Дадатак ІІ. І яшчэ раз сцісла пра філасофію літаратуры.

Date: 2015-10-07; view: 545.

Клімент Смаляціч “быў кніжнік і філосаф, якіх у рускай зямлі не бывала і больш не будзе” (летапіс). У “Пасланні да Хамы Прасвітара” ён абгрунтоўвае неабходнасць спасціжэння, самаўдасканалення; гаворыць, што Біблію мажліва зразумець толькі абапіраючыся на філасофскія пастулаты, а спасцігнуць Бога можна праз яго стварэнне – свет (2 спосабы спасціжэння Боства: прасвяднае (“благодатное”) і праз прыпавесць (інтэлектуальнае)), а таксама – праз розум; ісціна ‑ у адкрыцці, а яе спазнанне залежыць ад свабоднай волі чалавека; розум для яго – гэта натуральны досвед пачуццяў, што дадзеныя нам Богам (вытокі рацыяналізму); ён першы даў філасофскае абгрунтаванне алегарэзе і казаў пра неабходнасць выпрабаваць Пісанне; распрацаваў новую філасофскую канцэпцыю Святога Пісьма. Патрытыстыка К. Смаляціча засноўваецца на антычных традыцыях, як і філасофія Івана Дамаскіна (які тым не менш лічыў сябе антыэліністам). Ён казаў, што Бог недасягальны, але спасцігальны. Анталогія К. Смаляціча грунтуецца на крэацыянізме і правідэнцыяналізме: Бог не толькі стварыў гэты дасканалы свет, але і кіруе ім.

Кірыла Тураўскі, “Златавуст, пачэ ўсіх вассіяўшы на Русі”, у сваіх поглядах блізкі да Аўгусціна Прасвяднага: чалавек і свет – адзінства мікра- і макракосмасу. Гармонія прыроды і чалавека – з адзінай сутнасці, таму іх разыходжанне можа мець жахлівыя наступствы, што мы пачалі разумець толькі напрыканцы XX ст. Гнасеалогія К. Тураўскага трансцэндэнтная: у свеце прадстаўленыя гармонія веры і розуму, але спасцігай – веруючы. Як і Смаляціч,
К. Тураўскі схіляецца да антрапацэнтрызму. Чалавек складаецца з душы і цела (“цела без душы храмое і не завецца чалавекам, але трупам”), якія ў роўнай ступені могуць быць грэшнымі. І толькі малітва душы, калі чалавек знаходзіцца ў памежнай сітуацыі, здольная ратаваць яго. Малітва-суперажыванне, праз веру і надзею на Бога пераадолее нявер'е – песімізм. Чалавек валодае свабодай выбару паміж дабром і ліхам. За апошняе адказвае сам чалавек.

[1] “Слова пра закон і ласку Божую” (бел. “прасвяда” ўжываецца тут як архаізм, паводле слоўніка В. Ластоўскага (1924) – рас. “благодать”).

[2] Помнікі эпідэктычнага красамоўства як правіла называюцца “Словам”.