Rewolucja 1905-1907

Date: 2015-10-07; view: 416.

Nauka

1871 – Polka dostała się na uniwersytet. Moralność mieszczańska – obłudna, modne trójkąty przy zachowaniu pozorów małżeńskich.

Pod koń XIX 30 % umiało czytać i pisać. Szkolnictwo w zab ros zrażało językiem ros wykładowym.

W zab prus szkoły ludowe likwidowały analfabetyzm, gł ośrodek germanizacji. W Galicji szkolnictwo pod polskim zarządem.

1883 na skalę światową było skroplenie azotu i tlenu dokonane przez 2 prof. krakowskich: Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski.

Lata 1890-1918 – okres hegemonii Niemiec w E.

Polityka Bismarcka zmusiła do współpracy Austrię i Rosję.

1876-1878 – kryzys bałkański sprawia, że Niemcy bliżej wiążą się z Aus-Węg 1879, mimo to Bismarck chciał zachować równowagę między swymi partnerami przedłużając 2 razy sojusz 3 ces: 1881 i 1884. Przy takim układzie sprawa polska bez szans.

1890 – po odejściu Bismarcka rozbieżności między Niem a Rosją. Rosja zawiera konwencję z Fr 1893/4. Początek rozbicia E na 2 bloki: Rosja i Fr przeciw trójprzymierzu Niem, Aus-W i Włoch.

Świat kapitalistyczny wkraczał w fazę imperializmu – charakterystyczny w polityce zagr, mocarstwa zbroiły się w przewidywaniu walki o nowy podział wpływów na wszystkich kontynentach. Sprawa polska dla mocarstw była błaha, aż do ostatnich dni przed I w św., jako atut przeciw drugiemu mocarstwu, a wręcz przeciwnie sprawa ta zbliżała ich do siebie przed polską irredentą.

Przemysł

W Król Pol pierwsze 10 lat kryzysowych XX przemysł przetrwał koncentrując zakłady i ograniczając produkcję.

Powstawały kartele – pozwalały na regulację produkcji i rynki zbytu.

Gł kapitał obcy w kartelach, którego nie interesowały potrzeby kraju, ale zysk.

Królestwo i Rosja były terenem eksploatacji obcego kapitału, przy czym teren rosyjski był bardziej uprzywilejowany.

Konkurencja włókiennicza Łodzi z Moskwą, która była faworyzowana przez rząd. W Łodzi gł kapitał niem, ok. 15 firm gł rodzinnych

Kartelizacja – wzrost zysków bez potrzeby inwestycji.

1913 – W-wa otrzymała dopiero 3 most na Wiśle, dziś most Poniatowskiego.

Zab pruski

Na ogół koniunktura. Przemysł ciężki na Górnym Śląsku, gł: węgiel i żelazo.

Funkcjonowało 16 spółek zatrudniających 100 tyś robotników. Ściśle powiązane ze sobą osobami i układami. Struktury kartelowe.

N G Śląsku najwięcej robotników ok. 0,5 ml.

Na Pomorzu 6 zakładów pow 1tyś, gł stocznie. W Elblągu fabryka lokomotyw, a dla żon i córek fabryka cygar 3,2 tyś kobiet.

Najlepiej rozwinięta kolej, najgorzej w zab ros. Budowano drogi bite o żwirowanej nawierzchni. Regulacja Odry i obwałowanie dolnego biegu Wisły.

Galicja

Zaznaczył się postęp, gł przy wydobyciu surowców, zaniedbywano produkcję. Nowością nafta, odwierty w Kołomyi, Krosno.

Udział w światowym wydobyciu ropy w 1911 wynosił 5%. Także w tym sektorze wykup przez wielki kapitał, odpływ zysków za granicę. Produkcja soli kamiennej w Bochni i Wieliczce. Przedsiębiorstwa zmuszone do włączania się do austriackich karteli.

Rozwój przemysłu włókienniczego gł wełny w Śląsku Cieszyńskim – Bielsko-Biała.

Różne drogi gospodarcze trzech zaborów, nierównomierne rozmieszczenie bogactw naturalnych.

Przemysł polski cierpiał na brak oparcia we własnym państwie.

Emigracja zarobkowa

Przyczyny: duży przyrost naturalny, przeludnienie wsi, ucisk gospod, polit i narodowy.

Emigracja zaczyna się najpierw w zab prus., gł do St Zj., od 1890 gł do zach Niemiec.

Z zab ros emigracja gł do Am płd Brazylii. Rząd Brazylii zapewnił 1890 darmowy przejazd. Emigracja gł wiejska do Brazylii i St Zj.

Z Galicji gorączka przypada na 1891, Ukraińcy gł do Brazylii po 1900 do Kanady, a Polacy gł do St Zj.

Emigracja przynosiła korzyści, przysyłali pieniądze do kraju rodzinom, a sezonowa przywoziła oszczędności, wpływ także na wiedze i doświadczenie zawodowe – część wracała. Rośnie pensja robotnika.

Emigracja polska: St Zj ok. 3,5 ml, Niemcy 750 tyś, Brazylia 100 tyś, Kanada 45 tyś, Argentyna 32 tyś.

Zmiany władców

Mikołaj II 1894-1918 – syn A III ostatni car Rosji, przeciwnik reform, niezdecydowany i nieudolny władca, 1906 dzięki premierowi Piotr Stołypinowi (stłumił ruchy rewolucyjne, 1907 rozwiązał Dumę, zam 1911) utrzymał rządy silnej ręki.

Władze carskie z ugodowcami się nie liczyły.

Wilhelm II 1888-1918, syn Fr III, wnuk królowej Wiktorii. Rzecznik polityki imperialist, która doprowadziła do wybuchu I woj. św. Za jego panowania nasiliła się propaganda nacjonalistyczna i germanizacja ziem pol. Odprawił Bismarcka.

Nowy kanclerz Leo von Caprivi 1890-1894, zniósł ustawy antypolskie – przywrócono j.pol w nauczaniu początkowym, ustawę antysocjalistyczną. Obniżył cła na import zboża. Miał silne poparcie Koła Polskiego w Berlinie. Jednak opozycja junkrów niezadowolonych z obniżki ceł i złagodzenia kursu antypol doprowadziła do jego dymisji.

Abp gnieźnieńskim znów Polak Florian Stablewski (ugodowiec). Po odejściu Capriviego rząd wrócił do szykan.

W Galicji 1888-1895 namiestnikiem Kazimierz Badeni, 1895-1897 premier.

Próba pozyskania Ukraińców. Rozwój oświaty. Badeni tłumił ruch robotniczy i ludowy.

1896 wprowadza V kurię dająca prawo powszechnego głosowania, bez kobiet – nie dawało to masom jednak żadnego wpływu, ale angażowało masy w walce wyborczej.

1897 zrównał j czeski z j niem na terenie Czech i Moraw, co spotkało się ze sprzeciwem nacjonalistów niemi upadkiem jego rządu.

Upadki kompromitujące trójlojalistów:

- kompromitacja Kościelskiego, ugoda i bezwzględne podporządkowanie wobec rządów Capriviego – po jego upadku zaostrza się akcja antypolska w zab prus

- nieudana wizyta Mikołaja II w W-wie, zebrano 2 ml rubli podarku dla cara, za co ten otwiera Politechnikę W-ską, nie łagodzi polityki antypolskiej

- upadek rządu Badeniego apogeum konserwatystów polskich, premier 1895/7, a min spraw wew Agenor Gołuchowski 1895/6

Upadek konserwatystów, pojawi się nowa siła polityczna, która przejmie inicjatywę polityczną.

Liga Polska utw 1887 z inicjatywy Zygmunta Miłkowskiego, kierowana przez Centralizację.

Przybudówką był Zet Zygmunta Balickiego. R. Dmowski.

W 1893 grupa młodych Zetowców z R. Dmowskim dokonała zamachu na Ligę Polską, przekształcając ją w Ligę Narodową. Kierownictwo przeniesiono do W-wy. Zmiana nazwy oznaczał się wyrwanie z wpływów masońskich i zwrot w kierunku nacjonalizmu. Dmowski potępiał ugodę z zaborcą, odrzucał przygotowania powstańcze, głosił zbiorowy bierny opór, manifestacje i kary dla zdrajców. Manifestacja w 100 lecie insurekcji, pochód pod dom Kilińskiego. Fala aresztowań.

Jan Ludwik Popławski 1854-1908 i Dmowski przenoszą kierownictwo i gazetę Głos do Lwowa w Galicji.

W następnych latach wobec kompromitacji ugody w 3 zaborach autorytet Ligi zaczął się umacniać.

Komitet Centralny uznał za najpilniejsze pozyskanie sobie wpływów na wsi. Zakłada min TON Towarzystwo Oświaty Narodowej propagujące pracę organiczną i kształtujące świadomość polit. Pozyskuje wszystkie grupy społ.

„Polak” – gazeta kolportowana, jak sobie radzić z wyzyskiem, księdzem, nie było bezpośredniego ataku zaborcy.

Wojna z socjalistami gł wśród młodzieży na uczelniach ZET z socjalistami.

W gimnazjach PET powiązane z Zetem.

1897 – przywódcy Ligi zawiązali Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe, później określane literami ND.

Władze stronnictwa urzędowały we Lwowie

Ruch ludowy w Galicji i spółdzielczość

W Galicji kilku chłopów weszło do sejmu z IV kurii po 12 latach.

1894 – urządzono we Lwowie Wystawę Krajową w 100 lecie insurekcji, która obrazowała autonomię władzy, wystawiono Panoramę Racławicką Jana Styki i Wojciecha Kossaka.

1895 – powstaje Stronnictwo Ludowe, od 1903 PSL: domagało się demokratyzacji ordynacji wyborczej – powszechnej, uregulowania świadczeń chłopskich, dostępu do serwitutów. Pełnia praw obywatelskich dla chłopów, równouprawnienie narodowe, polit i ekonom. Postulaty niepodległości Polski. Gł siła polityczna w Galicji. 1913 podział w galicyjskim PSL:

- PSL Piast, Wincenty Witos (3 razy premierem 1920/1, 1923, 1926), brat Andrzej, Jakub Bojko prezes, poseł na Sejm Krajowy w Galicji

- PSL Lewica, gł Małopolska Jan Stapiński, prezes, w pierwszym rządzie niepodległościowym Jędrzeja Moraczewskiego.

Sejm Krajowy, organ przedstawicielski istniejący 1861-1914 na terenie zaboru austriackiego (w Galicji). Posiadał kompetencje ograniczone ds. gospoda, oświat i kult. Ustawy Sejmu Krajowego podlegały akceptacji cesarza aust. Skomplikowana ordynacja wyborcza (system kurialny) zapewniała miejsca w Sejmie Krajowym posłom reprezentującym bogate warstwy społeczeństwa Galicji.

Duża rola spółdzielczości, gł w Poznańskiem – narzędzie obrony swych interesów. Gł spółdzielnie kredytowe, jako uwolnienie się od lichwiarstwa. Doprowadziły do wielkiej obniżki stopy procentowej. 350 tyś członków.

Pionierem spółdzielczości był Franciszek Stefczyk 1861-1924 działacz z Galicji, inicjator kas zapomogo-pożyczkowych, po śm

nazwane kasami Stefczyka. Zał pierwszą na ziem pol kasę zap-poż w Czernichowie k Krakowa. Członek PSL.

Kółka Rolnicze – powstawały podobnie jak w Poznańskim służyły do organizowania życia na wsi, eliminacji uciążliwych pośredników handlowych.

W zab Prus Komisja Kolonizacyjna – cel – odebranie Polakom własności ziemi.

Okoliczności te łączyły różne grupy ludności, a koniunktura dawała środki, które pozwoliły na prowadzenie walki ekonom.

Powstaje 1888 Bank Ziemski, który kładł nacisk na parcelacje folwarków gł z rąk niemieckich. Spółki polskie pracowały sprawniej niż ociężała Komisja Kolonizacyjna. Pod koń 90 lat bilans dodatni – Gł polską placówką kredytową w zab pruskim był:

Bank Związku Spółek Zarobkowych zał 1885 , dyrektor Jerzy Kusztelan. Bank płacił wyższy procent od wkładów i tańsze kredyty od banków niem.

Rozwój spółdzielczości, powstawały tzw Rolniki, pośredniczyły w zbycie, dostawie nasion i nawozów, paszy i węgla.

Polskie życie organizacyjne funkcjonowało opierając się na spółdzielniach.

- chłopskie kółka rolnicze

- towarzystwa przemysłowe, kupieckie

Tymczasem zaostrzał się rządowy kurs antypolski. Nastroje nacjonalizmu i ekspansji gospodarczej Rzeszy. Włączają się oprócz rządy niem klasy posiadające. 1894 powstaje Niemiecki Związek Kresów Wschodnich – nazywany przez Polaków Hakatą, od 3 nazwisk.

Hakata, niemiecka, nacjonalistyczna organizacja antypolska, założona w 1894 w Poznaniu przez Hennemanna, Kennemanna i Tiedemanna. Działania organizacji popierał cesarz Wilhelm II i odsunięty od kanclerstwa O. Bismarck. Dążyła do wytępienia polskości na ziemiach zab prus poprzez zakrojoną na szeroką skalę propagandę antypolską, inicjowanie i popieranie poczynań rządu zmierzających do ustawowego zakazu używania j pol w szkołach, urzędach..

Hakata popierała wszelkie formy walki ekonomicznej z ludnością polską, działalność Komisji Kolonizacyjnej oraz decyzje rządu o wywłaszczeniu Polaków. W 1896 przeniosła swą siedzibę do Berlina. Prowadziła antypolską politykę aż do rozwiązania w 1934.

- kolonizacja na ziemiach wsch

- angażowano środki finansowe

- propaganda

- tworzenie skupisk mających na celu rozrywanie i izolowanie skupisk polskich, preferowane warunki spłat, pod warunkiem nie sprzedaży ich w ręce polskie.

- rezerwowano dla Niemców nieruchomości w centrum miast

- dodatki finansowe dla nauczycieli i urzędników należycie wypełniających obowiązki narodowe

- rugowano Polaków z administracji i samorządów miejskich

W szkołach ludowych, panował system gł szkół jednoklasowych, wykłady w j. pol tylko religii. Głośna sprawa dzieci we Wrześni, które odmówiły brania katechizmów w j.niem. Strajk dzieci 1901-1902.

1904 – ustawa wyjątkowa – zakaz tworzenia nowych osad, w praktyce zakaz budowy budynków bez pozwolenia władz. Głośna sprawa z 1904 Michała Drzymały, któremu policja nie dała postawić chałupy zamieszkał w wozie cyrkowym – zakupiony 1910 przez Wielkopolan do Muzeum Narodowego i wystawiony w Barbakanie w 500 rocznicę bitwy pod Grunwaldem – symbol oporu z kolonizacją pruską.

1907 po rewolucji, która miała miejsce w Rosji i Król Pol 1905-1907:

1 ustawa pruska - prawo przyznane KK przymusowego wywłaszczania polskich majątków ziemskich (w sprzeczności z konstytucją)

2 ustawa ogólnoniemiecka – o zgromadzeniach i stowarzyszeniach – wszelkie zgromadzenia mogą odbywać się w j. niem

Pomorze - Pomorze Zach w przeważającej części było zgermanizowane.

Pomorze Gdańskie – gł siłą polityczną stanowiła Gazeta Grudziądzka i otoczenie wokół niej, które musiało borykać się z presją ziemiaństwa i kurii bpiej. Z jej inicjatywy powstawały po wsiach towarzystwa ludowe, czytelnie, chóry. Do Reichstagu i sejmu pruskiego wysyłano polskich posłów z regionu kaszubskiego.

Na pocz XX wyłania się ruch młodokaszubski pielęgnujący miejscową gwarę i tradycje. Twórcą młody poeta Aleksander Majkowski - założyciel pisma lit-etnograf Gryf. Popularyzowali problemy regionu, co przyniosło im zarzut, że rozrywają polską jedność narodową, co przyczyniło się po paru latach do upadku ruchu.

Górny Śląsk

Adam Napieralski bronił praw j.pol w Kościele, ale zajmował dwuznaczną postawę w sprawach Kulturkampfu. Gł Partia Centrum – partia katolicka, program: federacyjny ustrój Rzeszy, broniło praw koś kat, przeciw centralizacji Bismarcka. Później przeszłą na stronę rządu, głosiła hasła przyspieszenia germanizacji Ślązaków.

Korfanty Wojciech 1873-1939 – występuje przeciw partii Centrum. Głosił program Narodowej Demokracji, jeden z czołowych przywódców Chrześcijańskiej Demokracji związanej mocno z ND. Głosił nierozerwalność Ślązaków od Polski.Przeciw sobie miał Napieralskiego, hakatystów, kler, władze prus. Głosił program socjalny 8 h pracy, ubezpieczenia. Nie głosił niepodległości.

Nacjonalizm polski: odrzucał hasła niepodległości, rewolucję, głosił nienawiść nie tylko do 3 zaborców, ale do wszystkich obcych narodów. Jednocześnie przyczyniał się do zaognienia innych nacjonalizmów: ukraińskiego, litewskiego, żydowskiego. Oporna na hasła tylko klasa robotnicza.

1889 – II Międzynarodówka (I-1864-1872) w 100 lecie zburz Bastylii do I w św 1914. 3 kierunki: reformistyczny Bernstein, centrowy Kautsky, lewicowy Luksemburg, Lenin.

Po upadku partii Proletariat (L. Waryńskiego 1882-1886), powstaje 1888 tzw II Proletariat nawiązujące do tradycji I Prol, Marcin Kasprzak, Ludwik Kulczycki, głosili indywidualny terror.

Związek Robotników Polskich – zał Julian Marchlewski, Janusz Tański, Adolf Warszawski-Warski. Walka gł ekonomiczna, organizowanie strajków, składek na zasiłki dla strajkujących.

1893 Związek Robotników Polskich połączył się z II Proletariatem, przy udziale Stanisława Mendelsona (jeden z org II Międzynarodówki) nowa partia przybrała nazwę PPS, ale już w tym samym 1893 roku rozdźwięk:

1. SDKP – Socjaldemokracja Królestwa Polskiego, gł działacze warszawscy Bronisław Wesołowski
2. PPS – ważna rola sekcji litewskiej, J. Piłsudski i Stanisław Wojciechowski

Innym organem socjaldemokr. była SD na emigracji: Luksemburg, Warski, Marchlewski. Programy prowadziły do konfliktów.

Dla wielu inteligentów socjalizm był hasłem i narzędziem oddziaływania na masy, a gł celem niepodległość: J. Piłsudski.

2 kierunki w międzynarodowym ruchu robotniczym:

1. rewolucyjny – obalenie społeczeństwa burż
2. reformistyczny – poprawa bytu w społ burż

SDKP – prowadziła akcje na zewnątrz, udział w manifestacjach, strajkach - fala aresztowań 1893/5.

1900 odbudowa pod nazwą SDKPiL na czele Feliks Dzierżyński (1877-1926 - jeden z gł organizatorów Rew Paż, na czele Czeka)

Liczebnie słabsza od PPS, ale oparcie w zagranicy Luksemburg, Warski, Marchlewski. Gł cel obalenie caratu we współpracy z ruchem rew ros. W wyzwolonej i zdecentralizowanej Rosji Polska miała mieć autonomię. SDKPiL odrzucała myśl odbudowy w wyniku wojny imperialnej bądź powstania. Fakt, ze partia odcinała się od niepodległości odcinał ją od patriotycznego społ pols.

Oprócz 2 polskich partii socjalistycznych działała trzecia żydowska.

1891 – w Król Pol zakazano ponownie nabywania i dzierżawy gruntów wiejskich. W Niem i Aus byli równouprawnieni.

Asymilację hamował nacjonalizm polski i towarzyszący antysemityzm. Reakcją był nacjonalizm Żydów polskich.

Bund – Powszechny Żydowski Związek Robotniczy 1897 Wilno. Zwalczał organizacje syjonistyczne i ortodoksyjne, dążył do zapewnienia Żydom autonomii kult-narod. Popierał tylko robotników żydowskich, za co zatarg z SDKPiL i SDPRR, które głosiły hasła jednej partii scentralizowanej. Współpracowała doraźnie z PPS.

Antagonizmy klasowe i narodowościowe, kryzys w wojnie z Japonią 1904/5 (próba rozładowania kryzysu w Rosji, Jap atakują pierwsi flotę w Port Artur), seria klęsk. Początek 22 I 1905 – krwawa niedziela w Petersburgu (robotnicy chcieli przedłożyć petycję carowi), masowe strajki i wystąpienia chłopów oraz żołnierzy (pancernik Potiomkin), akty terroru przeciw funkcjonariuszom. Tzw Duma Bułyginowska: min spr wew, wybory 4 stopniowe z zastosowaniem cenzusu majątkowego, bez udziału robotników i biedoty wiejskiej. 4 kurie: obszarnicza 1 głos na 2000, miejska, gminna i robotnicza 1 głos na 90 tyś.

Pod wpływem wydarzeń i opozycji liberalnej M II ogłosił 30 X 1905 Manifest Październikowy wprowadzający swobody obywatelskie: urząd premiera, Dumę, tym razem wybory powszechne i przyznanie Dumie praw ustawodawczych. Przyznawał podstawowe swobody demokr dla społeczeństwa. (zaspakajał wymogi polskiej ND). Izbą wyższą Rada Państwa z członków mianowanych. Ordynacja faworyzowała ziemiaństwo.

Powstanie stopniowo upadło. Rozwiązanie II Dumy 16 VI 1907 i uchwalenie nowej ordynacji wyborczej zwiększającej znaczenie ziemiaństwa zakończyło rewolucję, którą stłumił Piotr Stołypin

- rozpoczęto modernizację państwa w kierunku monarchii parlamentarnej

- przeprowadzono reformę agrarną znoszącą wspólnoty gminne, dając podstawy stworzenia silnego chłopstwa podpory caratu

W Król Pol – Królestwo Polskie było największym ogniskiem walk rewolucyjnych 1905-1907 w całym imperium rosyjskim.

Wpływ kryzys gospodarczy i ogłoszenie poboru na wojnę ros-jap.

Było to największe masowe wystąpienie robotników przem i rolnych. Bezpośrednią przyczyną była krwawa niedziela 22 I 1905.

W Król Pol zwrócona politycznie przeciw caratowi. Wpływy partii: PPS, ND, SKPiL, PZL.

Piłsudski i Dmowski w Japonii. Piłsudski otrzymał pomoc na zakup mauzerów w zamian za info o ruchach wojsk ros. 1904 zaczęto montować bojówki. ND przeciw akcjom strajkowym. Powstaje Polski Związek Ludowy 1904-1907 powiązany z PPS działał gł na wsi, popierał żądania robotników rolnych. Stefan Brzeziński, Zygmunt Nowicki, Wacław Kruszewski – pierwsza partia chłopska.

IV 1904 policja carska wykrywa drukarnię SDKPiL w W-wie, ginie Marcin Kasprzak zastrzeliwszy 4 policjantów.

Na wieśc o krwawej ND społeczeństwo Królestwa odpowiedziało strajkiem powszechnym – ok. 400 tyś robotników, walki w W-wie ok. 90 zab i Łodzi gdzie zginęło lub rannych zostało ok. 2 tyś.

Punktem szczytowym był ogólnoros i w Król Pol strajk październikowo-listopadowy, który wymusił obietnice nadania konstytucji i stworzył kilka tygodni wolności słowa.

W Zagłębiu Dąbrowskim doszło do wystąpień zbrojnych i powstania Republiki Zagłębiowskiej a w Zagłębiu Staropolskim Republiki Ostrowieckiej, postulaty:

- autonomia Król Pol

- wolności obywatelskie

- protest przeciw poborowi Polaków na wojnę z Japonią 1904-1905

- poprawa warunków socjalnych, 8h pracy, pensje, chłopi serwituty,

- studenci wprowadzenie j.pol jako wykładowego, ale także do urzędów i adm, sądów

- zaprzestania rusyfikacji

- swobody działania Koś kat

Główną formą walki masowe strajki, wiece i demonstracje, walki barykadowe w Łodzi 3 dni ok. 200 ofiar – pierwsze zbrojne powstanie robotników w dziejach caratu. Za sprawą Organizacji Bojowej PPS kilkaset zamachów, napady na transporty pieniędzy.

Od lata 1906 PPS prowadziło akcję terrorystyczną, na urzędników, pociągi pocztowe, kasy powiatowe. Zakonspirowani nawet przed kierownictwem.

W koń 1905 wprowadzono w Król Pol stan wojenny a armia przystąpiła do tłumienia rewolucji. Liczne wyroki śm i surowe kary. Właściciele zakładów pracy stosowali lokauty tj tymczasowe zamykanie fabryk, zwalnianie robotników. W Król Pol wspierało kontrrewolucję 250 tyś armia. Król Pol było gł ogniskiem walk rewolucyjnych 1905-1907 w całym imperium ros.

W wyniku rewolucji powołano w Rosji 1906 obdarzony nikłymi uprawnieniami parlament – Duma Państwowa, w którym zawiązało się Koło Polskie.

Polacy uzyskali złagodzenie polityki rusyfikacyjnej min polonizację szkolnictwa prywatnego, zgoda na tworzenie pol stowarzyszeń nauk i kult, zelżała cenzura, zalegalizowano ruch związkowy. Rewolucja wpłynęła na wzrost kultury polit społ pol i powstanie nowożytnego układu partyjnego. Ukaz tolerancyjny pozwalał na powrót do katolicyzmu. Legalizacja stowarzyszeń. Wielka rola endecji przy tworzeni polskich szkół średnich, ludowych oraz bibliotek. Powstaje TNW – Tow Naukowe W-skie 1907-1952. Przyczyniło się do powstania uniwersytetu i politechniki w W-ie 1915, Handelsman, St Kętrzyński.

Rew 1905-7 daje także świadomość narodową w Lit, Biał i Ukr. Rodzi się tam nowa inteligencja, która odmawia praw Polakom.

Ostoją i siłą polit burżuazji była endecja, która miała także swoje bojówki. Od 1906 jawnie toczyła walkę ze strajkami. Np. w Łodzi zabito ponad 100 działaczy socjalistycznych – mordy polityczne.

I 1907 wybory do II Dumy, znów wygrywa endecja.