Знешняя палітыка РП. Войныдругой паловы16-18ст.

Date: 2015-10-07; view: 754.

Першай вайной Рэчы Паспалітай была Лівонская. У падзеле Лівоніі пачынаюць праяўляць зацікаўленасць: Швецыя, Польшча, ВКЛ, Данія і Расія. Згодна з пагадненнем паміж Расіяй і Лівонскім Ордэнам ордэн абавязваўся не заключаць дагавораў з Польшчай. Але ён парушае гэта пагадненне. Гэта падштурхнула Івана Грознага пачаць у 1558 г. ваенныя дзеянні супраць Лівоніі.У выніку Лівонскай вайны аказалася спустошанай і зруйнаванай паўночна-усходняя частка Беларусі, загінула шмат насельніцтва, знішчаны культурныя каштоўнасці.Да актыўнай рускай палітыкі феадалаў падштурхнула “смута” ў Расіі. Таксама спрыяльныя ўмовы для правядзення актыўнай рускай палітыкі склаліся і ў тым, што памёр брат цара Дзмітрый. У ролі самазванца выступіў беглы манах.Праз год падман пачаў выкрывацца і масквічы зверглі Лжэдзмітрыя з прастолу. Праз некаторы час з'яўляецца новы Лжэдзмітрый, які нібыта ў другі раз цудам выратаваўся ад смерці. На дапамогу яму прыходзяць атрады польскіх магнатаў. Але ж і ён пацярпеў паражэнне.У 1609 г. польскі кароль Жыгімонт III распачаў адкрытую інтэрвенцыю супраць Расіі.Масква апынулася ў руках інтэрвентаў.У 1611 г. у Ніжнім Ноўгарадзе ствараецца народнае апалчэнне супраць інтэрвентаў. У кастрычніку 1612 г. апалчэнцы вызвалілі Маскву. У 1613 г. на расійскі прастол быў абраны Міхаіл Раманаў.Вайна 1654–1667 гг. – гэта нацыянальна-вызваленчая барацьба беларускага народа супраць польскіх паноў і каталіцкай экспансіі за ўз'яднанне з Расіяй. Амаль адразу былі заняты 33 гарады.Летам 1655 г. амаль уся Беларусь была занята рускімі войскамі.Не абмінула Беларусь і Паўночная вайна (1700–1721). Данія, Расія, Саксонія і Рэч Паспалітая заключылі саюз супраць Швецыі.Ваенныя дзеянні распачаў Аўгуст II. Праз некаторы час Данія церпіць параженне ад Карла XII.Пасля адной бітвы пад польскім горадам, дзе рускія атрымалі перамогу, галоўныя шведскія войскі накіраваліся на Беларусь. Пры набліжэнні шведаў беларускае насельніцтва хавала збожжа, жывелу. Шведскае войска галадала.Бітва паміж Левенгаўптам і Пятром І, які ўзначальваў атрад з 12 тыс. чалавек, адбылася 1708 г. Шведы пацярпелі паражэнне.Генеральная бітва Паўночнай вайны пачалася 27 чэрвеня 1709 г. наступленнем шведаў пад Палтавай. Руская армія атрымала бліскучую перамогу.Беларусь у выніку вайны страціла 700 тыс. жыхароў, многія паветы былі спустошаны.Такім чынам, войны Рэчы Паспалітай у другой палове XVII – XVIII ст., якія закранулі і Беларусь, не прынеслі і не маглі прынесці якіх-небудзь здабыткаў.

21)Палітычны крызіс РП, спробы рэформ у другой палове 18 ст. Падзелы РП і далучэнне Бел земель да РІ. На фоне эканамiчнага развiцця еурапейскiх краiн у XYII-XYIII ст.Рэч Па- спалiтая выглядала застылай у летаргiчным сне.Узровень канца XYI ст.застау ся вышэйшай адзнакай гаспадарчай i ваеннай магутнасцi краiны.Каб рушыць па перад - патрэбны рэформы у грамадстве:палiтычныя,ваенныя,эканамiчныя.Неаб- ходнасць была i у канцынтрацыi улады у руках манарха-дыктатара.Шляхта ж не жадала паступiцца сваiм усеуладзем,якое перарастала у разгул анархii.Воль- ны Сойм "дзякуючы" "лiберум вета" стау недзеяздольным. Такое становiшча у Рэчы Паспалiтай старанна апекавалi суседзi:Прусiя,Ау стрыя i Расiя.Iм было выгадна мець суседам слабую краiну. Але з 60-х гадоу XYIII ст. у Польшчы "РП" пачала праводзiцца iнтэнсiуная рэфармацыйная дзей насць.Дзякуючы рэформан Тызенгауза на пауночным захадзе Беларусi з'явiлася значная колькасць мануфактур,скасоуваецца шэраг прывiлей шляхты,арганiзуец ца i працуе "адукацыйная камiсiя". У 1764 г. было уведзена абмежаванне на ужытак права "лiберум вета",але ужо гэтыя рэформы прывялi да незадаволенас цi з боку магнатау якiя iмкнулiся як i раней панаваць у краiне. Грамадства аказалася расколатым на варожыя групоукi,якiя шукалi падтрымкi у больш моц ных суседзяу:Расii,Аустрыi,Прусii.З дапамогай апошнiх пачалi стварацца кан федэрацыi "узброенныея арганiзацыi": у 1767 г.у Слуцку i Тарунi ( Расiя i Прусiя).У адказ на гэта была створана канфедэрацыя у Бары ( Украiна 1768г) Пачалiся межусобныя войны.Расiя для абароны праваслауных увяла 40 тыс.вой- ска,якое i разбiла барскiх канфедэратау у 1771 годзе.Пасля гэтых падзей ад бываецца у 1772 годзе першы падзел Рэчы Паспалiтай.Да Расii адыйшла Усход- няя частка Беларусi з гарадамi Полацк,Вiцебск,Ворша,Магiлеу,Рагачоу,Гомель Але нават гэта трагiчная падзея не астанавiла варагуючыя магнацкiя гру- поукi.Выратаваць Рэч Паспалiтую магла толькi цэнтралiзацыя.Такая спроба бы ла зроблена 3 мая 1791 года, падчас прыняцця канстытуцыi Рэчы Паспалiтай - першай у Еуропе. Канстатуцыя 3 мая заклала асновы вываду Рэчы Паспалiтай з палiтычнагу крызiсу i ставiла яе на шлях буржуазнага развiцця. Але час рэ- фармавання быу упушчаны.Ды гэтыя мерапрыемствы выклiкалi незадаволенасць у Расii Аустрыi i Прусii.У сярэдзiне мая 1792 года Расiя накiравала у Поль- шчу 100 тыч. войска.Пад час баявых дзеянняу войскi Рэчы Паспалiтай панеслi паражэнне Опсай,Мiрам,Зельвай,Бярэсцем.Рэч Паспалiтая капiтулiравала, кан- стытуцыя 1791 года была адменена.А у студзенi 1793 года Прусiя, Аустрыя i Расiя ажыццявiлi другi падзел Рэчы Паспалiтай.Да Расii адыйшлi землi Бела- русi па лiнii Друя-Пiнск.Стала зразумела,што ад канчатковага падзелу Рэчы Паспалiтай можа выратаваць рашучае супрацiуленне аб'яднанага грамадства. Паустанне 1794г. на чале з Тадэвушам Касцюшкам давала для гэтага апошнi шанс.Але атрады Касцюшкi не вытрымалi удары рускiх войск на чале з Сувора- вым.6 лiстапада 1794 года рускiя войскi занялi Варшаву.Паустанне было раз- громлена,чакаць выратавання Рэчы Паспалiтай цяпер не было адкуль. У кастрычнiку 1795 года Расiя,Прусiя, Аустрыя ажыццяуляюць трэцi падзел Рэчы Паспалiтай.Па iм уся тэрыторыя Беларусi была далучана да Расiйскай iм перыi.Сяляне,гараджане спакойна успрынялi далучэнне да Расii.Новыя парадкi заусёды неслi у сябе надзею на лепшую будучыню,на мiрнае жыццё.

22)Культура Беларусі ў другой палове 16-18ст.

XYI-XYII стагодзе - характарызуюцца значнымi зрухамi амаль ва усiх галiнах духоунага жыцця Беларусi. На гэты перыяд прыпадае росквiт рэнесансавай культуры у Беларусi i ва усiм Княстве, узнiкненне кiрылiчнага, а пазней лацiна-польскага кнiгадруку, распаусюджваннi рэфармацыйных iдэй i рухау, пранiкненне свецкiх гуманiстычных i асветнiцкiх павевау у культуру.

Важную ролю у развiццi беларускай i усходнеславянскай культуры адыграла кнiгадрукаваннезаснаванае асветнiкам,гуманiстам i рэфарматарам Францыскам Скарынам (каля 1490-каля 1551 гг). У канцы другога - пачатку трэццяга дзесяцiгоддзя XYI ст. Фр. Скарына займауся iнтэнсiунай лiтаратурна-пiсьменнiцкай i выдавецкай дзейнасцю у Празе, Вiльнi. Скарына пераклау, адрэдагавау пракаменцiравау, падрыхтавау да друку i выдау 23 кнiгi Старога запавету:Бiблiя, Псалтыр i г.д. Выданнi Скарыны прапаведавалi гуманiстычныя iдэi,жыццёвую актыунасць на карысць грамадства, сумленныя маральныя прынцыпы,павагу да духоунай i гiстарычнай спадчыны розных народау. Гуманiстычна-асветнiцкiя традыцii Скарыны працягвау i развiвау Сымон Будны (каля 1530-1593), адзiн з заснавальнiкау i супрацоунiкау Нясвiжскай друкарнi, аутар першых друкаваных на беларускай мове творау: "Катэхiзiса", 1562, "Аб апрауданнi грэшнага чалавека перад Богам", 1562, "Новы запавет", 1574 г. Будны крытыкавау кананiчную хрысцiянскую дагматыку, царкоуныя традыцыi. Ен станоуча ацэньвау культуру еурапейскага Адраджэння, выступау за развiццё пiсменнасцi i кнiгадрукавання на роднай мове, культурныя сувязi, адмоуна ставiуся да цэнзуры.

Паплечнiкамi Буднага па сацыяльных i рэлiгiйных поглядах быу не багаты беларускi шляхцiч,гуманiст, кнiгавыдавец, пiсменнiк i перакладчык – Васiль Цяпiнскi (г.н.невядомы - 1599г.).У маентку Цяпiна ен заснавай друкарню на царкоунаславянскай i беларускай мовах Евангелле (1570-я г.)Прадмова да кнігi - лепшы узор беларускай гуманiстычна-асветнiцкай патрыятычнай публiцыстыкi.У гэты час жылi i тварылi Мiкола Гусоускi (1470-1533) "Песня пра зубра",Ян Вiслiцкi (1485-1520) "Пруская вайна", Леу Сапега, Мялецi Сматрыцкi, Афанасiй Фiлiповiч,Iван Фёдарау,Петр Мсцiславец,Андрэй Рымша i мн.др.

Даунiя гiстарычныя традыцыi мела на Беларусi манументальная архiтэктура. Уражвалi велiчнасцю i прыгажосцю палацава-замкавыя пабудовы у Мiры, Геранёнах, Смаляках, Нясвiжы.

У выяуленчым мастацтве прыцягвалi адыгрываць вялiкую ролю iканапiс,драуляная скульптура.Але усе больш распаусюджваецца партрэтны жывапiс, кнiжная мiнiяцюра, гравюры.Тады ж з'яуляюцца першыя свецкiя хоры,капэлы. Утвараюцца пры навучальных установах тэатры.Наiбольш старажытнай хрысцiянскай царквой на Беларусi была праваслауная.На чале праваслаунай царквы стаяу кiеускi, а потым маскоускi мiтрапалiт.Праваслауе адыгрывалi значную ролю у грамадскiм жыццi Беларусi.Яна звязвала беларускiя тэрыторыi з iншымi усходне славянскiмi.

Каталiцызмна Беларусi пачау распаусюджвацца з сярэдзiны XIII ст.,асаблiва пашырыу свой уплау пасля Крэускай вунii (1385г.) Каталiцызм у канцы XIY ст. быу прыняты кiруючымi коламi ВКЛ.

У першай палове XYI ст.Рэфармацыя ахапiла большасць краiн Еуропы.Рэфармацыя на Беларусi з'яулялася састауной часткай еурапейскай.Асноунымi рэфармацыйнымi плынямi на Беларусi i Лiтве з'яуляюцца:кальвiнiзм, лютэранства, антытрынiтарызм. Асноунай сацыяльнай апорай рэфармацыi з'яулялася шляхта i частка магнатау (Радзiвiлы,Сапегi,Хадкевiчы,Кiшкi). Гараджане i сяляне захавалi сваю прыхiльнасць да праваслауя.У царкоуным жыццi ВКЛ,Польшчы,а пазней РП пэунае месца адводзiцца унiяцкай царкве. Берасцейскi сабор 1596 г. абвясцiу аб стварэннi унiяцкай царквы. Яна прызнавала верхавенства рымскага папы i захоувала абрадавасць праваслаунай.Розныя колы РП аднеслiся адмоуна да царкоунай вунii,асаблiва на першым этапе.Гэтаму сведкай "Вiцебскi бунт",пад час якога быу забiты унiяцкi архiепiскап Iясафат Кунцэвiч.

23)этапы і змест палітыкі расійскага урада на тэрыторыі Беларусіў канцы 18 першай палове 19 ст.

На Беларусь былі распаўсюджаны агульныя прынцыпы расійскага кіравання. У 1796–1797 гг. тут была праведзена адміністрацыйная рэформа, паводле якой ствараліся губерні. Дваранству і купецтву беларускіх зямель у 1773 г. было дазволена выбіраць дэпутатаў для выпрацоўкі праекта новага агульнадзяржаўнага Улажэння. У 1777 г. былі праведзены выбары павятовых і губернскіх прадвадзіцеляў дваранства, створаны павятовыя і губернскія дваранскія сходы. Асноўная частка беларускай шляхты засталася задаволенай сваім новым становішчам. 28 чэрвеня 1812 г. французская армія заняла Вільню. Напалеон разлічваў, што шляхта Беларусі будзе да яго больш прыхільнай, калі ён абвесціць аб аднаўленні Вялікага княства Літоўскага. 3 гэтай мэтай у Вільні па распараджэнні Напалеона быў утвораны Часовы ўрад. Але гэтыя ўрады павінны былі перш за ўсё забяспечваць усім неабходным і папаўняць рэкрутамі французскую армію. Рускі герб быў заменены на аднагаловага арла. У хуткім часе ранейшае адміністрацыйнае дзяленне было заменена на французскі лад, галоўныя пасады занялі французскія военачальнікі і інтэнданты. У адносінах да беларускай арыстакратыі расійскі ўрад быў больш асцярожным. У другім дзесяцігоддзі ХІХ ст. на Беларусі, як і ў іншых заходніх губернях, значна ўзмацніўся грамадска-палітычны рух. У канцы 1820 г. філаматы заснавалі таварыства філарэтаў. Галоўная мэта філарэтаў – аднаўленне Рэчы Паспалітай і адмена прыгоннага права. Аднак уладам стала вядома аб існаванні тайных юнацкіх арганізацый. У 30-я гг. быў узяты курс на поўнае зліццё заходніх губерняў з Расіяй. Важным мерапрыемствам было ўвядзенне заканадауства ў Магілёўскай і Віцебскай губернях. У 1832 г. быў створаны “Асобы камітэт па справах заходніх губерняў”, які распрацоўваў і ажыццяўляў мерапрыемствы па пашырэнню расійскага дваранскага землеўладання і расійскага ўплыву ў галіне кіравання і суда, у іншых сферах. У 1840 г. было поўнасцю адменена дзеянне Літоўскага Статута. Расійскае заканадаўства распаўсюджвалася на ўсю тэрыторыю Беларусі. Усімі гэтымі мерамі была ліквідавана юрысдыкцыя мясцовых феадалаў на Беларусі, падарваны ідэалагічны фундамент іх магутнасці – каталіцтва. Адначасова ўрад распачаў пошук шырокай апоры ў асяроддзі сялянства.

24)Грамадска палітычны рухна тэрыторыі Беларусі ў канцы 18 першай палове 19ст. Шляхецкае паўстанне 1830-1831 гг.

На развіццё общ.-пол-га руху ў Беларусі ў гэты час моцны ўплыў аказвала рэвалюцыйны рух у Расіі і нацыянальна-вызваленчы рух у Польшчы, а галоўнай арганізацыйнай формай былі таемныя і паўлегальныя грамадства і арганізацыі. У пачатку 20-х гадоў XIX ст. у Бел. атрымалі распаўсюджванне ідэі рускіх дваранскіх рэвалюцыянераў-дзекабрыстаў. Вялікая група афіцэраў-дзекабрыстаў служыла ў Бабруйскай крэпасці. З іх удзелам распрацоўваўся план арышту цара і яго світы ў Бабруйску падчас агляду войскаў у 1823 г. З гэтым планам звязвалася абвяшчэнне Расіі рэспублік-публікай і пачатак паўстання ў Пецярбургу. Але план не быў ажыццёўлены. Дзекабрысты выступалі за ліквідацыю самадзяржаўя, нацыяналізацыю часткі памешчыцкіх земляў, адмену прыгоннага права з надзяленнем сялян зямлёй. У 1830 г. у Варшаве пад кіраўніцтвам польскай арыстакратыі і прадстаўнікоў шляхты ўспыхнула паўстанне супраць рускага царызму, якое затым перакінулася і на тэр. Беларусі. Польская армія перайшла на бок паўстанцаў. 18 сьнежня сойм тлу-явіў паўстанне ўсенародным і вызначыў яго мэта - аднаўленне польскай дзяржавы ў межах 1772 г. Буржуазна-дэмакратычна настроеныя элементы ў кіраўніцтве паўстаннем ў студзені 1831 г. арганізаваў у Варшаве дэманстрацыю ў памяць аб пакараных декаб-ристах. Для падрыхтоўкі паўстання на Беларусі і ў Літве быў створаны Віленскі цэнтральны паўстанцкі камітэт. Актыўны ўдзел у паўстанні ў беларускіх губернях прынялі каталіцкія манахі і ксяндзы. Многія каталіцкія манастыры сталі апорнымі пунктамі восставших.На тэрыторыі Беларусі значна-нацельных ваенных дзеянняў у сувязі з паўстаннем ня б-ла. Адбываліся пераважна невялікія сутычкі паміж атрадамі паўстанцаў і ўрадавых войскаў. Паўстанцы нападалі на ваенныя склады, транспартныя абозы. Царскі ўрад абвясціў, што сяляне, добраахвотна склалі зброю, будуць дараваныя. Шляхцічы, якія прынялі ўдзел у паўстанні, падлягаюць судовага пераследу, а іх маёнткі - канфіскацыі. Таму многія сяляне, пераканаўшыся, што паўстанне ім нічога не дае і даведаўшыся, што яны дараваныя, пакідалі атрады. У канцы траўня паўстанцкія атрады ў Віленскай і Мінскай губернях былі разгромленыяВ ноячбре 1830 вВаршаве пачынаецца шляхецкіх паўстанне (штуршок - жаданне Нік 1 задушыць бельгійскую рэвалюцыю), кот ахапіла ўсю Польшчу. Наз два лагеры кансерватыўны і дэмакратычны. На Бел. і Літве паўстанне не мела вялікага размаху У Вільні быў створаны центр.комитет.кот. у наступстве апынуўся малодействительным.Восстание на Б і Літве пачалося ў сакавіку 1831, у кот былі ўцягнутыя шляхта, мяшчане, сяляне і духовенство.Пиком паўстання стала бітва за Вільню 19 ліпеня 1831.Повстанцы пацярпелі паразу і адступілі. Да канца жніўня паўстанне на Бел.было амаль цалкам подавлено.8 верасня 1831 года руская армія ўступіла ў Варшаву і аўтаномія Польшчы адменена. У кастрычніку 1831 царскім урадам быў праведзены разбор шляхтыэкто не меў гэтых дакументаў перакладаліся ў аднадворцаў. Для ўмацавання русскай элемента ў краі перасяляліся выхадцы з Расіі. Параза паўстання рэпрэсіі аказалі вялікі ўплыў на далейшы ход общ.-пол.движение на Бел. Рух ўсё больш рэвалюцыянізавала. Значыць ролю ў руху належыць дэмакратычнаму тав-ці. Такім чынам 1. Пол.19в. з'явілася перыядам бел.нац.-освобод.движения.Деятельность членаў нац.-вызваляць. Руху была накіравана супраць асіміляцыі бел. народа як у колонизацииэтак і русіфікацыі. Пасля паўстання 1830 на Бел. зарадзілася рэвалюцыі дэмакратычны рух-сочитание асветніцтва і рэвалюцый барацьбы.