VІІ. Объективті зерттеулер (Status praesens) 11 page

Date: 2015-10-07; view: 666.

3 сұрақ Қазіргі замандағы Қазақстандағы мәдени процестер:Қазақстанның егемендік алуымен байланысты халықтың рухани-өмірінде мәдени жаңа процессертер өрістеді. Еліміздің көп ұлтты мәдениетін дамытуда 40 ұлттық мәдени орталықтар мен ҚАз. Халықтарының біріккен ассамблеясы құрылды. 1998ж «Отан тарихы» журналы шықты. 1995 жж Ұлы Абайдың 150 жылдығы тойланды. 1996 жж Жамбылдың жылы боллды. 1997жж Әуезовтің 100 жылдығы тойланды. 1999 жж Сәтбаевтың 100 жылдыңы тойланды. 1997 жж қуғын-сүргін құрбандарын еске алу жылы. 1998 жж халық бірлігі мен ұлттық тарих жылы деп жарияланды. 1999 жылы ұрпақтар бірлігі мен сабақтастығы жылы. 2000жж Мәдениет жылы. 2002 жж денсаулық жылы.

1 сұрақ Тәуекел және Есім хан

Есім ханЕсім хан билігі тұсында шығыста жоңғар қалмақтарының ықпалы артып, қазақ жеріне қауіп төндіре бастайды. Бұл жағдайды ескере отырып, Есім хан қырғыз елімен арадағы одақты нығайта түсіп, Моғолстан билеушісі АбдHYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%B1%D0%B4-%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD&action=edit&redlink=1"-HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%B1%D0%B4-%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD&action=edit&redlink=1"арHYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%B1%D0%B4-%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD&action=edit&redlink=1"-HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%B1%D0%B4-%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD&action=edit&redlink=1"РахимHYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%B1%D0%B4-%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD&action=edit&redlink=1"HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%B1%D0%B4-%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD&action=edit&redlink=1"ханмен достық қатынаста болады.

Соның нәтижесінде, Есім хан 1620 жылы ойраттарға ойсырата соққы береді. Жорықта жүрген Есім ханның жоқтығын пайдаланған ТұрсынHYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD"HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD"хан Түркістанға шабуыл жасап, Есім ханның отбасын тұтқынға алады. 1628 жылы Ташкенттің түбінде болған қанды шайқаста Тұрсын хан жеңіліп, Тұрсынның өзі осы ұрыста қаза тауып, оған қараған елдің біразы қазақ, қалғаны қырғыз арасына шашырап кетеді.

Осы мезгілде ойраттарға қарсы Қазақ-қырғыз одағының нығаюына, сондай-ақ ел арасы бірлігі ісінде көп жұмыс тындырған қырғыз Көкім би Қарашораұлының құрметіне Есім хан Ташкентте "Көкімнің көк күмбезін" салдырады.

Есім хан 1628 жылдың күзінде өмірден қайтып, ТүркістандаҚHYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%99%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96&action=edit&redlink=1"ожаHYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%99%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96&action=edit&redlink=1" Ахмет Йасауи күмбезі жанына жерленеді.

Тәуекел ханның қазақ жерін кеңейту саясаты.

Хақназар өлген соң таққа 80-ге келген Шығай отырады. Шығай қайтыс (1580-82ж.) болған соң таққа баласы Тәуекел отырды. Ол1583ж. Өзбек хандығын жасасқан келісімшартты бұзды. 1586ж. Түркістанды басып алып, Ташкентке қауып төндірді. 1588ж. Ташкентте Абдаллахқа қарсы көтеріліс болды. Көмекке қазақ сұлтаны келді.. Көтеріліс жеңіліс тауып қазақтар Ташкенттен кетуге мәжбүр болды. Абдаллах өлген соң Мәуренахрда билік үшін таласты. Осыны пайдаланған Тәуекел 1598ж. жазында Мәуренахрға кіреді. Іштен қолдау тапқан ол жеңіске жетеді. Самарқанға 20 мың әскермен Есімді қалдырып, өзі Бұқараға кетеді. Бұқаралықтар қарсылық көрсетіп, қазақ халқын талқандады. Осы шайқаста Тәуекел ауыр жараланды. Ол Ташкентке шегініп, сонда қайтыс болды. Қазақ ханының ұзақ жылдар бойы жүргізген соғысы Сыр бойындағы Қамал қалалары ірі қала Ташкентті өзіне қосумен аяқталады. 1598 ж. Шайбани әулетінің орнына келген Аштархан әулетімен қазақтар шарт жасасып, қазақ халқы үшін біржарым ғасырға созылған қанды күрес аяқталды.

Ұлы ақын және ойшыл А. Кұнанбаев және оның қазақ халқының прогресті дамуындағы алатын орны.

(1845–1904). Абай Құнанбаев 1845 жылы 10 тамызда Семей облысының Шыңғыс тауында туған. Абайдың әкесі Құнанбай тобықты ру­ының старшыны болды. Алғашында ауыл молдасынан сабақ алған Абайды әкесі Семейдегі имам Ахмет-Риза медресесіне оқуға жіберді. АлайдаАбайдың қаладағы оқуын бітіртпей, әкесі оны қайтадан ауылға шақыртып алып, бірте-бірте дау-шарды тексеріп төрелік айтуға, келешектегі рубасының әкімшілік қызметіне үйрете бастады. Абай шешендік өнерінің түрлі тәсілдерін шебер меңгерді. Сот ісі қазақтардың ғасырлар бойы қалыптасқан дағдылы құқығы негізінде жүргізілді. Ру тартысына еріксіз араласқан Абай даулы мәселелерді шешу барысында жөнсіздікке, әділетсіздікке және қатыгездікке, билеуші топ пайдасын көздеген талап, мүддеге қарсылық білдіріп отырды. 1886 жыл Абайдың өміріне үлкен өзгеріс әкелген жыл болды. Ол алғаш рет өлеңіне («Жаз») өз атын жазып, көркем шығармашылыққа толығымен ден қояды. Абай қаламынан өлеңдермен қатар, қара сөзбен жазылған ғибраттар, «Ескендір», «Масғұт», «Әзім әңгімесі» дастандары дүниеге келді. Абайдың мол әдеби мұрасында аудармалары елеулі орын алады.

Абай Құнанбаев (1845-1904) – ақын–ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер. Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық мәселелерін арқау етеді. Терең философиялық ой мен азаматтық пафосқа толы оның өлеңдері езгі мен надандыққа қарсы күреске шақырады. Жаңа заман ақыны ретінде Абай қазақ әдебиетінде поэма жанрының орнығуына ықпал етті. Оның поэмаларының мазмұны (“Масғұд”, “Ескендір”) шығыс классикалық әдебиетінің мәнерімен Абайдың өзгеше ойлауымен құрылған көркемдік прозаның дамуына Абай қосқан үлес оның “Қара сөздерімен” бағаланады, бұл кітапта Абайдың қоғамдық-саяси көзқарасы айқын көрсетіліп, көптеген тарихи, педагогикалық және құқықтық мәселелер көтеріледі. Олардың айрықша ерекшелігі тілдің көркемдігі, мазмұн байлығы, философиялық тереңдігі. Ақынның азаматтық борыш, тұрмыс мәні туралы қасиетті ойлары жас ұрпаққа бағытталған.

Абай Құнанбаев (1845-1904) – ақын–ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер.

Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық мәселелерін арқау етеді. Терең философиялық ой мен азаматтық пафосқа толы оның өлеңдері езгі мен надандыққа қарсы күреске шақырады. Жаңа заман ақыны ретінде Абай қазақ әдебиетінде поэма жанрының орнығуына ықпал етті. Оның поэмаларының мазмұны (“Масғұд”, “Ескендір”) шығыс классикалық әдебиетінің мәнерімен Абайдың өзгеше ойлауымен құрылған көркемдік прозаның дамуына Абай қосқан үлес оның “Қара сөздерімен” бағаланады, бұл кітапта Абайдың қоғамдық-саяси көзқарасы айқын көрсетіліп, көптеген тарихи, педагогикалық және құқықтық мәселелер көтеріледі. Олардың айрықша ерекшелігі тілдің көркемдігі, мазмұн байлығы, философиялық тереңдігі. Ақынның азаматтық борыш, тұрмыс мәні туралы қасиетті ойлары жас ұрпаққа бағытталған.

Абайдың музыкалық мұрасы қазақтың ұлттық өнері тарихында ерекше орын алады. Абайдың әуендік таланты халықтық негізде дамып, ақынның рухани жан-дүниесі, әлемге көзқарасы оның лирикалық әндерінде айрықша көрсетілген. Абайдың “Көзімнің қарасы”, “Не іздейсің көңілім”, “Айттым сәлем, Қаламқас”, “Татьянаның хаты” және т.б. әндері арқылы халықтық ән шығармашылығына жаңа ырғақ, ана тілді көркемдік-мәнді қолданудың жаңа қағидалары ендірілді. Абай халықтық музыка қорын ырғақтық ән өнерімен байыта отырып, жаңалық із салды.

Абай әндеріне М. Төлебаев, С. Мұхамеджанов, Ғ. Жұбанова, М. Қойшыбаев, Н. Тілендиев, Н. Меңдіғалиев сияқты композиторлар әндер мен романстар жазды.

1 сұрақ Хақназар хан тұсындағы Қазақ хандығының нығаюы

16 ғ. 2 ж. әлсіреген хандықты біріктіруде Қасым ханның баласы Хақназар (1538-1580 жж.) өз үлесін қосты. Ноғай Ордасындағы алауыздықты сәтті пайдаланған ол, Жайық өзенінің сол жағындағы жерді қосып алды. Оның тұсында Жетісу мен Тянь-Шаньды басып алуды көздеген Моғол ханы Абд- Рашидке қарсы ұтымды күрес жүргізілді. Хақназар өзара тартыста өзбек ханы Абдулланы қолдау арқылы Сыр бойындағы қалаларды (Сауран, Түркістан) өзіне бағындырды. Оның Абдулламен байланысынан қорыққан Ташкенттің ұлыстық әміршісі Баба сұлтан жансыздары арқылы Хақназарды у беріп өлтірді.

2 сұрақ . Қазақ өлкесінің автономиясын жариялау. «Алаш Орда» үкіметі және оның Кеңес үкіметіне қатынасы.

Бұл кездегі империя көлемін қамтыған саяси тұрақсыздық жағдайында Орынбор қаласында шоғырланған қазақ оқиғалары өзара кеңесіп, кезек күттірмейтін ұлттық мәселелерге байланысты бір тұжырымға ңкелу үшін жалпы қазақ съезін шақыру туралы шешім қабылдады. Олар «Қазақ» газеті арқылы қазақ-қырғыз халықтарына үндеу жолдады. 1917ж. 21-26 шілдеде Орынборда болған Бүкіл қырғыздық съезд Алаш партиясын қалыптастырып, басшы органдарын сайлады. Оған Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Е.Омаров, М.Шоқай, М.Тынышпаев, Х.Досмұхамедов т.б. кіреді. Бұл партияның сол жылы желтоқсанда Орынборда өткен ІІ съезінде Қазақстанның автономиясы Алаш Орда үкіметі және Ұлттық Кеңес құрылды. Жаңа құрылған үкіметтің құрамында 15 адам халық кеңес төрағасы болып Ә.Бөкейханов бекітілді. Бұл үкіметтің негізгі мақсаты ұлттық бірлікті жандандыру саясаты болған еді. Осы қозғалыстың өмірге келуі отаршылдық езгідегі халықтың ғасырлардан бергі қордаланып келген және әбден пісіліп жетілген наразылығының айқын көрінісі болды.

Науқастың жалпы жағдайы обструктивті синдромға байланысты орташа ауырлықта. Төсектегі қалпы белсенді, есі анық. Ұйқысы қалыпты, тәбеті сақталған.

Тері жабындылары қызғылт, таза. Тері асты май қабаты қалыпты, біркелкі. Тургор қалыпты, денесінде бөртпелер, жарықтар, пигментация жоқ.

Склерасы ақ түсті. Тілі ақ жабынмен жабылған, ылғалды.

Аранында шамалы гиперемия байқалады.

Бұлшық етінің дамуы, тонусы қалыпты. Пальпация кезінде ауырсынбайды, контрактура, тығызданулар жоқ.

Дене бітімі: нормостеникалық, кеуде клеткасы қалыпты, цилиндр пішінді.

Сүйектері қалыпты, деформациясыз. Буындарының конфигурациясы қалыпты. Буын айналасындағы тері түсі қалыпты, қозғалғанда, пальпациялағанда ауырсынбайды.

Лимфа түйіндері ұлғаймаған, консистенциясы жұмсақ, ауырсынусыз.

Бойы: 131 см

Салмағы: 26 кг

Дене температурасы: 36,6 ⁰ С

ТАЖ: 24 рет/мин

ЖСЖ: 80 рет/мин

Тыныс алу жүйесі

Жалпы қарау:

Тыныс алуы: мұрын арқылы тыныс алуы қиындаған. Мұрыннан шырыш бөлінуі бар. Жөтелі бар, ентігу жоқ. Тыныс алу типі – кеуделік.

Кеуде клеткасының формасы: нормостеникалық, цилиндр тәрізді, екі жағы симметриялы, тыныс алу актісіне бірдей қатысады.

ТАЖ: 24 рет/мин

Пальпация:

Ауырсынусыз, кеуденің серпімділік қасиеті жақсы, дауыс дірілі барлық аймақтарда бірдей сезіледі.

Перкуссия:

1. Салыстырмалы перкуссия:

Кеуденің симметриялы орындарында екі жағында да ашық өкпелік дыбыс естіледі.

2. Топографиялық перкуссия:

Аускультация:

Өкпеде қатқыл ысқырық тәрізді тыныс, өкпенің төменгі бөлімдерінде ылғалды ұсақ- және орташа көпіршікті сырылдар естіледі.

Екі өкпенің симметриялық алаңдарында бронхофония бірдей.

Жүрек-қан тамырлар жүйесі

Жалпы қарау:

Жүрек төмпешігі байқалмайды. Жүрек негізінде патологиялық пульсация байқалмайды.

Пальпация:

Жүрек ұшының түрткісі сол жақ бұғана ортаңғы сызығы бойымен V қабырғааралыққа сәйкес келеді, биіктігі, күші- орташа.

Пульс: 80 рет/мин, пульс дефициті байқалмайды, толымдылығы – толық, биіктігі — орташа, кернеуі – орташа, ырғақты.

Перкуссия:

Аускультация:

Жүрек тондары анық, шулары жоқ, қосарланған дыбыстар жоқ, ырғағы дұрыс.

ЖСЖ: 80 рет/мин.

Ас қорыту жүйесі

Жалпы қарау:

Тілі: ылғалды, ақ жабынмен жабылған, жұтынуы еркін, тіл, қызыл иектің қанауы жоқ. Бадамшалары ұлғаймаған.

Аузынан жағымсыз иіс сезілмейді.

Тістері: сүт тістер, бүтін емес, 3 тісінде тісжегісі бар.

Тәбеті: сақталған.

Іші: дұрыс пішінді, симметриялы.

Кіндікте, сыртқы шап және сан тесіктерінде патология жоқ. Сарғаю байқалмайды.

Нәжісі: ретті, пішінді, қоңыр түсті

Пальпация:

1. Беткей пальпация:

Іші жұмсақ, ауырсынусыз. Щеткин-Блюмберг симптомы теріс. Іш пердесінің тітіркену белгісі жоқ.

2. Терең пальпация:

Асқазан: үлкен қисықтығы кіндіктен 4 см жоғары, дененің ортаңғы сызығының екі жағында да орналасқан. Кіші қисығы мен қалтқысы пальпацияланбайды.

Ішектер: сол жақ мықын аймағында сигма тәрізді ішек білеуленіп тұрады, формасы цилиндр тәрізді, беті тегіс, тығыз, диаметрі 2см-дей, ауырсынбайды, перистальтикасы қалыпты, жылжымалы. Мықын ішектің соңғы бөлігі оң жақ мықын аймағында білінеді, цилиндр тәрізді, ауырсынусыз, диаметрі 1-1,5 см, шұрылдайды. Соқыр ішек оң жақ мықын аймағында цилиндр тәрізді білінеді, диаметрі 3 см-дей, ауырсынбайды, басқан кезде шұрылдайды. Көлденең ішек кіндік маңы аймағында пальпацияланады, орташа тығыз консистенциялы, қозғалмалы, цилиндр тәрізді, диаметрі 2,5 см-дей.

Ұйқы безі, көкбауыр пальпацияланбайды.

Бауыр пальпациясы:Бауырдың төменгі жиегі қабырға доғасының төменгі жиегіне сәйкес келеді. Консистенциясы жұмсақ, жиегі өткір, ауырсынбайды. Көкбауыры пальпацияланбайды.

Перкуссия:құрсақ қуысында сұйықтық жоқ. Ішектерден тимпаникалық дыбыс естіледі.

Бауыр перкуссиясы:

Курлов бойынша перкуссия:

І өлшем — 9 см

ІІ өлшем — 8 см

ІІІ өлшем — 7см

Аускультация:

Ішектердің периодты, шұрылдар естіледі.Ішектердің моторикасы, перистальтикасы сақталған.

Зәр шығару жүйесі

Жалпы қарау:

Өзгерістер байқалмайды, ісінулер жоқ.

Зәр шығаруы еркін, ауырсынусыз, күніне 5-6 рет. Зәр түсі — сабан сары, мөлшері тәулігіне 1000-1300 мл-дей.

Пальпация:

Бүйректер пальпацияланбайды, ауырсыну белгілері жоқ.

Қуықты, несепағарды пальпациялағанда ауырсынусыз.

Перкуссия:

Перкуссия кезінде шала тимпаникалық дыбыс естіледі.

Пастернацкий симптомы екі жағынан да теріс.

Екіншілік жыныс белгілері байқалмайды, жүндестігі жоқ, жыныс мүшелерінің водиянкасы мен крипторхизмы жоқ.

Эндокринді жүйе

Жалпы қарау:

Бойы 131 см., салмағы 26 кг., жасына сай, ауытқулары жоқ. Қалқанша безі өзгермеген, қалыпты.

Екіншілік жыныс белгілері байқалмайды, жүндестігі жоқ, жыныс мүшелерінің водиянкасы мен крипторхизмы жоқ.

Жүйке жүйесі

Психикасы: бұзылмаған, есі – дұрыс, интелектісі – өз жасына сай, ұйқысы қалыпты, есте сақтау қабілеті жақсы, басы айналмайды, сөйлеу, көру, иіс сезу қабілеттері бұзылмаған.

Дермографизм: қызғалт, пайда болу уақыты 30 секунд, жоғалу уақыты 2 минут.

Мүшелерінің жансыздануы, салдануы, қалшылдауы байқалмайды.

Бас ми жарақаты болмаған.

Кірпік, қарашық, тізе, өкше, және т.б. рефлекстері сақталған.

VIII. Status localis:

Тыныс алуы: мұрын арқылы тыныс алуы қиындаған. Мұрыннан шырыш бөлінуі бар. Жөтелі бар, ентігу жоқ. Тыныс алу типі – кеуделік.

Кеуде клеткасының формасы: нормостеникалық, цилиндр тәрізді, екі жағы симметриялы, тыныс алу актісіне бірдей қатысады.

ТАЖ: 24 рет/мин

Пальпация:

Ауырсынусыз, кеуденің серпімділік қасиеті жақсы, дауыс дірілі барлық аймақтарда бірдей сезіледі.

Перкуссия:

Салыстырмалы перкуссия: кеуденің симметриялы орындарында екі жағында да ашық өкпелік дыбыс естіледі.

Аускультация:

Өкпеде қатқыл ысқырық тәрізді тыныс, өкпенің төменгі бөлімдерінде ылғалды ұсақ- және орташа көпіршікті сырылдар естіледі.

Екі өкпенің симметриялық алаңдарында бронхофония бірдей.

ІХ. Болжам диагнозды негіздеу:

1. Ауру шағымдары: жөтел, қақырықтың түсуі, мұрын арқылы тыныс алудың қиындауы, ентігу, мазасыздану.

2.Anamnesis morbi: Анасының айтуы бойынша, баланың ауырғанына 10 күндей болған. Жөтелу, ентігу, ауа жетпей мазасыздануына байланысты жанұялық дәрігерге қаралған және дәрігер тағайындауы бойынша ем алған: цефазолин 4 күн бұлшық етке енгізген. Аллерголог дәрігердің кеңесі берілген, нозейлин, «Аква-марис» қабылдаған. Жағдайы нашарлап, анасымен медициналық орталыққа келіп, бөлім меңгерушісі Ертуспаева Г.К. кеңесімен 18.09.2013 күні педиатрия бөліміне жатқызылды.

3.Anamnesis vitae:Басынан өткерген аурулары: ЖРВИ, баспа, бронхит, артрит.

4. Объективті зерттеу нәтижелері:аускультативті өкпесінен қатқыл ысқырық тәрізді тыныс, өкпенің төменгі бөлімдерінде ылғалды ұсақ- және орташа көпіршікті сырылдар естіледі.

Осы деректерге сүйене отырып, мынадай болжам диагноздықоямын:

Обструктивті бронхит.

Х. Зерттеу жоспары:

1. ЖҚА

2. ЖЗА

3. Капрограмма, нәжісті құрт жұмыртқаларына тексеру

4. Спирография

5. Кеуденің рентгенографиясы

6. Қақырықты бактериологиялық зерттеу

7. Физиотерапевт, оториноларинголог мамандарының кеңесі.