Вопрос 9: В чем разница между компетентностью и компетенцией?

Date: 2015-10-07; view: 511.

Проблема дефиниций сводится к их множеству и отсутствию общепринятой дефиниции. Она вовсе не означает отрицание новой качественной характеристики образования вообще и высшего образования, в частности. Ознакомимся с существующими определениями и попытаемся выяснить общее между ними.

И.А. Зимняя¹⁵ пишет, что есть два варианта толкования соотношения этих понятий: они либо отождествляются, либо дифференцируются.

Обобщенное представление о компетентности как научной категории мы рассмотрим на основе анализа некоторых определений понятий "компетентность", "компетенция", "образовательная компетенция", взятых из разных источников:

- компетентность (лат. competens - подходящий, соответствующий, надлежащий, способный, знающий) - качество человека, обладающего всесторонними знаниями в какой-либо области и мнение которого поэтому является веским, авторитетным¹⁶;

- компетентность - способность к осуществлению реального, жизненного действия и квалификационная характеристика индивида, взятая в момент его включения в деятельность; поскольку у любого действия существуют два аспекта - ресурсный и продуктивный, то именно развитие компетентностей определяет превращение ресурса в продукт¹⁷;

- компетентность - потенциальная готовность решать задачи со знанием дела; включает в себя содержательный (знание) и процессуальный (умение) компоненты и предполагает знание существа проблемы и умение ее решать; постоянное обновление знаний, владение новой информацией для успешного применения этих знаний в конкретных условиях, т. е. обладание оперативным и мобильным знанием¹⁸;

- компетентность - это обладание определённой компетенцией, т.е. знаниями и опытом собственной деятельности, позволяющими выносить суждения и принимать решения¹⁹;

Слово "компетенция" происходит от латинского "competere", что значит "добиваться, соответствовать, подходить".

В словарях и научной литературе "компетенция" объясняется по-разному:

- знания, умения, опыт, теоретико-прикладная подготовленность к использованию знаний²⁰;

круг вопросов, в которых кто-нибудь хорошо осведомлён²¹;

- совокупность вопросов, в которых данный субъект обладает познаниями и опытом собственной деятельности²².

Компетентность и компетенция, считает В.А.Метаева²³являются взаимодополняемыми и взаимообусловленными понятиями: компетентный человек, не обладающий компетенцией, не может в полной мере и в социально значимых аспектах ее реализовать.

A.B. Хуторской так разделяет понятия "компетентность" и "компетенцию" следующим образом: "Компетенция в переводе с латинского competentia означает круг вопросов, в которых человек хорошо осведомлен, обладает познаниями и опытом. Компетентный в определенной области человек обладает соответствующими знаниями и способностями, позволяющими ему обоснованно судить об этой области и эффективно действовать в ней. Для разделения общего и индивидуального будем отличать синонимически используемые часто понятия "компетенция". Компетенция включает совокупность взаимосвязанных качеств личности (знаний,умений, навыков, способов деятельности), задаваемых по отношению к определенному кругу предметов и процессов и необходимых для качественной продуктивной деятельности но отношению к ним. Компетентность -- владение, обладание человеком соответствующей компетенцией, включающей его личностное отношение к ней и предмету деятельности.²⁴

В российском документе "Стратегии модернизации содержания общего образования" были сформулированы основные положения компетентностного подхода в системе современного российского образования, узловое понятие которого - компетентность. Было подчеркнуто, что это понятие шире понятия знания, или умения, или навыка; оно включает их в себя (хотя, разумеется, речь не идет о компетентности как о простой аддитивной сумме знания - умения - навыка, это понятие несколько иного смыслового ряда). Понятие компетентности включает не только когнитивную и операционально-технологическую составляющие, но и мотивационную, этическую, социальную и поведенческую. Оно включает результаты обучения (знания и умения), систему ценностных ориентаций, привычки и др. Компетентности формируются в процессе обучения, и не только в школе, но и под воздействием семьи, друзей, работы, политики, религии, культуры и пр. В связи с этим реализация компетентностного подхода зависит от всей в целом образовательно-культурной ситуации, в которой живет и развивается обучающийся.

В.Д. Шадриков исходит из определения, согласно которому, компетенция - это круг вопросов, в которых кто-нибудь хорошо осведомлен, круг чьих-нибудь полномочий, прав. "Таким образом, мы видим, что компетенция относится не к субъекту деятельности, а к кругу вопросов, относящихся к деятельности. Другими словами, компетенции - это функциональные задачи, связанные с деятельностью, которые кто-то может успешно решать. Компетентность же относится с субъекту деятельности. Это приобретение личности, благодаря которому человек может решать конкретные задачи"²⁵.

По В.Д. Шадрикову, "компетенция является системным проявлением знаний, умений, способностей,и личностных качеств. В каждой деятельности вес этих компонентов и их сочетания могут существенно различаться. В образовательном процессе наблюдается определенная диалектика в формировании компетенций. Компетенции формируются на основе знаний, умений, способностей, личностных качеств, но сами эти знания и др. во многом не являются компетенциями, они выступают как условия для формирования компетенций. Было бы большой ошибкой (которая намечается), если при реализации компетентностного подхода мы противопоставим его знаниям, умениям, способностям, личностным качествам"²⁶.

Вучэбная дзейнасць студэнтаў

Вучэбная дзейнасць ажыццяўляецца, як правіла, ва ўзаемадзеянні навучэнца (студэнта) і таго, хто навучае (выкладчыка). Студэнт можа займаць пазіцыю обучаемого или обучающегося: вучня (таго, каго вучаць) ці (навучэнца) студэнта (таго, хто навучаецца). У першым выпадку ён з'яўляецца аб'ектам вучэбнай дзейнасці, у другім - яе суб'ектам. Пазіцыю навучэнца часцей за ўсё займае школьнік (дзіця), навучэнца - студэнт (дарослы). Адсюль вынікаюць дзве мадэлі ўзаемадзеяння педагога і навучэнцаў - педагагічная, арыентаваная на навучанне дзяцей, і андрагагічная, накіраваная на навучанне дарослых....

У адрозненне ад школьніка студэнту належыць вядучая роля ў працэсе навучання, г.зн. ён не той, каго вучаць, а той, хто навучаецца. Студэнт імкнецца да самастойнасці і самарэалізацыі. Ён навучаецца для дасягнення канкрэтнай мэты - прымянення атрыманых у працэсе навучання ведаў, уменняў і навыкаў непасрэдна пасля заканчэння вучобы.

У традыцыйнай педагагічнай мадэлі навучання дамінуючае становішча займае настаўнік (той, хто вучыць): ён вызначае мэты, змест, метады, сродкі і крыніцы навучання. Вучань (школьнік) займае ў разгляданай мадэлі падпарадкаванае становішча і не ўплывае на працэс навучання. Яго ўдзел у вучэбнай дзейнасці зводзіцца да ўспрымання сацыяльнага вопыту, які перадаецца настаўнікам. Асноўны ўплыў на гатоўнасць навучэнца да навучання аказваюць знешнія прычыны: прымус, ціск сям'і, грамадства ці сяброў і г. д. Галоўная задача настаўніка ў гэтай мадэлі - стварэнне штучнай матывацыі. Мэта вучняў - завучванне як мага больш вучэбнага матэрыялу для атрымання большай колькасці ведаў, уменняў і навыкаў, не звязаных з практыкай.

У андрагагічнай мадэлі студэнт - адзін з раўнапраўных суб'ектаў працэсу навучання. Задача выкладчыка зводзіцца да таго, каб аказваць дапамогу студэнту ў вызначэнні параметраў навучання і пошуку інфармацыі, у адборы неабходных яму ведаў, уменняў і навыкаў; ў тым, каб заахвочваць яго імкненне да навучання; ствараць студэнту спрыяльныя ўмовы і забяспечваць яго неабходнымі метадамі і крытэрамі. Асноўнай дзейнасцю студэнта становіцца працэс самастойнага пошуку ведаў, уменняў, навыкаў і якасцяў. Асноўнымі формамі заняткаў пры гэтым служаць дыскусіі, рашэнне канкрэтных задач, дзелавыя гульні і т. п. Студэнт набывае вядучую ролю ў фарміраванні матывацыі і вызначэнні мэтаў навучання. Курс навучання ў рамках андрагагічнай мадэлі будуецца на аснове развіцця пэўных аспектаў кампетэнцыі навучэнцаў, для таго каб больш эфектыўна дзейнічаць у прафесійнай дзейнасці.

Тэма ўмення вучыцца для адукацыйнай супольнасці - адна з класічных, хрэстаматыйных. У апошні час яна часта абмяркоўваецца ў кантэксце сярэдняй адукацыі. Гэтаму садзейнічалі вынікі даследавання PISA ( Міжнародная праграма па ацэнцы адукацыйных дасягненняў), PIRLS (вывучэнне якасці чытання і разумення тэксту).

2009г.: школьнікі Расіі занялі 41-43 месца па чытацкай пісьменнасці сярод 65 краін свету. Правяраўся не ўзровень засваення школьных праграм, а ацэнка здольнасці навучэнцаў прымяняць атрыманыя ў школе веды і ўменні ў жыццёвых сітуацыях. Улічваліся меркаванні спецыялістаў адносна таго, што павінны ведаць школьнікі, выйшаўшы з сістэмы абавязковай адукацыі, каб паспяхова функцыяваць у сучасным грамадстве, авлодваць сучаснымі прафесііямі і прадаўжаць навучанне.

Прычынамі, што абумовілі такі невысокі вынік называюць ўзровень агульных кампетэнтнасцей (агульнавучэбных уменняў і навыкаў).

“Агульнавучэбныя ўменні – гэта ўніверсальныя для многіх вучэбных прадметаў спосабы атрымання і прымянення ведаў, у адрозненне ад прадметных уменняў, якія з'яўляюцца спецыфічнымі для той ці іншай вучэбнай дысцыпліны”, “гнуткія па сваіх якасцях, якім уласціва магчымасць шырокага пераносу дзеяння. У лік агульнавучэбных (тых, што адносяцца да ключавых, надпрадпрадметных, тых, якія могуць пераносіцца) кампетэнтнасцей уваходзяць:

ü аналіз тэкстаў;

ü апрацоўка інфармацыі;

ü навыкі эфектыўнай камунікацыі:

ü праца ў камандзе;

ü самаарганізацыя;

ü кіраванне часам;

ü прадпрымальніцкія паводзіны;

ü планаванне;

ü лідарства;

ü крытычнае мысленне;

ü вырашэнне праблем;

ü і інш.

Іх наяўнасць забяспечвае эфектыўнасць акадэмічнай вучэбнай дзейнасці студэнта, а ў перспектыве – канкурэнтаздольнасць і эфектыўнасць маладога спецыяліста.

У рамках дзейнасці вышэйшай школы ў нашай краіне тэма вучэбнай дзейнасці распрацоўваецца ў пад “іменем” кіруемай, кантралюемай самастойнай працы.