УВОДЗIНЫ

Date: 2015-10-07; view: 450.

Zabory

Rewolucja 1905-1907 wywarła potężny wpływ na pozostałe zabory. Rok 1905 obudził poczucie solidarności.

Ignacy Daszyński z PPSocjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego i PPS był w parlamencie wiedeńskim, przeciwnik silnej ręki Badeniego, podczas demonstracji w Krakowie sam podpalił portret cara M II.

1907 w Galicji została zniesiona ustaw kurialna, bez prawa głosu pozostały tylko kobiety oraz osoby pobierające środki z funduszów publicznych. Ukraińcy domagali się równouprawnienia z Polakami. Polskie Koło w rękach konserwatystów – obszarników, w opozycji do nich wszystkie partie.

W Poznańskiem i na Pomorzu rozpoczął się strajk dzieci w szkołach ludowych pod hasłem praw nauki religii po polsku.

Pozostały na polu 2 najważniejsze orientacje: endecka i piłsudczykowska.

1907-1909 – reakcja Stołypinowska: cofnięcie się fali rewolucyjnej, aresztowania, wyroki śm, zsyłki. Likwidacja związków zaw.

Ciosy w szkoły średnie – cofano koncesje. Cios w reprezentację parlamentarną, Koło Polskie liczyło w Dumie 35 posłów, endecja postawiła nawet wniosek o autonomię Królestwa. Stołypin rozwiązał Dumę w VI 1907 a nowa ordynacja przyznała tylko 14 mandatów. Królestwo nie doczekało się samorządu ani miejskiego ani ziemskiego, jakie funkcjonowały w pańs ros.

Przed I w św

Wojna japońska i kryzys rewolucyjny osłabił Rosję.

Niemcy 1905 ogłosiły pretensje do Maroka.

Austro-Węg 1908 ogłosiły aneksję Bośni i Hercegowiny.

Rozbudowa floty wojennej i ekspansja kolonialna zaostrza stosunki Niemiec z Anglią.

Postępujący rozkład Turcji pozwala Ros i A-Weg do próby sił na Bałkanach.

Na tym tle podział E na 2 wrogie bloki ukształtowane pod koń XIX.

Anglia 1904 porozumienie z Fr a 1907 z Ros.

1911 spór o Maroko.

1912 agresja 4 państw bałkańskich przeciw Turcji

1913 zatarg zbrojny między tymi państwami

1904/5 Konflikt marokański: Fr i Hisz zawarła układ o podziale stref wpływu w Maroku. 1905 roszczenia do terytoriów wysuwają Niemcy, które wysłały do Tangeru okręty wojenne. Rywalizacja doprowadziła do konfliktu zbrojnego niem-fr zakończoną pokojem w Fezie. Francja objęła patronat nad Marokiem, a port morski w Tangerze przekształcono w strefę międzynarodową.

Wydarzenia na Bałkanach 1912-1913 zaktywizowały polskie ośrodki polityczne w zab aus i przyczyniły się do powstania

Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, w skład weszły:

- PPS Frakcja Rewolucyjna – Piłsudski, Leon Wasilewski – program walki o niepodległość, mniejsza uwaga do współpracy z ruchem rew ros. Przygotowywanie kadr do przyszłej armii polskiej: Związek Walki Czynnej (Wł Sikorski)j, Organizacja Strzelec, 1909 powróciła do nazwy PPS

- Narodowy Związek Robotniczy, Jan Stanisław Jankowski

- Narodowy Związek Chłopski, z działaczy którzy opuścili endecje Aleksander Bogusławski

- PPSD, Ignacy Daszyński, Jędrzej Moraczewski i inne partie

Cele:

1. konfederowanie akcji niepodległościowych
2. utworzenie u boku Austrii polskich sił zbrojnych
3. w razie walki miała zorganizować władze naczelną (różne projekty min połączenie z Aus-Węg)

Komisja Tymczasowa przestała istnieć w 1914 w chwili powołania Naczelnego Komitetu Narodowego.

Naczelny Komitet Narodowy powstał 1914 w skład weszły KSSN, CKN – Centralny Komitet Narodowy lwowski, Stronnictwo Ludowe, i inne – bez endeków. Secesja bo treść roty składanej przez Legiony miała za mały charakter narodowy.

Na czele departamentu wojskowego W Sikorski. 1915 – konflikt Piłsudski i Sikorski. Piłsudski sprzeciwiał się dalszemu werbunkowi do Legionów wobec dwuznacznej postawy Austrii w sprawie polskiej. W następnych latach upadek znaczenia NKN, uległ rozwiązaniu po utworzeniu Rady Regencyjnej 1917.

Rada Regencyjna – namiastka najwyższej władzy państwowej w Król Pol, powstała we IX 1917 na mocy patentów cesarzy Niemiec i Austrii, w raz z powołaną przez nią Radą Stanu miała pełnić funkcje ustawodawcze, miała sprawować władze do okresu objęcia rządów przez króla lub regenta.

W skład Rady Regen weszli: arcybiskup warszawski A. Kakowski, prezydent Warszawy Z. Lubomirski i ziemianin J. Ostrowski. W praktyce jej rola sprowadzała się do wykonywania poleceń władz okupacyjnych, przede wszystkim niemieckiego generał-gubernatora H. Beselera i austriackiego generał-gubernatora K. Kucka.

W nielicznych przypadkach Rada Regencyjna zdobywała się na oficjalne protesty u swych mocodawców. W październiku 1918, w obliczu klęski państw centralnych, Rada Regencyjna wystąpiła z orędziem zapowiadającym odbudowę państwa polskiego, przeprowadzenie wyborów i powołanie nowego rządu. W listopadzie 1918 przekazała władzę wojskową i cywilną J. Piłsudskiemu.

Przed wybuchem I woj. św mocarstwa nie zajmowała sprawa polska. Ani w Berlinie, ani w Wiedniu nie brano pod uwagę anektowania Król Pol. Po stronie ros obszar Król Pol traktowano jako drugorzędny.

Polacy natomiast spierali się czyje zwycięstwo przyniesie większe korzyści. 2 orientacje:

1. oparcie w Rosji
2. oparcie w Aus-Węg

Lewica twierdziła, że zwycięstwo każdej ze stron nie przyniesie poprawy proletariatu – potrzeba rew socjalnej.

W Król Pol ruchy mariawitów, tworzą się organizacje rolnicze, które odcinają się od wpływów endecji (przez co tolerowane przez rząd – jako przeciwwaga) i spod wpływów dworu i kleru. Tygodnik „Zaranie” redagowany przez Maksymilian Malinowski (później we władzach 1918 PSL i 1931 SL). Z Zaraniem współpracowała M. Dąbrowska. Przyczyniło się do rozwoju ruchu ludowego.

W Król słabo natomiast rozwinęła się spółdzielczość kredytowa, mało kas zapomogowo-kredytowych.

Char – autorytet koś zaczął się wykruszać na wsi.

Antagonizmy między PPS-Lewicą a SDKPiL.

Związki zawodowe PPS dążyły, dążyły do legalności, gdy tym czasem działalność związków SDKPiL była nielegalna.

W 1914 Zarząd główny SDKPiL zaproponował PPS rozmowy na temat zjednoczenia, przeszkodziła I woj. św.

Bernard Bulow 1900-1909 kanclerz i premier Prus. Realizował politykę zmierzającą do nowego podziału świata, popierał wielki przemysł, zwalczał socjaldemokrację. Polityka wroga polskości. Za jego rządów wzmożenie szykan wobec ludn pol.

Komisja Kolonizacyjna dysponując wielkim funduszem wykupywała ziemię z rąk polskich.

Endecja zdobyła przewagę w Kole Polskim z Poznańskiego.

Na Górnym Śląsku rozczarowanie Wojciech Korfanty porozumiewa się (prawdp pod wpływem trudności finansowych) (przeciwnik socjalizmu, hasła nierozłączności Ślązaków z narodem pol., za demokratyzacją życia, poprawą socjal robot) z Adamem Napieralskim (włąściciel szeregu czasopism, min Katolik w Bytomiu, współpracownik niem partii Centrum, która dwuznaczną postawę w sprawie pol po okresie Kulturkampfu. Proniemiecka linia polit). Napieralski wykupił wszystkie organy prasowe Korfantego.

W Galicji problem ukraiński. Ukraińcy dążyli do 3 postulatów:

1. większy udział w administracji
2. większa liczba mandatów do sejmu
3. większa liczba szkół, w tym własnego uniwersytetu

Na porozumieniu zależało władzom aus, w obawie przed infiltracją ros w obliczu wojny.

Michał Bobrzyński, historyk – współtw krak szkoł hist, prof. UJ, 1908-1913 namiestnik Galicji, przywódca krakow stńczyków. Przeciwnik endecji i moskalofilów pol i ukr. Zezwalał na tworzenie się organizacji paramilitarnych w Galicji. Konserwatysta.

1913 wprowadził nowy projekt w ordynacji wyborczej ustalający tzw V kurię, miał to być kompromis dla wszystkich niezadowolonych w tym Ukraińców i socjalistów oraz ND. Nie była to demokratyczna reforma: 27 % mandatów dla Ukraińców, V ordynacja miała być dla bogatych chłopów i proboszczów wiejskich. Jednakże konserwatyści krakowscy wraz z bpami i ND oskarżali go o radykalizm, co doprowadziło do dymisji Bobrzyńskiego.

1913 rok to także rozłam w PSL:

Jan Stapiński 1867-1946 organizator ruchu ludowego w Galicji, 1908-1913 przewodniczący PSL wystąpił z Koła Polskiego i przeszedł do opozycji.

Wincenty Witos 1874-1945 staje na czele PSL-Piast stanął na prawicy stronnictwa. (brat Andrzej).

PPS-D Galicji i Śląska Cieszyńskiego

Ignacy Daszyński 1866-1936, przeciwnik Badeniego, zwolennik państwowości polskiej, współpracownik Piłsudskiego, po I woj. św na czele Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie 7-18 XI 1918. Jego gabinet wydał Manifest: szerokie reformy, podporządkował rząd Piłsudskiemu po jego powrocie do kraju. Na polecenie Naczelnika państwa otrzymał zadanie utworzenia nowego rządu, jednak próba nie powiodła się. Powstał nowy gabinet utworzony przez Jędrzeja Moraczewskiego.

W rządzie Witosa wicepremier. Od 1928 w opozycji do Piłsudskiego

Jędrzej Moraczewski 1870-1944, działacz PPSG i Śląska Cieszyńskiego. W I woj. św walczył w Legionach Polskich. 1918 Piłsudski powierzył mu misję utworzenia rządu odrodzonego państwa polskiego. Po przewrocie majowym 1926 usunięty z PPS za popieranie Piłsudskiego.

Przewrót majowy – zbrojny zamach stanu dokonany przez JP 12-14 V 1926, obalono rząd Witosa i dymisji prezydenta Stanisława Wojciechowskiego (PSL-Piast). 15 V powołano rząd Kazimierza Bartela (1926-1930 trzykrotny premier, nowela konstytucyjna powiększająca rolę prezydenta). 1 VII na prezydenta RP wybrano I. Mościckiego co zapoczątkowało okres rządów sanacji.

Sanacja – obóz polityczny sprawujący rządy od przewrotu majowego do IX 1939. Dzięki noweli do konstytucji 1926 ograniczono rolę sejmu na korzyść prezydenta i rządu. Gł organizacją polit Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem 1928-1935 a po 1928 Obóz Zjednoczenia Narodowego.

Najliczniejszą grupę działaczy stanowili wojskowi, stąd władze sanacyjne określano „rządami pułkowników”.

Działacze: Józef Beck, Edward Rydz Śmigły, Walery Sławek, Kazimierz Świtalski, Ignacy Mościcki.

Po przegranej kampanii wrześniowej działacze sanacji stali się celem ostrej krytyki i byli odsuwani od stanowisk państwowych na emigracji.

Ignacy Mościcki – 1867-1946, wybitny chemik, dzięki poparciu JP prezydent RP 1926-1939, w 1939 internowany w Rumunii, władzę przekazał Władysławowi Raczkiewiczowi 1939-1947 prezydent na emigracji.

1908 na tle kryzysu bośniackiego między Rosją a Aus-Węg utworzył się w Krakowie ZWC – Związek Walki Czynnejpod dow Kazimierza Sosnkowskiego a faktycznie JP. Celem antyrosyjskie powstanie. Organizowano formacje przysposobienia wojskowego.

Powstały:

- w Krakowie Strzelec pod komendą JP

- Związek Strzelecki pod Sikorskim

Obie działały pod cichym przyzwoleniem aus jako ewent narzędzie dywersji antyros w razie wojny.

Piłsudski przygotowywał się do powstania, współpracował nawet z wywiadem wojskowym.

Wojna wybuchła w chwili ożywienia narodu, a jednocześnie rozbicia politycznego.

1. Prawica - trójlojalizm
2. endecja stawiała na carską Rosję – liczyli na autonomię, Dmowski zyskał poparcie w Galicji ze względu na Ukraińców, a w zab prus ze wzgl na Hakatę.

Kultura okresu Młodej Polski

Młoda Polska– okres literacki w Polsce, także w dziedzinie sztuk plastycznych i muzyki. 1890-1918. Między pozytywizmem a 20leciem międzywojennym. Związana z europejskim modernizmem. Przedstawiciele ur w latach 1860/70 debiut 1890/1900:

Jan Kasprowicz – endek, czł Ligi Narodowej, poeta, publicysta

Stanisław Żeromski, organizator polskiej władzy państwowej na Podhalu, prezydent tzw Republiki Zakopiańskiej 1918, Przyczynił się do powstania Towarzystwa Przyjaciół Pomorza, kandydat do Nagrody Nobla 1934, Syzyfowe prace, Popioły, Wierna rzeka, Przedwiośnie, Doktor Judym

Kazimierz Przerwa Tetmajer, związany z Legionami JP, najwybitniejszy z twórców Młodej Polski. Poezje I, II, do VIII.

Stanisław Wyspiański, uczeń Jana Matejki, związany działalnością art. z Krakowem, w literaturze dramaturg: Warszawianka, Wesele.

Stanisław Przybyszewski – otaczała go atmosfera skandalu, rozbił małż Kasprowicza, ekscesy alkoholowe.

Władysław Reymont 1867-1925, Laureat Nagrody Nobla 1924, robotnik kolejowy, wypadek - odszkodowanie: Ziemia Obiecana, Chłopi (Nobel).

Gabriela Zapolska 1857-1921, aktorka, pisarka, Moralność Pani Dulskiej – fałsz moralny galicyjskiego mieszczaństwa.

Piękno Tatr rozsławił Witkiewicz i Tetmajer.

Malarstwo: Władysław Podkowiński, Stanisław Witkiewicz

Muzyka: Karol Szymanowski, pianista Ignacy Paderewski

Teatr – prym Krakowa, reżyser Tadeusz Pawlikowski, pierwszy, który narzucił własną interpretację spektaklu.

Kino – pierwsze filmy 1908, kariera Poli Negri (Barbara Chałupiec 1896-1987) w Hollywood, koniec kariery w okresie ery dźwięku.

Sztuki plastyczne – prym Krakowa, Szkoły Sztuk Pięknych – impresjonizm (pejzaż, martwa natura), kubizm(Picasso, zerwanie z malarstwem tradycyjnym, ze sztuką naśladowania, geometryczne uproszczenie brył). Upowszechnianie sztuki w różnych dziedzinach.

Pozytywizm – materializm przyrodniczy, wiara w postęp

Modernizm – postawy: idealizm, irracjonalizm, pesymizm. Dekadentyzm – przeczucie o schyłku Europy, a nawet katastrofy świata.

Charakter specyfiką Mł Pol był powrót do romantyzmu politycznego.

Okres Młodej Polski:

- nadal w niewoli, ale wytworzenie się masowych ruchów polit.: , robotniczego, ludowego, nacjonalistycznego.

- Po rew 1905 społeczeństwo rozbite na różne orientacje

- Nowe wynalazki: sport, film, samolot, samochód, telefon, prąd

- Podnosi się stopa życiowa ogółu ludności

Chimera – ważne czasopismo art-literackie w W-wie dal okresu Mł Pol. Publikacje większości polskich prozaików i poetów.

Przełom w historiografii. Kres apogeum UJ w Krakowie. Nowa synteza Władysława Smoleńskiego: Dzieje narodu polskiego 1897/8 (1851-1926 czołowy przedst warsz szk hist, odpowiedzialność za rozbiory państwa sąsiedzkie) przeciwstawiała się koncepcjom Michała Bobrzyńskiego: Dzieje Polski w zarysie 1879 (UJ, przywódca stańczyków, 1908/13 namiestnik Galicji)

Studia Oswalda Balzera (1858-1933 najwybit historyk prawa, Lwów, związany z ND) i Lucjana Siemieńskiego 1807-1877 (zał Akademii Umiejętności) wykazały, że Rzeczypospolita szlachecka i polska monarchia stanowa nie wykazywała anomalii w Europie, lecz były tworami zdolnymi do życia.

Wojciechowski Tadeusz 1838-1919 – współzał Tow Hist we Lwowie. Mediewista, w Szkice historyczne podważył legendę bpa Stanisława, rewizja autorytetu Koś kat w dziejach Polski.

Askenazy Szymon – 1866-1935, badacz XVIII-XIX, twórca lwow i warsz szk hist.

Akademia Umiejętności - 1871 w Krakowie, grupowała uczonych z całej Polski i emigracji, celem reprezentowanie pol nauki na arenie międzynar. Działalność polegała na inicjowaniu i popieraniu badań naukowych, tworzeniu zbiorów, gł ze składek społeczeństwa. Początkowo 3 wydziały: filologiczny, hist-filoz, mat-przyrod, AU była naczelną polską instytucją naukową w okresie zaborów. 1919 jako Polska Akademia Umiejętności od 1951 PAN/

I wojna światowa

Podział Europy na 2 antagonistyczne bloki:

1. Państwa centralne: Niemcy, Aus-Węg, Turcja, 1915 Turcja.
2. Ententa: Francja, Rosja, Wielka Brytania (potem Serbia, Belgia, Japonia, 1915 Włochy, 1916 Rumunia, 1917 USA i Grecja.

28 VI 1914 austriacki następca tronu arcks Franciszek Ferdynand zam w Sarajewie przez serbskiego nacjonalistę.

Dało to pretekst dla Aus-Węg złamania niebezpiecznej Serbii.

Pełne poparcie Niemiec – ultimatum 23 VII do Serbii a 28 VII wypowiedziały wojnę.

30 VII Rosja w obronie Serbii ogłosiła mobilizację.

1 VIII Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji a 3 VIII Francji. 4 VIII Anglia przyłącza się do wojny. Wojna objęła całą E.

Od początku wiadome było, że wojna zaważy na losach polskich. Tocząc się na ziem pol, zmuszała walczących do zajęcia stanowiska w sprawie pol.

Początek wojny

Ofensywa ros w 2 kierunkach:

1. północna, na Prusy Wsch – zatrzymana przez Hildenburga pod Tannenbergiem (nazwa nadana za Grunwald)
2. południowa na Galicję – Rosjanie zajmują Lwów, docierają pod Dunajec

1915 Niemcy odbierają Galicję Wschodnią, 5 VIII Niemcy wkraczają do W-wy, potem do Wilna. Front ustalił się na Wschód od Bugu, granicy zbliżonej z 1793 roku, całość ziem w granicach państw centralnych.

Cofające się wojska ros uprowadziło ok. 700 tyś ludzi z dobytkiem.

Liczba Polaków powołanych pod broń przez 3 zaborców dochodziła do 2 ml. Przez 4 lata mieli się zabijać między sobą za obca sprawę. Zginęło ok. 400 tyś. Ogromne straty materialne. Wojną objęte całe Król i Galicja, część powiatów prus. Niemcy z terenu Król rabunkowa gospodarka, wyrąbano 600 tyś lasów bez zalesienia. Za zniszczenia wojenne odpowiedzialne tylko 4% w wyniku działań wojennych, reszta to rabunek władz: 56% niem, 22% aus, 16% ros.

Mocarstwa wobec sprawy polskiej

Na początku wojny bez jasnych koncepcji, koła konserwatywne w Ros i Niem nie wykluczały zawarcie pokoju odrębnego wykluczającego zmiany granic. Koncepcje:

Rosja – zapowiadał aneksję Galicji Wsch, a z Królestwa, Gal Zach, Poznańskiego i cz Śląska utworzenie Polski związanej z Rosją.

Niemcy – w wypadku zwycięstwa koncepcja Mitteleuropy: system państw ze Śrd E podporządkowanych Rzeszy.

Austria – zdawała sobie sprawę, że silniejszy partner rozstrzygnie tę kwestię i najmniej miała do powiedzenia.

Wszystkie odezwy ogólnikowe głosiły bliżej nie określoną wolność i były nie podpisane przez monarchów.

Społeczeństwo wobec wybuchu wojny.

Lenin w imieniu SDPRR wzywał do wykorzystania wojny do celów rewolucji socjalnej. Hasła solidarności partii robotniczych.

W zab ros endecy opowiedzieli się po stronie caratu.

W zab prus archidiecezja wzywała do posłuszeństwa, na Śląsku Korfanty z Napieralskim, a w Grudziadzu Kulerski otwarcie po stronie Niemiec.

Komisja Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych – KSSN w zab aus, kierowana przez JP uzyskała zgodę na wkroczenie strzelców do Królestwa i wywołania antyros powstania. Strzelcy wkraczają do Kielc. JP ogłosił, że w W-wie powstał Rząd Narodowy i powołał go na komendanta pol sił wojskowych. Rząd okazał się fikcją, powstanie nie wybuchło, przyszedł rozkaz rozwiązania strzelców, ale politycy galicyjscy ocalili oddziały przekształcając je w legiony polskie wchodzące w skład armii aus-węg.

Centralny Komitet Narodowy – pod zwierzchnictwem ND poparł koncepcję legionów, ponieważ opowiadała się za tym niemal cała opinia w Galicji. Zawiązał się w Krakowie

Naczelny Komitet Narodowy – złożony z wszystkich stronnictw polit: KSSN, CKN, konserwatystów, SL. Prezes burmistrz Krakowa J. Leo. Zadaniem jego był patronat nad przyszłymi Legionami, eliminując tym samym dowództwo JP i rzekomy Rząd Nar.

Aus-Węg wyraziły zgodę na utworzenie 2 legionów w sile 8,5 tyś każdy. JP zdegradowany do komendanta 1pułku piechoty legionów.

Legiony Polskie w I woj. św – utworzone z inicjatywy prezesa Koła Polskiego, prezydenta Krakowa J. Leo za zgodą Wiednia.

16 VIII 1914 w Krakowie zebrano:

- posłów Koła Polskiego przy parlamencie w Wiedniu

- posłów Sejmu Krajowego w Galicji

- KSSN

- i endeckiego CKN

Uchwalono utworzenie 2 legionów: Zachodniego (wpływy JP i KSSN) i Wschodniego (wpływy ND). Podlegały naczelnemu dow aus, przysięga na wzór austr, rekrutacja spośród niepoborowych lub ochotników z Królestwa. Komenda polska i umundurowanie, nie obowiązywały stopnie oficerskie, tylko funkcje dowódcze: komendanta kompanii, batalionu, itp.

Po wkroczeniu wojsk ros do Galicji Legion Wsch odmówił złożenia przysięgi austriackiej i rozwiązał się w całości.

Legion Zach złożony z 2 brygad bił się pod Krakowem.

W W-wie endecy powołali Komitet Narodowy Polski, który miał utworzyć formacje po stronie Rosji jako przeciwwaga legionów galicyjskich. Legion puławski tylko ok. 1000 ochotników.

Wkroczenie do W-wy Niemców społeczeństwo traktowało jako wyzwolenie.

Królestwo podzielone na 2 strefy wpływów: Niem 2/3 i Aus-Węg 1/3.

Koło Polskie w Wiedniu zwróciło się do Franciszka Józefa by połączył pod swym berłem całe Królestwo złączone z Galicją.

Niezadowolenie Niemców, którzy traktowali zdobyte tereny jako obszar eksploatacji i kartę przetargową.

W miastach powołano rady miejskie i magistraty, w powiatach sejmiki, ale zdominowane były przez Niemców.

Spolonizowano uczelnie W-wie, U i Politech, ale biura urzędować miały po niem.

Fronty znieruchomiały w okopach.

Wł Sikorski forsował rozbudowę legionów. Jednak niechęć do Niemców powoduje bierną postawę.

JP oświadczył, że wstrzymuje werbunek do legionów do czasu dopóki państwa centralne nie proklamują niepodległości Polski, nie utworzą rządu i nie mianują wodza.

W 2 roku wojny orientacja austriacka traciła grunt. Namiestnikiem Galicji został od 50 lat Niemiec. Wieszano rzekomych zdrajców, wojsko zachowywało się butnie wobec ludności.

Piłsudski w 1916 demonstracyjnie podał się do dymisji oświadczając, że odtąd może służyć tylko pod władzą narodową. Przemianowano legiony na Polski Korpus Posiłkowy i obiecano polskie sztandary.

Generałowie: Beseler w W-wie i Kuk w Lublinie ogłosili 2 równobrzmiące manifesty 5 XI 1916, mowa, że 2 cesarze Wilhelm II i Fr Józ, postanowili z ziem odebranych Rosji utworzyć państwo samodzielne z dziedzicznym monarchą, włąsną armią, bez mowy o granicach i własnym rządzie.

W odpowiedzi Mikołaj II protest i wydał akt głoszący utworzenie wolnej Polski złożonej z 3 zaborów: osobny ustrój, armie, ale zwierzchność caratu. Do protestu przyłącza się Fr i Ang. Pewne sympatie w USA na Wilsona zyskał wpływ pianista Paderewski. W konsekwencji zostawiono Rosji wolną rękę.

Rewolucja Lutowa 27 II (12 III) 1917 przyniosła większe wpływy dla sprawy polskiej.

Rewolucja obaliła carat. Na czele ruchu stanęła Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich.

Władze przejęła burżuazja tworząc Rząd Tymczasowy.

Rada Delegatów kategorycznie określiła samookreślenie się narodów. Rząd Narodowy tymczasem zachował powściągliwość likwidując instytucje rosyjskie w Królestwie powołując Komisję Likwidacyjną z Polakiem na czele Aleksander Lednicki.

17 III 1917 Rząd Tymczasowy już opowiada się za stworzeniem niepodległego państwa pol z ziem zamieszkałych przez większość polską. Przyszła Polska miała być związana wojskowym przymierzem a granice wytyczy ros Konstytuanta.

Od tej chwili sprawa polska została umiędzynarodowiona. Fr, Ang, Włoch przyłączyły się do tej deklaracji. Upadek caratu dawał rządom większe pole manewru.

Generał-gubernatorzy aus i niem powołały TRS – Tymczasową Radę Stanu – był to pierwszy organ władzy polskiej na ziem Kró Pol. Jako organ doradczy i pomocniczy przy tworzeniu instytucji państwowych. 25 członków: 15 z ter niem i 10 z ter aus. Tymczasem władze TRS wystąpiły pod adresem okupantów z żądaniami przejęcia szkolnictwa, sądów, ustanowienia regenta. Beseler ignorował.

Władze zgodziły się na powołanie armii polskiej pod warunkiem podporządkowania się państwom centralnym. Na znak sprzeciwu z Rady ustąpił JP. Po aresztowaniu JP z Sosnowskim w VII 1917 i po tzw kryzysie przysięgowym w Legionach Polskich 26 VIII (Polonische Wehrmacht – Polskie Siły Zbrojne) - TRS podała się do dymisji. I i III brygady internowano. II brygada złożyła przysięgę dow Józef Haller.

Sytuacja gospodarcza pogarszała się, wywózka robotników do Niemiec, chaos pieniężny i kredytowy, wieś nie ufała nowej walucie.

Epidemie, drożyzna, kartki. Grypa hiszpanka 1918. Antyniemieckie nastroje.

W Rosji wiele skupisk Polaków. Organizowano armię, także we Francji. Dmowski podróżował do Londynu, Paryża i Rzymu szukając oparcia dla sprawy polskiej. W VIII 1917 zorganizował pod jego przewodnictwem w Lozannie KNP.

Komitet Narodowy Polski – 1917-1919, w Paryżu, kontynuacja Komitetu Narodowego (1914-1917), utworzona przez Dmowskiego w Lozannie, przeniesiona do Paryża. W składzie: IJ Paderewski, E. Piltz, S. Grabski, J. Haller, M. Zamoyski. Do XII 1917 uznawany prze Ententę za przedstawicielstwo narodu pol. W II 1918 otrzymał polit kierownictwo nad armią polską we Fr. KNP nie uznawał rządu J. Moraczewskiego i podporządkował się Naczelnikowi Państwa JP dopiero po utworzeniu 16 I 1919 gabinetu Paderewskiego.

Tymczasowa Rada Stanu skompromitowana przysięgą podała się do dymisji VIII 1917. Pozytywnym skutkiem jej działalności było zorganizowanie kadr administracji i sądownictwa. Z rozmachem rozbudowano szkolnictwo.

15 IX 1917 dwaj gen-gub ogłosili patenty carskie o ustanowieniu polskiej władzy państwowej. Do czasu powołania na tron króla władzę miała przejąć Rada Regencyjna złożona z 3 członków powołanych przez cesarzy. Ustanowiono rząd oraz Radę Stanu już jako organ ustawodawczy. Regentami byli: abp warszawski Aleksander Kakowski, ksiądz Zdzisław Lubomirski, Józef Ostrowski.

Pierwszym premierem Jan Kucharzewski, czł ND. Wystąpił w 1911 z ND protestując przeciwko ros polityce Dmowskiego. Od 1911 w Lidze Narodowej. W 1917 objął rząd powołany przez Radę Regencyjną. Po traktacie brzeskim 1918 podał się do dymisji.

X 1917 bolszewicy obalili Rząd Tymczasowy w Petersburgu i przejęli władzę. Deklaracja Lenina – unieważnienie traktatów rozbiorowych. Aby rozprawić się z kontrrewolucją rząd radziecki musiał się wycofać z wojny z Niemcami.

Brzeski traktat pokojowy – długotrwałe negocjacje 8XI-15XII 1917 nie przyniosły pozytywnych rezultatów, Niemcy zajęły Łotwę, Estonię, Ukrainę po Krym gdzie utworzyły marionetkowe państwo ukraińskie, z którym zawarli separatystyczny pokój. Rosja zmuszona trudną sytuacją wew zmuszona podpisać traktat. Po klęsce Niemiec Rosja Radziecka anulowała traktat jako narzucony siłą.

W VII 1918 załamała się ofensywa niem nad rz Marną. Gen Ludendorff oświadczył Wilhelmowi II, że wojna jest przegrana i trzeba prosić o pokój.

We VIII załamuje się front bałkański i włoski. Ces Karol 1916-1918 próbował ratować monarchię zapowiadając przekształcenie monarchii w federację narodów, ale w X ogłaszają niepodległość Czesi, Jugosłowianie.

3 XI wybucha rewolucja w Niemczech – upadek Hohenzollernów. Strach przed rewolucją socjalną sprawia, że sprawa polska jest inaczej postrzegana, jako zapora przed czerwonym niebezpieczeństwem.

Niemcy próbowali okroić Królestwo Pol, ale w obliczu klęski i nie uzyskania żadnych ustępstw, rząd Steczkowskiego w VIII podał się do dymisji. Rada Regencyjna wystąpiła z orędziem do narodu o utworzenie niepodległego państwa z dostępem do morza, rozpisanie wyborów i utworzenie rządu międzypartyjnego.

Największe wpływy w Poznańskiem, we Fr mieli ND, co pozwoliło powołać na premiera Józefa Świeżyńskiego. Zapoczątkował rozbudowę Polskich Sił Zbrojnych. Zwrócił się do Rzeszy o zwolnienie JP z Magdeburga. Jednak brak poparcia i reprezentacji za granicą przyczynił się do jego upadku 3 XI 1918.

Polska Organizacja Wojskowa – POW, organizacja militarna zał 1914 w W-wie z inicjatywy JP. Działała w Kr Pol i Galicji.

W Galicji rozbroiła załogi austr.

Rada Regencyjna uznała JP jako zdolnego opanować chaos polit i przekazała mu władzę nad wojskiem i misję utworzenia rządu, po rozwiązaniu się Tymczasowego Rządu Republiki Polskiej w Lublinie.

Nowe Państwo musiało toczyć walkę ze wszystkimi sąsiadami przez 2 lata:

- z Niemcami o Śląsk i Poznań

- z Rosją o kresy wsch

- Z Ukraińcami o Lwów

- Z Litwą o Wilno

- Z Czechami o Cieszyn

Sprawa narodowa najsilniejsza była na Górnym Śląsku, ponieważ brak tam było polskiej burżuazji.

Koś kat nie uznawał polskich dążeń do niepodległości i zachęcał do lojalizmu. Tłumił i potępiał próby powstańczo-rewolucyjne.

Мэты курса - вызначыць месца структурнай геалогii i геалагiчнага картавання у сiстэме навук аб Зямлi, пазнаёмiць студэнтаў з асновамi структурнай геалогii i геалагiчнага картавання; высвятлiць ўмовы фармiравання i развiцця геалагiчных i тэктанiчных структур; засвоiць паслядоўнасць правядзення геалагiчнай здымкi; адпрацаваць навыкi атрымання геолога-геафiзiчных дадзеных у час геалагiчнай здымкi i навучыць студэнтаў скарыстоўваць гэтую iнфармацыю дзеля пабудовы карт, прафiлёў, iншых графiчных матэрыялаў у сувязi з пошукамi радовiшч карысных выкапняў.

Задачы курса-навучыць студэнтаў вызначаць марфалагiчныя i марфаметрычныя асаблiвасцi геалагiчных i тэктанiчных структур; давесцi да студэнтаў асноўныя моманты аналiзу першасных дадзенных аб марфалогii i марфаметрыi структурных форм рознага складу i генезiса; пазнаёмiць з методыкай правядзення палявых прац i камеральнай апрацоўкай геолога-геафiзiчных дадзеных; адпрацаваць уменне адлюстроўваць розныя структурныя формы на картах, геалагiчных прaфiлях, iншых графiчных матэрыялах; навучыць рабiць колькасную апрацоўку масiваў дадзенных дзеля высвятлення эвалюцыi развiцця геалагiчных структур у сувязi з пошукамi радовiшч карысных выкапняў; даць студэнтам веды па камп'ютэрных праграмах апрацоўкi геалагiчных матэрыялаў, па стварэнню мадэляў будовы i развiцця геалагiчных i тэктанiчных структур.

Курс складаецца з двух частак: першая, “Структурная геалогiя“ выкладаецца ў другiм семестры для студэнтаў другога курса; другая, “Геалагiчнае картаванне” - ў першым семестры для студэнтаў трэцяга курса.

1. Паняцце пра структурную геалогiю, яе месца сярод геалагiчных дысцыплiн. Гiсторыя фармiравання структурнай геалогii.

1.1. Структурная геалогiя як галiна геалагiчных ведаў.

Cтруктурная геалогiя - геалагiчная дысцыплiна, якая займае найважнейшае палажэнне ў разуменнi структуры Зямлi ў цэлым i асобных яе частак аж да драбнейшых мiкрачастак, ад агульнай тэктанiчнай будовы мегаструктур Зямлi да тонкiх мiкраструктур горных парод.

Геалагiчны слоўнiк дае наступнае азначэнне структурнай геалогii.

Cтруктурная геалогiя - раздзел геатэктонiкi, якi вывучае формы залягання горных парод i тэктанiчныя парушэннi (складкавыя, разрыўныя, магматагенныя) Зямлi ў цэлым, распрацоўвае класiфiкацыю гэтых форм ў сувязi з заканамерным iх размеркаваннем i спалучэннем ў зямной кары на глыбiню i па плошчы. Звычайна структурная геалогiя займаецца структурнымi формамi малога i сярэдняга памеру, пакiдаючы буйныя формы геатэктонiцы. Структурная геалогiя мае вялiкае значэнне для пашуковых i разведвальна-эксплуатацыйных прац, бо намнажэннi большасцi карысных выкапняў, напрыклад вугаля, нафты, газу, металаў i iншыя , злучаны з пэўным тыпам структурных форм. Сiнонiмы структурнай геалогii: геатэктонiка (тэктонiка) марфалагiчная, геатэктонiка (тэктонiка) апiсальная. (Геологiческiй словарь. Москва. Т. 1. 1973, стр. 146).

Каб гэта вызначэнне структурнай геалогii было больш зразумелым, трэба даць тлумачэнне, што такое геатэктонiка, структура, тэктанiчнае парушэнне.

Геатэктонiка (паводле Н.С.Шатскага) - навука аб будове i развiццi зямной кары, аб структуры i развiццi Зямлi ў целым.

Геатэктонiка - адна з найважнейшых геалагiчных дысцыплiн, якая вывучае асаблiвасцi будовы i развiцця зямной кары, рухаў i дэфармацый горных пород у прасторы i часе у межах зямной кары ва ўзаемасувязi з глыбiннымi працэсамi.

Структура (у геатэктонiцы) - прасторавая форма залягання горных пород. Гэты назоў вельмi шырока ўжываецца ў тэктонiцы. Кажуць пра структуру Зямлi ў цэлым, яе асобных раёнаў i невялiкiх участкаў. Часта структурай называюць розныя тыпы складак, падняццяў, купалоў i iншыя элементарныя формы залягання горных парод. (Геологiческiй словарь Москва. Т. 2. 1973, стр. 269).

Менавiта ў апошнiм сэнсе мы i будзем у далейшым разглядаць структуры ў межах курса структурнай геалогii.

Пасля таго як мы ўсвядомiлi, што такое тэктонiка, структура, мае сэнс вызначыць якiмi метадамi карыстаецца структурная геалогiя для вывучэння форм залягання горных парод i тэктанiчных парушэнняў, якiя з'яўляюцца аб'ектамi асаблiвай увагi гэтай галiны геалагiчных ведаў.

1.2. Метады структурнай геалогii.

Метады структурнай геалогii можна прадзялiць на дзве асноўныя групы:

Марфалагiчныя - даследаванне формы цел горных парод, парушэнняў (складак, трэшчын, разрываў, iншщых змяненняў) першаснага палажэння парод, спалучэнняў структур (палявыя i глыбiнныя даследаваннi, геаметрычны i колькасны аналiз).

Генетычны - вывучэнне кiнематыкi ўтварэння структурных форм (першасных i другасных) i дынамiкi дэфармацый горных парод (у якiм напрамку дзейнiчалi тэктанiчныя напружаннi сцiскання, расцягнення або зруху i да якiх паверхняў яны былi прыкладзены) уключаючы эксперыментальныя даследаваннi дэфармацый парод i мадэляванне развiцця буйных структур зямной кары. Пры гэтым структурная геалогiя звычайна не разглядае паходжанне сiл, якiя выклiкаюць тыя цi iншыя дэфармацыi. Гэтымi праблемамi займаецца агульная геатэктонiка.

1.3. Месца структурнай геалогii сярод навук аб Зямлi.

Cтруктурная геалогiя мае вялiкае значэнне пры:

- геалагiчнай здымке (картаваннi i прафiляваннi),

- пошуках i разведцы карысных выкапняў,

- вывучэннi прыродных гiдрарэсурсаў,

- iнжэнернам будаўнiцтве,

- узнаўленнi гiсторыi развiцця дадзенага участка зямной кары.

Курс структурнай геалогii абапiрается на веданне курса агульнай геалогii (мiнералогii, петраграфii, стратыграфii) i шчыльна злучан з iншымi накiрункамi геатэктонiкi (рэгiянальнай, параўнаўчай), а таксама з геафiзiкай, геахiмiяй, геаметрыяй, матэматыкай, механiкай, фiзiкай i г.д.

1.4. Гiсторыя фармiравання структурнай геалогii.

Першыя звесткi па геалогii з'явiлiся ў Заходняй Еўропе ў XVI стагоддзi. У гэты час Леанарда да Вiнчы адзначыў рознае палажэнне слаёў горных парод. У канцы таго ж веку Дэвiд Оўэн у час вывучэння вугальных радовiшчаў у Паўднёвым Уэльсе зрабiў выснову, што заляганне пластоў вугалю i вапняка (iзвестняка) прасочваюцца на вялiкую адлегласць i складаюць трывалыя комплексы. Геалагiчныя працы ў асноўным вызначалiся патрэбамi прамысловасцi ў карысных выкапнях, якiя вышуквалi з дапамогай геалагiчных ведаў. Навуковыя высновы рабiлiся на падставе практычных прац iмкнучыся пазнаць будову i склад Зямлi, яе нетраў.

Вытокi структурнай геалогii можна знайсцi ў працах Стэно, Дэкарта, Лейбнiца датаваных XVII стагоддзем. Дацкi вучоны Стэно, вывучаючы Апенiны, падзялiў пароды на асадкавыя i вывергнутыя. Ён сфармуляваў некалькi асноўных прынцыпаў структурнага вывучэння слаёў горных парод:

n слой - непарыўнае цела, якое абмежаванае двума паралельнымi пласкасцямi;

n слой залягае гарызантальна, калi ён не парушаны;

n нахiленае заляганне слоя сведчыць аб дэфармацыi парод.

У 1683 годзе Лiстэр прапанаваў Брытанскаму каралеўскаму таварыству складаць адмысловы вiд карт мясцовасцi з указаннем на нiх тыпаў залягання парод, а на спецыяльных таблiцах адлюстроўваць паслядоўнасць напластавання парод зверху ўнiз (правобраз стратыграфiчных калонак). У 1782 годзе Палас абазначыў на карце пароды штрыхамi, а падзенне парод - значкамi.

Выдатнае значэнне для развiцця структурнай геалогii мелi працы Ламаносава, Вернера, Геттана, Дэ Бамона i iншых вучоных, якiя ўдасканальвалi метады структурнай геалогii, паказвалi на геалагiчных картах элементы залягання парод, адзначалi параметры структур. Але толькi ў XIX стагоддзi былi закладзены асновы структурнай геалогii ў сучасным разуменнi. Падставай, на якой быў пабудаваны гмах сучаснай структурнай геалогii, была геалагiчная здымка, заснаваная на дасягнутых ў той час поспехах картаграфii, стратыграфii i геалогii карысных выкапняў. Буйнамаштабная геалагiчная здымка пачалася ў еўрапейскiх краiнах, у тым лiку i ў Расiйскай Iмперыi. На тэрыторыi Расii (уключаючы Беларусь) десяцiвёрсную геалагiчную здымку праводзiлi пад кiраўнiцтвам А.П. Карпiнскага, I.В. Мушкетава, В.А. Обручава i iншых. А.П. Карпiнскi упершыню ўжыў метад гiсторыка-геалагiчных зменаў структуры зямной кары (метад тэктанiчнага аналiзу). Ён стаў заснавальнiкам славутай школы расiйскiх i пазней савецкiх геолагаў, такiх як I.М. Губкiн, А.Д. Архангельскi, В.I. Вернацкi, А.Е. Ферсман, В.А. Обручаў. Распрацаваныя да трыццатых гадоў нашага стагоддзя метады структурнай геалогii (структурна-гiстарычны, структурна-геаметрычны i структурна-фацыяльны) шырока ўжывалiся Мiкалаем Сяргеевiчам Шацкiм, А.Д. Архангельскiм, I.М. Губкiным, М.М. Цецяевым, Ул. Ул. Белаусавым, А.А. Багданавым, В.Я. Хаiнам i iншымi пры складаннi тэктанiчных схем i карт СССР i Усходне-Еўрапейскай платформы. Пры гэтым вялiкая ўвага надавалася прагнозу радовiшч розных тыпаў карысных выкапняў. Структурна-геалагiчны аналiз праводзiўся ў комплексе з iншымi галiнамi геалогii: агульнай (дынамiчнай) геалогiяй, гiстарычнай геалогiяй, стратыграфiяй, седыменталогiяй, рэгiянальнай i параўнаўчай (генетычнай) тэктонiкай i iншымi.

Структурная геалогiя ў Беларусi фармiравалася за савецкiм часам. Першыя буйныя тэктанiчныя структуры на нашай тэрыторыi былi паказаны на тэктанiчных схемах СССР (Прыпяцкi западзiна, Беларуская антэклiза i iншыя). Тэктанiчныя схемы Беларусi былi складзены незадоўга да вайны ў канцы трыццатых пачатку саракавых гадоў. Iх аўтарамi былi Г.В. Багамолаў i З.А. Гарэлiк. На гэтых схемах былi таксама пазначаны найбольш значныя разломы, якiя абмяжоўваюць Прыпяцкую западзiну. Пасля вайны структурна-тэктанiчныя даследаваннi пачалi развiвацца вельмi iнтэнсiўна. Сярод геолагаў нашай краiны, якiя зрабiлi значны ўзнёсак у развiццё структурнай геалогi, хацелася б адзначыць З.А. Гарэлiка, Ж.П. Хацько, А.А. Балабушэвiча, Р.Я. Айберга, Р.Г. Гарэцкага, Э.А. Ляўкова i iншых.

2. Геалагiчныя карты i профiлi.