ЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖ

Date: 2015-10-07; view: 664.

Жаңа экономикалық саясат және оның Қазақстандағы ерекшеліктері. Қазақстан­да жаңа эко­номи­калық са­ясат­ты (ЖЭС-ті) іске асы­ру 1921 жылғы Қазақ АКСР Ор­та­лық Атқару ко­митетінің азық-түлік са­лығына көшу ту­ралы шешімі негізінде жүргізілді. Са­лықтың мөлшері салғыртқа қараған­да аз бол­ды. Ша­рулар­дан алы­натын ауыл ша­ру­ашы­лығы өнімдерінің мөлшерін са­лықпен шек­теу ауыл-се­лолар­дың қала­лар­мен бай­ла­нысын нығай­туға жол аш­ты. Ша­ру­алар ба­сы ар­тық өнімдерін қала­ларға апа­рып са­тып, тұрмыс жағдайын түзе­уге мүмкіндік ал­ды.Им­пе­ри­алистік, аза­мат­тық соғыс Қазақстан халқының ша­ру­ашы­лығына ауыр шығын әкелді. Мем­ле­кеттің 250 кәсіпор­ны ғана жұмыс істеді (бар­лығы 307).Мұнай­дың өндірілуі 4 есе­ге, Қараған­ды көмірінің өндірілуі 5 есе­ге қысқар­тылды. Ша­ру­ашы­лық өнімінің 6,3%-ы ғана өнеркәсіптің үлесінде бол­ды. 29,9 млн. мал­дан 16,3 млн. мал ғана қал­ды.1921 жы­лы на­урыз­да ком­му­нистік пар­ти­яның X съезі азық-түлік салғыр­ты­нан азық-түлік са­лығына, әске­ри ком­му­низм­нен жаңа эко­номи­калық са­ясатқа көшу жөнінде қаулы шығар­ды.ЖЭС-тің мәні:1)Са­ясат­та бір пар­ти­ялық-то­тали­тар­лық ре­жим;2)Эко­номи­када әкімшілік-на­рықтық ша­ру­ашы­лық. 1921 жы­лы ма­усым­да Қазақстан­да жаңа эко­номи­калық са­ясатқа көшу ту­ралы шешім қабыл­данды. ЖЭС-тің қиын­дықта­ры мен та­быс­та­ры. Ең ал­ды­мен са­лық мөлшері жеңілдеді. Мы­салы, 1927–1928 жыл­да­ры өнімнің 1/13-і са­лық ретінде алын­ды, са­лықтың ауырт­па­лығы бай­лар­дың мой­ны­на түсті. Са­лықтан жи­налған қара­жат ағар­ту, мәде­ни­ет, өнеркәсіп са­лала­рына т. б. жұмсал­ды.Мем­ле­кет ха­лыққа ауыл ша­ру­ашы­лық тех­ни­касын са­тып алуға көмек­тесті. Мы­салы, 1924–1925 жыл­да­ры 415 трак­тор са­тып алын­ды. Қазақстан­ның егістік көлемі 1928 жы­лы 4 млн. гек­тарға жетті. 1928 жы­лы мал са­ны 41 млн. бол­ды.

ЖЭС нәти­жесінде рес­публи­када 650 ауыл ша­ру­ашы­лық ар­телі мен 103 ком­му­на жұмыс істеді.Өнеркәсіп са­ласын­да да біраз өзгерістер бол­ды. Рспуб­ли­када аса ірі «Ат­басц­вет­мет», «Эм­ба­нефть», «Ал­тай­по­лиме­талл» трес­тері құрыл­ды. Олар­дың құра­мына рес­публи­каның ірі өнеркәсіп орын­да­ры кірді. Өнеркәсіпті қал­пы­на елтіру ке­зеңінде рес­публи­када 1928 жы­лы біріктіру қажеттілігі ту­ды.

Жекешелендіру- Қазақстан Республикасындағы экономикалық реформалардың негізі. Қазақстан Республикасында мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру процесі республикамыздың тәуелсіздік пен егемендікті алуымен 1991 жылы басталған болатын.
Елдегі дербес экономикалық саясатты жүргізудің басталуы құлдыраған тауар рыногы жағдайындағы кәсіпорындар арасында бірыңғай экономикалық кеңістіктің құлдырау, өндірістік байланыстың құру салдарына әкелген жүйелі дағдарыспен тұспа-тұс келді. Сол уақыттағы экономикалық жағдайға тән ерекшеліктер кәсіпорындардың өз жұмысын тоқтатуы, төлемдердің төленбеуі, дүкендердің босауы, инфляцияның басталуы болды. Халықтың саясаттандырылуы жоғары болды. Социализм кезеңінде ондаған жылдар бойы қалыптасқан халық менталитеті жеке меншікті теріске шығарды. Бұл ретте, көп деңгейлі нарықтық экономиканың негізін құратын процес ретінде мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіруді халық ғана емес, сондай-ақ мемлекеттік саясатты жүзеге асырушы ретінде танылған басқарушы элита да қабылдаған жоқ.
Осы дағдарыс кезеңінде қоғамды, қоғамдық прогресті дамытудың диалектика заңдылықтары білімі бар Ел Президенті Н.Ә. Назарбаевтың жеке ерлігі, саяси даналығы, қайтпас жігері республикамызда мемлекет иелігіне алу мен жекешелендірудің жоспарлы, кезең-кезеңді процесін бастауға мүмкіндік берді. Мемлекеттік меншік реформасын өткізу үшін ұйымдық негізі – 1990 жылдың 20 желтоқсанында уәкілетті мемлекеттік орган – Мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі Қазақ ССР Мемлекеттік комитетінің құрылуы болды, кейіннен «Мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі Қазақ ССР Мемлекеттік комитетінің мәселелері» туралы Қазақ ССР Президентінің 1991 жылы 22 сәуірдегі Жарлығымен комитеттің өкілеттіктері нақтыланды және анықталды, ал 1991 жылғы тамызда мемлекеттік мүлік жөніндегі аумақтық органдар ұйымдастырылды.