Заданне 2

Date: 2015-10-07; view: 442.

Прааналізуйце лексіку ўрыўкаў з «Александрыі» пачатку ХVІІ ст. Вызначце, у якой ступені адлюстраваны а) лексічныя асаблівасці тагачаснай беларускай мовы; б) іншамоўны лексічны ўплыў; в) архаічныя моўныя з'явы. Ахарактарызуйце сродкі мастацкай выразнасці, выкарыстаныя ў тэкстах.

Сярод перакладных старабеларускіх твораў прыкметнае месца займае “Александрыя” пачатку ХVІІ ст. – папулярная ў сусветнай літаратуры воінская аповесць, арыгінал якой быў створаны ў ІІ – ІІІ стст. н.э. у Егіпце на грэчаскай мове. Атрымаўшы шырокае распаўсюджанне ў часы Кіеўскай Русі, “Александрыя” стала не менш папулярнай і на Беларусі, дзе была вядома ў старарускіх, а таксама старабеларускіх перакладах ХV - ХVІІ стст. Найбольш поўным і дакладным у тэксталагічных адносінах з'яўляецца Санкт-Пецярбургскі спіс “Александрыі” пачатку ХVІІ ст. (рукапіс Дзяржаўнай публічнай бібліятэкі імя М.Я.Салтыкова-Шчадрына ў Санкт-Пецярбургу, F. ХVІІ. 5). Урыўкі для аналізу ўзяты з названага спіса і прыводзяцца па выданні: Александрыя / Склад. У.В.Анічэнка. – Мн., 1962. – С. 66 (І), 87-88 (ІІ).

І. Потом александер другого дня згромадивши людъ, которого было двакрот сто тысечей. а вступивши на вышшое местце, потвержалъ ихъ мовечи: не зровнается великост персовъ з грецкою великостю, бовемъ нас есть болшей ниж оных, А всякож хочъ оных и болшей буде, нехай се не лекают з того сердъца ваши, бо великое зобране мухъ не учинит жаднои поражки малости осам. услышавши то вес людъ вси одностайным голосом хвалили мудрост его и залецали. Рушивши дарий великое войско свое тягнул ку реце краме, а там свои наметы розбил. Был заправды люд дариев великий и велми моцный, мелъ ездных возов приправленых зъ острими железми ĩ, А такъ другого дня зъехалисе в поле ободва гуфы. А александръ вседши на кон, которого звал дучепал, выскочил на герсть, а перед всим рицерством своимъ станулъ, которого персове видячи, велми се его бояли: для того ижъ его взгляд виделсе имъ срогий и окрутный. Потом коли почато бит в бубны и трубы военныи, а такъ се заразом замешали шики, и почалисе окрутне бит. упадали зъ обу сторон рицери ранныи. а была таковая великость а густост стрелъ, иж тежъ все поветрее наполнено стрелами якобы оболоки затмеными. был там плач нарекане и смутокъ великий, иж все поле было наполнено умерлыми (л.19).

згромадивши – сабраўшы ездный возъ – фурманка

двакрот – двойчы железо – зброя

бовемъ – бо, таму што гуфъ – частка войска

лекатися – палохацца герстъ – пярэдняя лінія войск

жадный – ніякі рицерство – войска

зобране – мноства срогий – суровы, жорсткі

поражка – шкода, страта окрутный – жорсткі, бязлітасны

залецати – ухваляць шикъ – строй

наметъ – шацёр, палатка

ІІ. Другого дня рушивши войско александръ, приехалъ до одного местца, где были столпы которих ираклий поставил, один был золотый, а другий сребреный, высокост ихъ была на к локот, а широкост на два локти: потом едучи далий вошли в великии пустыни, где было зимно а темность велика, такъ ижъ се сами ледво познавали: а такъ ездячи еі дний, приехали до реки теплои, и видели над оною рекою невесты велми оздобныи, котории были в гробом а шкарядом оденю седячи на конех, а маючи сребряныи зброи: бо у нихъ было ани железа ани меди, мужове теж з ними мешками… Потом се оборотили на левую сторону до индеи: и вошли на неякую низкость болотную и высхлую в которой было полно тростины, през которую коли хотели перейти, зараз вышол зверъ против имъ подобный иппотамови маючи перси яко у коркодила, хребет якобы острая пила, а зубы его остри яко мечъ в хоженю был ленивъ яко жолвъ: А тое зверя двох рицеров забило, которого коли не могли пробит килепами ихъ железными збили (л. 29 б).

локоть – мера даўжыні (каля 0,5 см) мешкати – пражываць

зимно – холад, сцюжа иппотамъ – гіпапатам

гробый – просты, прымітыўны жолвъ – чарапаха

шкарядый – брыдкі килепъ – жалезны кій