Заданне 2

Date: 2015-10-07; view: 486.

Заданне 1

З прыведзенага рада слоў выпішыце тыя, якія шырока ўжываліся ў канфесійнай літаратуры ХV-ХVІ стст. і сваёй семантыкай былі звязаны са сферай рэлігійнага жыцця чалавека. Асобна ўкажыце стараславянізмы, вызначыўшы іх фанетычныя і словаўтваральныя прыкметы. Запазычанні з якіх яшчэ моў сустрэліся? Адзначце полісемантычныя лексемы. Якія з іх уваходзяць у склад канфесійнай лексікі толькі часткай свайго семантычнага аб'ёму? Пры неабходнасці карыстайцеся Гістарычным слоўнікам беларускай мовы (вып. 1-21), “Старабеларускім лексіконам” М.Р.Прыгодзіча, Г.К.Цівановай (1997 г.), Этымалагічным слоўнікам беларускай мовы (тт. 1-8).

Библия, правдивый, воспети, господаръ, събирати, блаженный, мнихъ, житие, весело, богъ, вонтпливый, благоверие, трапеза, думати, евангелие, ланита, писати, ангелъ, латина, верещати, исповедникъ, дъяболъ, облако, богобоязливый, капище, згинути, последний, архиерей, книга, грешный, игуменъ, идолохваление, храмъ, балвохвальство, карвункулъ, грамота, година, зверь, мечеть, церковъ, крестити, мудрий, грецкий, жегнати, человекъ, секта, говение, божьство, боголепно, просити.

Зрабіце аналіз мовы ніжэйпрыведзеных урыўкаў з выданняў Ф.Скарыны, С.Буднага і В.Цяпінскага, вызначыўшы, у якой ступені ў іх адлюстраваліся а) лексічныя, фанетычныя і граматычныя асаблівасці жывой беларускай мовы; б) кніжнаславянскія моўныя з'явы; в) іншамоўны лексічны ўплыў. Зрабіце вывад адносна таго, у якім напрамку адбывалася развіццё мовы канфесійных твораў ХУ-ХУІ стст.

Францыск Скарына (каля 1490г. – каля 1541 г.) – беларускі першадрукар, асветнік, гуманіст, вучоны, перакладчык. На працягу 1517-1519 гг. у чэшскай Празе Ф.Скарына выдаў 23 кнігі Бібліі, якую ён разглядаў не толькі як кодэкс хрысціянскай маралі, але і як крыніцу разнастайных ведаў: “богу ко чти и людем посполитым к доброму научению». Пісьменніцкія здольнасці першадрукара выявіліся пры напісанні ім да кожнай кнігі прадмоў, якія нагадваюць нам сучасную публіцыстыку, дзе аўтар выказвае свае грамадска-палітычныя, філасофскія, маральна-этычныя і эстэтычныя погляды, імкнецца праз выданне сваіх кніг дапамагчы суайчыннікам – “людемъ посполитымъ” – пазнаць мудрасць і навуку. Поўны збор выданняў Ф.Скарыны захоўваецца ў Дзяржаўнай публічнай бібліятэцы імя М.Я.Салтыкова-Шчадрына ў Санкт-Пецярбургу. Урывак для аналізу ўзяты з прадмовы да кнігі “Еклесиастесъ».

І. … Въ розмаитыхъ речахъ люди на свете покладают мысли и кохания своя. Едины в царствахъ и в пановании. Друзии в богатестве и въ скарбохъ. Инии в мудрости и в науце. А инии въ здравии, в красоте и въ крhпости телеснои. Неции же во множестве имения и статку. А неции в роскошном ядении и питии и в любодеянии. И инии теже въ детех, въ приятелехъ, во слугахъ и во иных различныхъ многых речах. А тако единыи каждыи человhкъ имет некоторую речь предъ собою, в неи же ся наболеи кохает и о неи мыслит.

***

Сымон Будны (1530-1593 гг.) – вядомы ў гісторыі беларускай культуры гуманіст, асветнік, адзін з буйнейшых дзеячаў рэфармацыйнага руху, чыя літаратурная і выдавецкая дзейнасць працякала ў рэчышчы гуманістычных і культурна-асветніцкіх традыцый Ф.Скарыны. С.Будны пісаў свае творы па-беларуску і па-польску. У 1562 г. у Нясвіжы ім быў выдадзены «Катэхізіс» (ад грэч. Katēchēsіs ‘настаўленне, павучанне') на беларускай мове, які ўяўляе сабою даведнік па асноўных артыкулах хрысціянскага веравучэння і напісаны ў форме кароткіх, лаканічных пытанняў і разгорнутых, падрабязных адказаў. Прапанаваны для аналізу ўрывак узяты з “Катэхізіса” і прыводзіцца па экземпляры, які захоўваецца сёння ў аддзеле рэдкай кнігі Расійскай Дзяржаўнай бібліятэкі ў Маскве.

ІІ. Да ведже не кажное войны христианинъ служити можеть. Бо часомъ война бываеть несправедливая. Яко коли Тыраннъ или мучитель какый гордый, не переставаючи на своемъ паньстве, чужие городы, князства или земли силою забираеть. Таковое войны служити христианину не годиться. бо таковая война есть розбой. А кто бы тамо человека, хотя жь не христианина, убилъ, вередилъ або обиделъ, той противу шестому слову божіему убійство пополнилъ… Опять справедливая война есть, коли не для гордости, не для лакомъства, але для обороны предhловъ своихъ Король или Княз оружие противу враговъ своимъ береть, отпhраючы имъ, абы подданыхъ его не мордовали, не вязали, в полонъ не гнали, женам и девицамъ насилиа не чинили, церкви не потребили, детей не споганили або не побили, градов не спустошили, учителей не розгонили и всякого чину доброго не помhшали. С тыхъ причинъ. а не таковых людей слушнаа бываеть война. можhть ее христианинъ з доброю совhстию служити.

***

Васіль Цяпінскі (Амельяновіч; каля 1540 г. – каля 1604 г.) – беларускі гуманіст, асветнік, пісьменнік і рэфармацыйны дзеяч, прадаўжальнік культурна-асветніцкай справы Ф.Скарыны і сучаснік С.Буднага, які паклаў пачатак перакладу на беларускую мову кніг Новага запавету. “Евангелле” В.Цяпінскага (пераклад зроблены каля 1580 г.) – першы і адзіны вядомы цяпер пераклад евангелля на старабеларускую мову другой палавіны ХУІ ст. Тэкст кнігі надрукаваны ў два слупкі – на царкоўнаславянскай і беларускай мовах, са шматлікімі глосамі і спасылкамі на літаратурныя крыніцы. Да перакладу “Евангелля” В.Цяпінскі напісаў прадмову ў абарону беларускай культуры – адзін з лепшых узораў публіцыстыкі той эпохі. Для аналізу прапануецца тэкст з прадмовы да “Евангелля” (па экземпляры, які захоўваецца ў Дзяржаўнай публічнай бібліятэцы імя М.Я.Салтыкова-Шчадрына ў Санкт-Пецярбургу; другі экземпляр зберагаецца ў Архангельску).

ІІІ. Видечи такъ великихъ княжатъ, такихъ пановъ значныхъ. такъ много детокъ невинныхъ. мужовъ з жонами. в такомъ зацномъ рускомъ, а злаща передъ тымъ довстипномъ учономъ народе. езыка своего славнаго занедбане, а просто възгарду. С которое за покаранемъ панскимъ оная ясная ихъ, в слове божьемъ мудрость.а которая имъ была праве яко врожоная, гды от нихъ отишла, на ее мhстьце на тыхъ мhсть, такая оплаканая, неумеетность пришла. же вжо некоторие и писмом се своимъ а злаща в слове божемъ, встыдають. А на остатокъ што можеть быти жалоснейшая, што шкарадша. иж и тые што се межи ними зовуть духовными, и учители, смhле мовлю, намней его не вмеють, намней его вырозуменя не знають, ани се в немь цвичать. але и ани школы ку науце его, нигде не мають…

звлаща – асабліва, пераважна цвичати – навучаць

праве -- амаль, сапраўды шкарадный – кепскі, агідны