Заданне 1

Date: 2015-10-07; view: 488.

Прааналізуйце мову ўрыўкаў з Баркалабаўскага летапісу і “Хронікі” М.Стрыйкоўскага, выпісаўшы а) агульнапашыраныя фанетычныя і марфалагічныя рысы беларускай мовы; б) іншамоўныя элементы; в) сродкі мастацкай выразнасці. Ахарактарызуйце лексіку ўрыўка з пункту гледжання яе паходжання і далейшага лёсу ў беларускай мове.

Баркалабаўскі летапіс – каштоўны помнік беларускай культуры, адзін з найбольш цікавых гісторыка-літаратурных помнікаў старабеларускай пісьменнасці канца ХVІ -- пачатку ХVІІ ст. У ім знайшлі адлюстраванне падзеі, якія адбыліся з 1545 па 1608 гг. у сяле Баркалабава на Магілёўшчыне, а таксама ў іншых мясцовасцях Беларусі. Летапіс змешчаны ў зборніку ХVІІ ст. і захоўваецца ў Дзяржаўным гістарычным музеі ў Маскве. Урывак для аналізу прыводзіцца па выданні : “Хрэстаматыя па гісторыі беларускай мовы” ( 1961 г., ч. 1, с.312-313).

І. Того жъ року ã х ã месяца октобра десятого дня целую неделю снегъ силныи и кгвалтовныи ишолъ, выпал до пол голени, так же и буря силная была, тогды пшеницы, ярицы, овес гречиху горохи, и вси овощы, великое множество ярицы на полях непожатые, так же и копы жатые снегомъ позаметала метелица, иж было жалосно и страшно гледети и выповедити уздыханя и плачу людей убогих пашников немаетных, а так лежал тот снегъ в недели ажъ до дмитровы суботы, якожъ з великихъ морозов река днепръ был замерзъ, и ездили по немъ яко серед зимы а потом за ласкою всемилостивого господа бога для плачу и великого уздыханя снегъ ростал и река днепръ росплынулся а потом почали жати горовати по снегу у стужу, были теж морозы великие, огне клали, сами грелися ижъ страшно и жалосно было гледети.

***

Адным з найбольш вядомых гістарыёграфаў другой палавіны ХVІ ст. з'яўляецца Мацей Стрыйкоўскі. У 1582 г. на польскай мове была выдадзена яго праца “Kronika Polska, Litewska, Zmudzka i wszystkiej Rusi”. У першай палавіне ХVІІ ст. твор перакладзены на беларускую мову. Беларускі пераклад ”Хронікі” М.Стрыйкоўскага пачатку ХVІІ ст. сёння захоўваецца ў Расійскай нацыянальнай бібліятэцы ў Санкт-Пецярбургу. Урывак для аналізу прыводзіцца па выданні: “Хрэстаматыя па гісторыі беларускай мовы” (1961 г., ч. 1., С. 390-391).

ІІ. Выводъ слушный и певный. для чого ся нашъ народ называетъ словянами:

Словяне маютъ быти властиве. а правдиве (о чомъ ся з многихъ гисториковъ вышей показало) звани. ведлугъ зданя мудрыхъ людей от славы: поневажъ сами словяне. и болгарове з руского прырожоного языка. тое имя собh одностайне дали. от славы и от своихъ рицерскихъ дhлностей. А такъ коли ся они самы славными. словянами звали. теды и римяне з которыми се долго валчили. о грецкие и влоские панства почали ихъ звати славянами. не от словъ але от славы для тогожъ русь поляки. и чехове завжды болшей кохалися в учтивость нижли в скарбахъ. княжата сыномъ своимъ. и иншимъ народу своего. людемъ посполите имена давали. злучене з славою. яко Свhтославъ. Ярославъ. Преславъ. Бориславъ. Выробиславъ. то естъ который самъ собh своею дhлностю славу выробилъ. Мстиславъ. который выймуется за славу. Станиславъ. становячий собh славу. Мечславъ от меча славный. естъ то речь правдиве потребна якожъ и подобна: чого тежъ и Кромеръ во гисторияхъ и во всихъ наукахъ вызволеныхъ бозскихъ и свhцкихъ, значне и достаточне посвhдчаетъ.

валчити – змагацца, біцца, ваяваць науки вызволеные – гуманітарныя

ведлугъ зданя -- паводле думкі, меркавання нижли -- чым

влоский – італьянскі панство -- дзяржава

выймоватися – тут дабываць поневажъ – таму што, таму, бо; хоць,

хаця

дhлность – храбрасць посполите – звычайна