-Ñ., 2005-528 ñ., èë.
13. Òàðøèñ Ë.Ã. Ëàíäøàôòíîå èñêóññòâî è ôèòîäèçàéí. Åêàòåðèíáóðã: Áàíê êóëüòóðíîé èíôîðìàöèè, èçäàòåëüñòâî Äîìà ó÷èòåëÿ, 1998-144 ñ.
14. Âåðãóíîâ À.Ï., Ãîðîõîâ Â.À. Âåðòîãðàä. Ñàäîâî-ïàðêîâîå èñêóññòâî Ðîññèè (îò èñòîêîâ äî íà÷àëà XX âåêà). Ì.: Êóëüòóðà, 1996
15. Êîõíî Á.È. Ñàäîâî-ïàðêîâîå èñêóññòâî. Ë, 1980
16. Çþèëåí Ã. Âñå ñàäû ìèðà / Ã. Çþèëåí; Ïåð. ñ ôð. Ì. Êàðåëèíîé - Ì.: ÎÎÎ "Èçäàòåëüñòâî Àñòðåëü" ÎÎÎ "Èçäàòåëüñòâî ÀÑÒ", 2001-176 ñ., èë.
17. Ïàðêè. Ñàäû / Îòâ. ðåä. Ò. Åâñååâà. - Ì.: Àâàíòà+, 2005-184ñ., èë. - (Ñàìûå êðàñèâûå ò çíàìåíèòûå).
| <== previous lecture | | | next lecture ==> |
| ʲвÑÏÅ 6 page | | | Âîïðîñ ¹2 |